*उघडा डोळे – बघा नीट..* आपल्या सभोवतालचं जग खूप काही शिकवून जातं. माणूस आणि प्राणी यांचं नातं हे केवळ सहजीवनाचं नाही, तर संवेदनशीलतेचं सुंदर उदाहरण आहे. अश्मयुगापासून आजपर्यंत मानवी जीवनात प्राण्यांचं योगदान अत्यंत महत्त्वाचं राहिलं आहे. कधी ते माणसाचे साथीदार झाले, कधी त्याच्या श्रमांचं ओझं हलकं केलं, तर कधी निःस्वार्थ प्रेम दिलं. प्राण्यांशी संवाद साधताना माणूस त्यांची भाषा, त्यांच्या भावना आणि त्यांच्या गरजा समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो—हीच खरी माणुसकीची सुरुवात आहे. काळाच्या ओघात कायद्यांनीही या नात्याला अधिक संवेदनशील बनवलं. प्राण्यांचं संरक्षण, त्यांच्यावर होणाऱ्या अन्यायावर बंदी—हे सर्व बदल माणसाच्या जागृत होत चाललेल्या जाणीवेचं प्रतीक आहेत. कारण प्राणी हा केवळ उपयोगासाठी नसून, तोही एक सजीव आहे, हे आपण मान्य केलं आहे. पूर्वीच्या काळात प्राण्यांवर कोणतीही बंधनं नव्हती. त्यांची शिकार होत होती, सर्कसमध्ये त्यांचे खेळ मांडले जात होते, आणि त्यांच्या स्वातंत्र्यावर सहज गदा येत होती. पण काळ बदलला. कायदे आले. प्राण्यांना संरक्षण मिळालं. कारण कायद्याने मान्य केलं—प्राणीही जीव आहे. "जीव जीवस्य जीवनम्" हा नियम खरा असला, तरी त्यात संवेदनशीलतेची मर्यादा असावी, हे मानवाला शिकवणं आवश्यक होतं. म्हणूनच आज प्राण्यांसाठी कायदे आहेत, संरक्षण आहे, सहानुभूती आहे. आपण एखाद्या पाळीव प्राण्याच्या डोळ्यातली भाषा समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. त्याच्या भुकेचा, वेदनेचा, आनंदाचा अंदाज घेतो. त्याला शब्द नसले तरी भावना आहेत, हे आपण मान्य करतो. पण आपल्या आजूबाजूच्या माणसांच्या डोळ्यांतील वेदना आपण ओळखतो का? आपण प्राण्यांवर प्रेम करतो, त्यांना कुरवाळतो, त्यांच्यासाठी वेळ काढतो. पण एखादा माणूस मनाने तुटलेला असेल, एकटा असेल—त्याच्यासाठी आपण थांबतो का? "भूतदया" या नावाखाली आपण पुण्य कमावतो. पण "माणुसकी" या नावाखाली आपण किती जगतो? जसं आपण प्राण्यांकडे लक्ष देतो, तसंच आपण माणसांकडेही अधिक प्रेमाने आणि समजुतीने पाहू शकतो का? प्राण्यांच्या डोळ्यातील भावना ओळखताना आपण ज्या संयमाने आणि जिव्हाळ्याने वागतो, तोच दृष्टिकोन आपण आपल्या माणसांबद्दलही ठेवला, तर नाती अधिक घट्ट होतील. एखाद्याचं न बोललेलं समजून घेणं, त्याच्या मनात डोकावण्याचा प्रयत्न करणं—हीच खरी माणुसकी आहे. "भूतदया" ही संकल्पना केवळ प्राण्यांपुरती मर्यादित न राहता, ती माणसामाणसांमध्येही फुलली, तर समाज अधिक सुंदर बनेल. प्राण्यांवर प्रेम करताना आपण जी करुणा अनुभवतो, तीच करुणा जर आपण आपल्या आसपासच्या लोकांसाठीही जपली, तर प्रत्येक नातं अधिक अर्थपूर्ण होईल. प्राणी आपल्याला एक महत्त्वाचा धडा देतात— निःस्वार्थपणा, जिव्हाळा आणि स्वीकार. हेच गुण जर आपण आपल्या माणसांमध्येही रुजवले, तर माणूस आणि माणसातील अंतर आपोआप कमी होईल. प्राणी माणसाचा आहे—ही आपली जाणीव आहे. पण माणूस माणसाचा झाला—हीच खरी प्रगती आहे. उघडा डोळे… आणि पाहा— माणुसकी अजूनही जिवंत आहे, फक्त तिला थोडं अधिक जगवायचं आहे. © ॲड. जितेश पोतदार #🙏 प्रेरणादायक बॅनर