सर्व भारत बौद्ध करणे हे माझे उद्दिष्ट... बाबासाहेबांना जे कार्यकर्ते भेटावयास येत असत, त्यांच्यापाशी ते बौद्ध धर्म दीक्षेसंबंधी चर्चा करीत असत. साधारणपणे दहा लक्ष लोकांना दीक्षा देण्याचा समारंभ उरकता येईल. या दहा लक्ष लोकांच्या जेवणाची व दोन दिवस राहण्याची सोय (दरडोई फक्त एक रुपया दर घेऊन) ज्या ठिकाणी करता येईल, असे ठिकाण नक्की करणे, याबद्दल बाबसाहेबांच्या दृष्टीपुढे मुंबई, औरंगाबाद, सारनाथ व नागपूर ही ठिकाणे होती. या ठिकाणी व्यवस्था करता येईल, याबद्दल चर्चा होत असत. तारीख ५ ऑगस्ट १९५६ ला व्हरांड्यात बसून बाबासाहेबांनी आलेल्या लोकाबरोबर चर्चा केली. या बैठकीत दिल्लीतील अस्पृश्यवर्गीय कार्यकर्ते सोहनलाल शास्त्री यांनी बाबासाहेबांना अनेक प्रश्न विचारले व त्या प्रश्नांना बाबासाहेबांनी उत्तरे दिली. या प्रश्नोत्तरांवरून बाबासाहेबांच्या मनात धर्मदीक्षेबद्दलच्या विचारांचे कसे आंदोलन चालले होते हे दिसेल. शास्त्री : बाबासाहेब ! बौद्ध धर्मापेक्षा ख्रिस्ती किंवा इस्लामी धर्म आपणाला जास्त फायदेशीर होणार नाही का? बाबासाहेब : ते धर्म आपणाला फायदेशीर कदाचित होतील, पण ते भारतात निर्माण झालेले धर्म नाहीत. त्या धर्माचा आपण स्वीकार केला तर आपणाला इतर देशांतून, आपल्या लोकांच्या भौतिक उन्नतीकरिता खूप पैसाही मिळेल. आपणाला भारतीय राजकारणात खूप बळही कमावता येईल. पण या सर्व गोष्टी परस्वाधीन होऊन आपणाला करता येतील. दुसऱ्यांच्या ओंजळीने दुसऱ्यांचे पाणी पिऊन आपल्या सर्वांगीण प्रगतीची तहान भागविणे हा पुरुषार्थ नव्हे स्वतःच्या हिंमतीने स्वावलंबनाने व स्वाभिमानाने आणि स्वदेशी नव्या धर्माच्या आश्रयाने आपण आपली प्रगती केली तर तो खरा पुरुषार्थ ठरेल. आणि भारतीय इतिहासात आपला पुरुषार्थ सोनेरी अक्षरांनी लिहिला जाईल. खिस्ती अगर इस्लामी धर्मानी आपली भारतीय संस्कृती नष्ट होईल. आणि जातिवंत संस्कृती राखणे हे बौद्ध धर्माच रहस्य आहे. ते ज्यांना उमगेल तेच माझ्या धर्मदीक्षेबद्दल मनात किंतु बाळगणार नाहीत. बौद्ध संस्कृतीचे पुनरुज्जीवन करणे व सर्व भारत बौद्ध करणे हे माझे उद्दिष्ट आहे. शास्त्री : हे आम्हाला मान्य. पण मग आम्हाला अस्पृश्य समाज म्हणून विद्यार्जन व नोकऱ्या यासंबंधात ज्या सरकारी सवलती मिळतात त्या प्रतिरानंतर चालू राहतील का? बाबासाहेब : अलबत ! आणि सरकारने त्या जर बंद केल्या तर आम्ही त्या मिळविण्यासाठी झगडत राहू. कारण त्या घटनेत नमूद आहेतच. आपल्या समाजात महार, चांभार वगैरे जे भेद आहेत ते नष्ट करून सर्व समाज बौद्धधर्मीय तयार करणे व त्यांच्यातर्फे हक्कांसाठी झगडत राहणे व इतर समाजातील लोकांना बौद्ध करून आपल्यात घेणे, असा आपला दुहेरी लदा राहील आणि तो आपल्या ऐक्यशक्तीने यशस्वी होईल. शास्त्री : बौद्ध धर्माबद्दल आपल्या लोकांना काही माहिती नाही. आपण आतापर्यंत तसा प्रचार केलेला नाही. याच्यापुढे एकाएकी दीक्षा समारंभ घेतला तर लोक बुजतील, संभ्रमात पडतील. कदाचित लोकांचा विरोधही होईल. मग मोठा पेचप्रसंग उत्पन्न होईल. बाबासाहेब : अशी परिस्थिती उत्पन्न होणार नाही, याची मला खात्री आह. लोक दीक्षेसाठी उत्सुक आहेत. जे उत्सुक नाहीत ते १०-१५ वर्षांनी दीक्षा घेतील, अशी उत्तेजक परिस्थिती उत्पन्न करू. शास्त्री : मग दीक्षा समारंभ कोठे घेणार? बाबासाहेब : माझ्या दृष्टीसमोर चार ठिकाणे आहेत. मुंबई, औरंगाबाद, सारनाथ व नागपूर. सुमारे दहा लाख लोकांच्या जेवणाची राहण्याची व्यवस्था मामुली आकार घेऊन करायची. हे प्रमुख कार्य करण्यास जेथील लोक उत्साहाने पुढे येतील तेथेच दीक्षा समारंभ होईल. पण माझ्या मनाचा कल म्हणाल तर नागपूरकडे जास्त आहे ! शास्त्री : का? नागपूरच का? बाबासाहेब : त्याला ऐतिहासिक कारणे आहेत. नागपूर हे नावच सांगते की हे नागवंशीय लोकांचे शहर होते. हे नागसंस्कृतीचे केंद्र होते. बुद्ध हा नावंशीय टोळीत जन्मला. आपणही सारे नागवंशीय आहोत. आपण हजारो वर्षापूर्वी बौद्ध होतो. पुन्हा आपण बौद्ध होणार हे बौद्धनाग संस्कृतीच्या केंद्रात. तेथून धर्मदीक्षेचा झेंडा सर्व भारतात फिरेल... दिल्ली - तारीख ५ अगस्त, १९५६ सोहनलाल शास्त्री यांनी धम्मदीक्षेबाबत विचारलेल्या प्रश्नांचे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दिलेले उत्तर.. संदेश तुपसुंदरे कार्यसंपादक मुक्तीदाता बुद्ध पौर्णिमा विशेषांक संदर्भ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र, खंड १२ वा, लेखक चांगदेव खैरमोडे, पृष्ठ-४४-४५. #🙏महामानव डॉ. आंबेडकर #🙏 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर