कामगार नेते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे वास्तव्य परळसारख्या कामगार वस्तीत असल्याने कामगारांच्या प्रश्नांची व परिस्थितीची त्यांना चांगली माहिती होती. अस्पृश्यांच्या मुक्तीचे कार्य करीत असतानाच शेतकरी व कामगार यांची हलाखीची स्थिती व त्यांच्यावरील अत्याचार दूर करण्यासाठी ऑगस्ट १९३६ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी 'स्वतंत्र मजूर पक्षाची' स्थापना केली. या पक्षाचा उद्देश आणि धोरण ठरविताना काही मुद्यांवर भर दिला. १. कामगारांच्या मजुरीची किमान मर्यादा ठरवून देणे. २. कामाचे तास कमी करणे. ३. कामाचे योग्य वेतन. ४. कामगारांच्या आरोग्याची काळजी घेणे, त्यांच्या बालकांसाठी शिक्षणाची सोय करणे. ५. कामगारांसाठी स्वस्त घरे, भरपगारी रजा, आजारी रजा, वयोवृद्धत्त्वाचे पेन्शन, अपघाती नुकसान भरपाई. ६. कामगारांच्या नोकरीची शाश्वती, बढती यासंबंधी थेट कायदेशीर तरतूद करणे. कामगार नेतेपदाच्या कारकिर्दीची सुरुवात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी कोकणातील शेतकऱ्यांच्या आंदोलनापासून केली. खोती नष्ट होऊन कुळांच्या ताब्यातील जमीन रयतवारी पद्धतीने त्यांच्याच मालकीची व्हावी असा हेतू होता. परंतु राज्यकर्त्यांनी हा प्रश्न रेंगाळत ठेवला. त्यामुळे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी शेतकऱ्यांची गाऱ्हाणी मांडण्यासाठी सरकारच्या विधिमंडळावर मोर्चा न्यायचा निर्णय घेतला. 'या विधेयकाला पाठिंबा द्या' अशी घोषणा देत मोर्चा विधिमंडळाकडे निघाला. आझाद मैदानाजवळ मोर्चा अडविण्यात आला. प्रचंड सभेसमोर भाषण करताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर म्हणाले, 'जगामध्ये दोन वर्ग आहेत. गरीब व श्रीमंत, पिळले जाणारे व पिळणारे, तिसरा मध्यमवर्ग परंतु तो अगदी लहान आहे. म्हणून शेतकरी व कामगार यांनी दैन्याची कारणे कोणती आहेत याचा विचार करावा. त्यांच्या दैन्याची कारणे त्यांना पिळणाऱ्यांच्या श्रीमंतीत आहेत असे दिसून येईल. त्याला उपाय एकच, तो म्हणजे त्यांनी जातीनिरपेक्ष बुद्धीने मजुरांची आघाडी संघटित करून आपले खरे हित करतील असेच कार्यकर्ते विधिमंडळावर निवडून देणे. त्यांनी असे जर घडवून आणले तरच त्यांना आसरा आणि वस्त्र यांचा लाभ होऊ शकेल. राष्ट्रासाठी जे अन्न व इतर संपत्ती निर्माण करणारे ते तुम्ही भुकेकंगाल होणार नाही.' शेतकऱ्यांप्रमाणे रेल्वे कामगारांचीही संघटना बांधण्याचे काम डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी हाती घेतले. १२ व १३ फेब्रुवारी १९३८ ला मनमाड येथे रेल्वे कामगारांची भव्य परिषद भरविली. या परिषदेसमोर बोलताना ते म्हणाले, 'ब्राह्मणशाही व भांडवलशाही हेच कामगारांचे दोन मुख्य शत्रू आहेत. ब्राह्मणशाही याचा अर्थ ब्राह्मणांना लाभलेली सत्ता, त्यांचे विशेष हक्क अगर जात असा करीत नाही. माझ्या मते, समता, स्वातंत्र्य, बंधुभाव आणि न्याय यांचा अभाव म्हणजे ब्राह्मणशाही. ब्राह्मणशाहीचे उत्पादक ब्राह्मणच असले तरी तिची मर्यादा ब्राह्मण समाजापर्यंत नाही. ब्राह्मणशाहीचे दुष्परिणाम केवळ सामाजिक हक्क, आंतरजातीय विवाह आणि सहभोजने यावर होत नाही तर या ब्राह्मणशाहीने सामाजिक हक्क, नागरी हक्क नाकारले आहेत, याची नोंद घेतली पाहिजे. दलित वर्गातील कामगारांना काम मिळण्याची व नोकरीतील बढतीची संधी या ना त्या कारणाने नाकारली जाते. रेल्वेतील कामगार, गँगमन नोकरीतच आयुष्यभर कुजत आहे. रेल्वे मास्तरच्या घरी चोवीस तास गुलामाप्रमाणे रेल्वे हमाल राबतो, पण खलाशीची अगर फायरमनची नियमित नोकरी मात्र त्याला नाकारली जाते. ही अवस्था दूर करण्यासाठी सर्व रेल्वे कामगारांनी संघटनेत एकत्र येऊन त्यांच्यावर होत असलेल्या अन्यायाचा मुकाबला केला पाहिजे.' या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी केलेल्या आवाहनामुळे रेल्वे कामगारांत चैतन्य निर्माण झाले. सप्टेंबर १९३८ च्या सुमारास औद्योगिक कलहाचे विधेयक मुंबई विधिमंडळात विचारार्थ मांडले गेले. या विधेयकाला विरोध करताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर... पुढील भागात मुक्तिदाता विशेषांक #🙏महामानव डॉ. आंबेडकर #☸️जय भीम #🙏 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर