*_"నాకో పోర్చుగీస్ యుద్ధనౌకను తీసుకురండి": 450 ఏళ్ల బానిసత్వం నుంచి 36 గంటల్లో గోవాను విముక్తం చేసిన అడ్మిరల్ కటారి_*
*భారతదేశానికి 1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటికీ, గోవా మాత్రం 450 ఏళ్లకు పైగా పోర్చుగీసు పాలనలోనే ఉంది. దీనివల్ల అనేక సంవత్సరాల పాటు నిరసనలు, శాంతి పాదయాత్రలు మరియు చిన్నపాటి సరిహద్దు ఘర్షణలు చోటుచేసుకున్నాయి*. *1961 చివరలో ఉద్రిక్తతలు తారాస్థాయికి చేరడంతో, డిసెంబర్ 18-19 తేదీలలో గోవా, డామన్ మరియు డయ్యూలను విముక్తం చేయడానికి భారత్ వేగవంతమైన సైనిక చర్యను చేపట్టింది*.
*1958 నుంచి భారత నావికాదళానికి మొదటిసారిగా సారథ్యం వహించిన స్వదేశీ నేవీ చీఫ్, వైస్ అడ్మిరల్ రామ్ దాస్ కటారి ముంబై ప్రధాన కార్యాలయం నుండి సముద్ర కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఆయన తీసుకున్న ధైర్యవంతమైన నిర్ణయాలు, 1961 డిసెంబర్ 18న మోర్ముగావ్ నౌకాశ్రయంలో జరిగిన 50 నిమిషాల భీకర సముద్ర యుద్ధానికి దారితీశాయి. ఈ యుద్ధం పోర్చుగీసు వారి సముద్ర శక్తిని వేగంగా తుడిచిపెట్టింది*.
*_యుద్ధానికి ముందు పరిస్థితులు_*
*1947 తర్వాత 14 ఏళ్ల పాటు పోర్చుగీసుతో జరిపిన దౌత్య చర్చలు విఫలమయ్యాయి*. *1961 డిసెంబర్ నాటికి, అమెరికా నుండి ఎటువంటి సహాయం అందదని సంకేతాలు అందడంతో, ప్రధాని నెహ్రూ సైనిక చర్యకు ఆమోదం తెలిపారు. డిసెంబర్ 11న పంజీమ్ మరియు మోర్ముగావ్ ఓడరేవులను స్వాధీనం చేసుకోవాలని సైన్యానికి ఆదేశాలు అందాయి. అడ్మిరల్ కటారి నావికాదళాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేశారు. దిగ్బంధనం (blockade) కోసం ఐఎన్ఎస్ ఢిల్లీ మరియు మైసూర్ యుద్ధనౌకలను, దాడి కోసం బెత్వా, బియాస్, కావేరి ఫ్రిగేట్లను మరియు పుణె నుంచి వైమానిక దళాన్ని సిద్ధం చేశారు. తక్కువ సమయంలో, ఆశ్చర్యకరంగా (surprise) దాడి చేసి, ప్రాణనష్టం లేకుండా లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడమే ఈ ప్రణాళిక ముఖ్య ఉద్దేశ్యం*. *చివరిసారిగా ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) విజ్ఞప్తులను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత, డిసెంబర్ 18ని 'డి-డే' (యుద్ధం ప్రారంభించే రోజు)గా నిర్ణయించారు*.
*_డిసెంబర్ 18, ఉదయం 8:30 గంటలకు_*
*_1961 డిసెంబర్ 18, సోమవారం_* *తెల్లవారుజాము. నేవీ ప్రధాన కార్యాలయంలో ఉన్న అడ్మిరల్ కటారికి, పోర్చుగీసు యుద్ధనౌక 'ఎన్ఆర్పీ అఫోన్సో డి అల్బుకెర్కీ' మోర్ముగావ్ ఓడరేవుకు కావలి కాస్తోందన్న సమాచారం అందింది. ముంబై నుండి 400 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న భారతీయ ఫ్రిగేట్లు గంటకు 22 నాట్ల వేగంతో దక్షిణ దిశగా దూసుకుపోతున్నాయి. అప్పుడు కటారి తన ప్రసిద్ధమైన మరియు ధైర్యవంతమైన సంకేతాన్ని (Signal) పంపారు: "దయచేసి నాకో పోర్చుగీస్ ఫ్రిగేట్ను తీసుకురండి."*
*శత్రువుల నౌకను మన దగ్గరున్న 4.5 అంగుళాల గన్లతో సులభంగా ఓడించవచ్చని కటారికి పూర్తి నమ్మకం ఉంది*. *అందుకే, కేవలం వైమానిక దాడులు మాత్రమే సరిపోవని భావించి, ప్రత్యక్ష దాడికే మొగ్గు చూపారు. ఉదయం 9 గంటలకల్లా, భారత వాయుసేన (IAF)కు చెందిన కాన్బెర్రా బాంబర్లు ఓడరేవులోని ఫిరంగులపై మరియు డాబోలిమ్ విమానాశ్రయంపై దాడులు ప్రారంభించాయి. అటువైపు నుండి భారత యుద్ధనౌకలు శత్రువుల నౌకను చుట్టుముట్టాయి.*
*_మధ్యాహ్నం 12:00 నుండి 12:35 వరకు_*
*_మధ్యాహ్నం సరిగ్గా 12:00 గంటలకు, భారత యుద్ధనౌకలైన 'బెత్వా' (నాయకత్వం వహించిన నౌక), 'బియాస్' మరియు 'కావేరి' తమ 4.5 అంగుళాల గన్లతో (నిమిషానికి 12 రౌండ్ల వేగంతో) ఎదురుదాడి ప్రారంభించాయి. ఆ భీకర కాల్పుల మధ్య కూడా, శత్రువులకు మోర్స్ కోడ్ ద్వారా ఒక హెచ్చరికను పంపాయి:_* *"లొంగిపోండి, మీకు ఏ హానీ జరగదు."* *అయితే, పోర్చుగీస్ కెప్టెన్ ఆంటోనియో డా కున్హా అరగావో, తమ వద్ద ఉన్న 6 పెద్ద 4.7 అంగుళాల గన్లతో తీవ్రంగా ప్రతిదాడి చేశారు. ఆ సమయంలో శత్రువుల షెల్స్ 'బెత్వా' నౌకకు సమీపంలో పడటంతో నీరు ఎగజిమ్ముతూ, ష్రాప్నెల్ (తుపాకీ తూటాల శకలాలు) గాలిలో ఎగిరాయి. పరిస్థితి తీవ్రంగా ఉన్నప్పటికీ, 12:10 గంటలకు భారత నావికులు గురిచూసి కొట్టిన ఒక షెల్, 'అఫోన్సో' నౌక యొక్క లక్ష్య నిర్దేశక వ్యవస్థను (aim controls) ధ్వంసం చేసింది. ఈ దాడిలో ఇద్దరు పోర్చుగీసు సిబ్బంది మరణించగా, కెప్టెన్ అరగావో తీవ్రంగా గాయపడ్డారు*.
*నౌక మధ్య భాగంలో మంటలు చెలరేగి, ఇంజిన్లు ఆగిపోయి పొగలు కమ్మేశాయి. భారతీయ నౌకలు అత్యంత వేగంగా 300కు పైగా షెల్స్ను ప్రయోగించాయి. 12:35 గంటలకు, దెబ్బతిన్న 'అఫోన్సో' నౌక బంబోలిమ్ బీచ్పై కుప్పకూలింది. పోర్చుగీసు దళాలు తెల్లజెండాను ఎగురవేసి, ప్రాణ రక్షణ కోసం ఈత కొట్టుకుంటూ బయటపడ్డాయి. ఈ యుద్ధంలో భారత్ వైపు ఎటువంటి ప్రాణనష్టం జరగలేదు, కానీ పోర్చుగీసు వారిలో ఐదుగురు మరణించగా, 13 మంది గాయపడ్డారు*.
*_సైనిక దళాల ప్రవేశం:_* *తెల్లవారుజాము దాడులు*
*అదే రోజు (డిసెంబర్ 18)* *తెల్లవారుజామున 4:00 గంటలకు, మౌలింగేమ్ దక్షిణాన ఫిరంగుల గర్జనతో దాడులు మొదలయ్యాయి* *(ఇది శత్రువులను తప్పుదోవ పట్టించడానికి చేసిన వ్యూహాత్మక ప్రయత్నం). ఉదయం 4:30 గంటలకల్లా బిచోలిమ్ ప్రాంతం భారత సైన్యం ఆధీనంలోకి రాగా, పోర్చుగీసు వారు 4:40 నుండి 5:00 గంటల మధ్య వ్యూహాత్మకంగా వంతెనలను పేల్చివేశారు*.
*బ్రిగేడియర్ సాగత్ సింగ్ నాయకత్వంలోని 50వ పారా బ్రిగేడ్ ఉత్తర దిశ నుండి మెరుపు వేగంతో దూసుకువచ్చింది*:
*2 పారా మరాఠాలు: ఉదయం 9:00 గంటలకే పోండా చేరుకున్నాయి*.
*1 పారా పంజాబ్: పంజీమ్ (Panaji) వైపు దండయాత్ర చేసింది.*
*2 సిక్కు ఎల్ఐ: యుద్ధ ట్యాంకులతో కలిసి ఉదయం 6:30 గంటలకే తివిమ్ చేరుకున్నాయి*.
*తూర్పు దిశ నుండి బెల్గాం మీదుగా 63వ ఇన్ఫాంట్రీ దళాలు, దక్షిణాన కార్వార్ నుండి శత్రువులను తప్పుదోవ పట్టించేలా మరో దాడిని నిర్వహించాయి. మధ్యాహ్నానికే, 30,000 మంది భారత సైనికుల ధాటికి తట్టుకోలేక 3,500 మంది మాత్రమే ఉన్న పోర్చుగీసు దళాలు పోండా మరియు మాపుసాల నుండి పారిపోయాయి.*
*_సంపూర్ణ విజయం:_* *_డిసెంబర్ 19 లొంగుబాటు_*
*వైస్ అడ్మిరల్ కటారి 'ఐఎన్ఎస్ ఢిల్లీ' (INS Delhi) యుద్ధనౌకతో శత్రువుల పలాయన మార్గాలన్నింటినీ దిగ్బంధించారు. అదే సమయంలో, డామన్ మరియు డయ్యూలలో పారాట్రూపర్లను సురక్షితంగా దించి విజయాన్ని ఖాయం చేశారు*. *డిసెంబర్ 18 సాయంత్రానికే భారత సైన్యం వాస్కో మరియు అగువాడా కోటలను స్వాధీనం చేసుకుంది. చివరికి,* *డిసెంబర్ 19న ఉదయం 8:10 గంటలకు, పంజీమ్లో గవర్నర్ వాసలో ఇ సిల్వా లొంగుబాటు పత్రాలపై సంతకం చేశారు*.
*కేవలం 36 గంటల వ్యవధిలో జరిగిన ఈ చారిత్రక ఆపరేషన్లో 22 మంది భారతీయులు, 30 మంది పోర్చుగీసు వారు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఈ విజయంపై కటారి చమత్కరిస్తూ, "మేము ఒక యుద్ధనౌకను మాత్రమే కాకుండా, ఒక భూభాగాన్నే సాధించాం" (We got a frigate—and a territory) అని పేర్కొన్నారు. ఆ తర్వాత డిసెంబర్ 20న జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా గోవా అధికారికంగా భారతదేశంలో భాగమైంది. కటారి తీసుకున్న వేగవంతమైన నిర్ణయాలు ఈ ఆపరేషన్ను ఒక అద్భుతమైన విజయంగా మార్చాయి*
#మన సంప్రదాయాలు సమాచారం