मीरा भाईंदर स्टेशनवर संध्याकाळची प्रचंड गर्दी होती. फेब्रुवारी महिन्याची सुरुवात असली तरी लोकलच्या डब्यातून बाहेर पडताना 'आदित्य' घामाने थबथबला होता. तो एका प्रायव्हेट कंपनीत साध्या क्लर्कची नोकरी करत होता. पण त्याचं स्वप्न 'बँक प्रोबेशनरी ऑफिसर' (Bank PO) बनण्याचं होतं.
पगार जेमतेम १२ हजार आणि त्यात घराचा खर्च. यामुळे त्याला क्लास लावायला आणि परीक्षेचे फॉर्म भरायला नेहमीच पैशांची चणचण भासायची.
थकलेला आदित्य कसातरी घरी पोहोचला.
त्याने बूट काढले नाहीत तोच त्याची लहान बहीण, 'स्वरा' (वय १९), धावत आली.
स्वरा दिसायला मोठी झाली होती, पण मनाने ती अजूनही १० वर्षांच्या मुलीसारखीच निरागस होती. तिला लहानपणी आलेल्या एका तापामुळे तिची बुद्धी पूर्णपणे विकसित झाली नव्हती. ती घरातच असायची.
स्वरा हसत आदित्यसमोर हात पसरून उभी राहिली.
"दादा... १० रुपये दे ना! दादा, प्लीज १० रुपये दे ना!"
आदित्य आधीच वैतागून आला होता. उद्या बँक परीक्षेचा फॉर्म भरण्याची शेवटची तारीख होती आणि त्याला १५०० रुपयांची गरज होती. त्याच्या खिशात फक्त ५०० रुपये उरले होते.
त्याचा संयम सुटला. त्याने स्वराला जोरात ओरडलं:
"काय ग? रोज रोज १० रुपये काय मागतेस? काय करतेस त्या पैशांचं? रोज चॉकलेट खातेस का?
माझ्याकडे इथे फॉर्म भरायला पैसे नाहीत आणि तुला १० रुपये हवेत?
आई, हिला सांग माझ्यासमोर येत जाऊ नकोस. नुसती डोक्याला कटकट आहे."
स्वराचा हसरा चेहरा एकदम पडला. ती मान खाली घालून रडत रडत आतल्या खोलीत निघून गेली.
आईने आदित्यला समजावलं, "अरे, वेडी आहे ती. का ओरडतोस तिला?"
"आई, तिला अक्कल नाही, पण मला तर टेन्शन आहे ना माझ्या भविष्याचं," आदित्य चिडून म्हणाला.
त्या रात्री आदित्यने जेवण केलं नाही. स्वरासुद्धा कोपऱ्यात मान लपवून झोपली होती.
काही दिवस उलटले.
अचानक वातावरणात बदल झाला आणि स्वराला डेंग्यूची लागण झाली.
तिची प्रकृती इतकी वेगाने खालावली की तिला मीरा रोडच्या एका मोठ्या हॉस्पिटलमध्ये ॲडमिट करावं लागलं.
आदित्यने मित्रांकडून उधार घेऊन तिच्या उपचारासाठी पैसे उभे केले.
पण नियतीच्या मनात काहीतरी वेगळंच होतं.
अवघ्या चार दिवसांत, स्वराने उपचाराला साथ देणं सोडलं.
जी बहीण रोज दारात उभी राहून 'दादा आला... दादा आला' म्हणून उड्या मारायची, ती कायमची शांत झाली होती.
घरात भयानक शांतता पसरली.
आई रडून रडून बेशुद्ध पडत होती.
आदित्यला समजतच नव्हतं की काय घडलंय. त्याला स्वराची खूप आठवण येत होती.
त्याची नजर सारखी दरवाजाकडे जायची, जणू आत्ता स्वरा येईल आणि म्हणेल, "दादा... १० रुपये दे ना!"
दहाव्या दिवशी, आईने आदित्यला सांगितलं, "बाळा, स्वराचे कपडे आणि सामान आवरून ठेव. मला ते बघून सारखा तिचाच विचार येतो."
आदित्य जड पावलांनी स्वराच्या खोलीत गेला.
तिचे कपडे गोळा करत असताना, कपाटाच्या सर्वात खालच्या कप्प्यात, एका जुन्या साडीच्या खाली त्याला एक 'काजू कतलीचा रिकामा पुठ्ठ्याचा डबा' सापडला.
तो डबा खूप जड लागत होता.
आदित्यने तो डबा बाहेर काढला. डब्याला एका जाड रबरी बँडने गच्च बांधलं होतं.
आदित्यने थरथरत्या हाताने तो डबा उघडला.
आणि...
डबा उघडताच आदित्यच्या पायाखालची जमीन सरकली.
त्या डब्यात चॉकलेटचे कागद किंवा खेळणी नव्हती.
त्या डब्यात १०, २० आणि ५० रुपयांच्या नोटांचा खच पडला होता. खूप सारी नाणी होती.
काही नोटा खूप चुरगळलेल्या होत्या.
आदित्यने ते पैसे बाजूला केले, तेव्हा डब्याच्या तळाशी एक 'कागद' होता.
त्या कागदावर स्वराने तिच्या मोडक्या-तोडक्या हस्ताक्षरात, लाल रंगाच्या स्केचपेनने एका मोठ्या 'लॅपटॉप' आणि 'पुस्तकाचं' चित्र काढलं होतं.
आणि त्या चित्राच्या खाली लिहिलं होतं:
"माझ्या दादाच्या परीक्षेसाठी आणि लॅपटॉपसाठी. आता दादा ओरडणार नाही."
आदित्यला काहीच समजेना. त्याने आईला हाक मारली.
आईने तो डबा बघितला आणि ती ओक्साबोक्शी रडू लागली.
ती म्हणाली: "आदित्य... ही वेडी पोरगी रोज जुन्या वर्तमानपत्रांच्या पिशव्या बनवायची आणि खालच्या किराणा दुकानात देऊन यायची.
तो दुकानदार तिला रोज १०-२० रुपये द्यायचा.
आणि तू दिलेले १० रुपये... तिने स्वतःसाठी कधीच वापरले नाहीत रे.
ती मला नेहमी सांगायची, 'आई, दादाला खूप पैसे लागतात ना शिकायला? मी दादाला पैसे देणार. मग दादा मोठा साहेब होईल आणि मला ओरडणार नाही.'"
हे ऐकून आदित्यच्या काळजाचे तुकडे झाले.
तो डबा छातीशी धरून आदित्य लहान मुलासारखा जमिनीवर बसून हंबरडा फोडून रडला.
"स्वरा... मला माफ कर ग! मी किती नीच आहे.
मी तुला कटकट समजलो, आणि तू... तू तुझ्या वेड्या जगातही फक्त माझ्या स्वप्नांचा विचार करत होतीस?
तुझे हे १०-१० रुपये माझ्या डोळ्यांत अंजन घालून गेले ग.
उठ ना स्वरा... आज दादाला तुला १० नाही, १०० रुपये द्यायचेत... उठ ना ग!"
पण आता स्वरा कधीच परत येणार नव्हती.
त्या डब्यात एकूण १६४० रुपये होते.
आदित्यला बँकेचा फॉर्म भरायला १५०० रुपये हवे होते, आणि त्याच्या 'वेड्या' बहिणीने त्याच्या नकळत, स्वतःच्या इच्छा मारून त्याच्यासाठी १६४० रुपये साठवले होते.
आज आदित्य एका मोठ्या बँकेत मॅनेजर आहे.
त्याच्या अलिशान केबिनमध्ये, त्याच्या खुर्चीच्या मागे कोणत्याही देवाचा फोटो नाही.
तिथे फक्त तो 'कागद' फ्रेम करून लावला आहे, ज्यावर स्वराने मोडक्या-तोडक्या अक्षरात लिहिलं होतं - "माझ्या दादाच्या परीक्षेसाठी."
जेव्हा जेव्हा आदित्य निराश होतो, तेव्हा तो त्या कागदाकडे बघतो आणि त्याला पुन्हा उभं राहण्याची ताकद मिळते.
कधीकधी आपण आपल्या जवळच्या माणसांच्या 'किरकिरीला' वैतागतो. आपल्याला वाटतं की ते आपल्याला समजत नाहीत. पण खरं तर, ते त्यांच्या परीने आपल्यावर निस्सीम प्रेम करत असतात.
भावंडांशी कधीच रागाने वागू नका, कारण जेव्हा ती कायमची निघून जातात, तेव्हा त्यांच्या आठवणी आणि पश्चात्ताप याशिवाय आपल्या हातात काहीच उरत नाही.
#🤗 जुन्या आठवणी