*ओळख : नावाच्या पलीकडचं अस्तित्व* माणसाची ओळख नेमकी कशाने ठरते? नावाने? नात्याने? पदाने? की कर्तृत्वाने? आपण अनेकदा स्वतःची ओळख सांगताना म्हणतो – “मी अमुकचा मुलगा”, “तमुकची पत्नी”, “फलाणा व्यवसाय करतो”, “इतक्या वर्षांचा अनुभव आहे.” ही ओळख खरी आहे; पण ती पूर्ण आहे का? नात्यांची ओळख हे परावलंबी अस्तित्व आहे, आई, वडील, पती, पत्नी, मुलगा, मुलगी… ही ओळख आपल्याला समाज देतो. आपण कोणाच्या तरी संदर्भात ओळखले जातो. पण ही ओळख आपल्याला उब देते, आधार देते; पण ती आपल्या “स्वतःच्या अस्तित्वाची” पूर्ण व्याख्या नाही. कारण नाती बदलू शकतात, परिस्थिती बदलू शकते; पण “मी” हा प्रश्न तिथेच उभा राहतो. व्यवसायाची असलेली ओळख ही पद आणि प्रतिष्ठेची चौकट असते. डॉक्टर, वकील, शिक्षक, कलाकार, लेखक, वक्ता… समाजात या पदांना सन्मान आहे. पण जर डॉक्टरची पदवी काढून घेतली, वकिलाचा परवाना रद्द झाला, कलाकाराचा आवाज गेला, लेखकाने लेखन थांबवले – तर त्यांची ओळख संपली का? नाही. कारण त्यांची खरी ओळख त्यांच्या पदात नसून त्यांच्या विचारात, संवेदनशीलतेत, मूल्यांमध्ये आणि कर्तृत्वाच्या वृत्तीत आहे. काम थांबू शकतं; पण कामामागची वृत्ती थांबत नाही. सोशल मीडियाची होणारी ओळख ही आकड्यांचा आभास आहे. यात ओळख मोजली जाते ती फॉलोअर्स किती? लाईक्स किती? कमेंट्स किती? यावर.. पण हे आकडे “लोक मला किती ओळखतात” हे दाखवतात; “मी स्वतःला किती ओळखतो” हे नाही. ग्लॅमरची झगमग तात्पुरती असते. लोकांचा टाळ्यांचा आवाज क्षणिक असतो. पण अंतर्मनाची जाणीव कायम असते. काही ओळखी मात्र अनामिक असतात त्यामागे – दिसत नसलेलं योगदान असतं, कधी विचार केलाय का – आपलं आयुष्य किती अनोळखी हातांनी घडवलं आहे? शेतकरी – जो उन्हातान्हात कष्ट करून धान्य उगवतो. सैनिक – जो सीमेवर उभा राहून आपल्याला सुरक्षित झोप देतो. शास्त्रज्ञ – जो प्रयोगशाळेत नवनवीन शोध लावतो. रक्तदाता, अवयवदाता – जो गुप्तपणे जीवनदान देतो. यांची ओळख किती जणांना माहीत असते? नाव माहीत नसतं, चेहरा माहीत नसतो; पण त्यांचं योगदान आपल्या श्वासात मिसळलेलं असतं. ही “दिसत नसलेली ओळख” अधिक व्यापक नाही का? नकळत घडणारी माणुसकी आपण काहीवेळा अनुभवतो.. गर्दीत एखादा अनोळखी व्यक्ती आपल्याला जागा देतो. अपघातात एखादा अनोळखी मदतीचा हात देतो. एखाद्या दानशूर व्यक्तीची गुप्त मदत आपल्याला उभं करते. ही ओळख नावाशिवाय आहे, प्रसिद्धीशिवाय आहे, पण प्रभावी आहे. ही ओळख म्हणजे मानवतेची सही आहे. मग खरी ओळख काय? ओळख म्हणजे फक्त मला किती लोक ओळखतात हे नाही. ओळख म्हणजे मी किती लोकांच्या आयुष्यात अर्थपूर्ण ठरलो. ओळख म्हणजे पद नव्हे; ओळख म्हणजे मूल्य. ओळख म्हणजे प्रसिद्धी नव्हे; ओळख म्हणजे परिणाम. ओळख म्हणजे नावाचा गजर नव्हे; ओळख म्हणजे मनात असलेलं स्थान.. स्वतःची ओळख हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. सगळ्यात महत्त्वाचा प्रश्न आहे – मी स्वतःला किती ओळखतो? माझी मूल्यं काय? माझी तत्त्वं काय? जर माझं काम संपलं तरी माझ्या विचारांची, माझ्या माणुसकीची, माझ्या कृतींची छाप राहिली – तरच ती खरी ओळख. ओळख दोन प्रकारची.. जी जगाला दिसते. जी जगाला न दिसता जग घडवते. पहिली ओळख टाळ्यांत जगते. दुसरी ओळख अंत:करणात. आणि शेवटी, माणसाची खरी ओळख त्याच्या नावाने नाही, पदाने नाही, तर त्याच्या मूल्यांनी, संवेदनशीलतेने आणि इतरांच्या आयुष्यात उमटवलेल्या प्रकाशाने ठरते. कारण ओळख ही मिळवायची नसते, ती जगायची असते. © ॲड. जितेश पोतदार #🙋‍♂️Thank You🙂