21 ਦਸੰਬਰ 1704 (ਪੋਹ ਦੀ ਰਾਤ) ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਭਰਿਆ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ' ਦੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ: 1. ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਤਿਆਗ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਹ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 20-21 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਾਫਲਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2. ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। * ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਾਣੀ। * ਇੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੀਮਤੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ (ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ) ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹ ਗਿਆ। 3. ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ: ਗੁਰੂ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ 40 ਸਿੱਖ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਚਮਕੌਰ ਵੱਲ ਵਧੇ। * ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ: ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। * ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ: ਉਹ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਏ। 4. ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਮਦ 21 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਬੰਦੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਰਾਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ (ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ) ਹੋਣੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 40 ਭੁੱਖੇ-ਭਾਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। > ਖਾਸ ਨੋਟ: ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ (ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਨੂੰ 'ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ' ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। > ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੋਗੇ? #guru govind singh ji #anandpur sahib #guru gobind singh ji #punjab