#✍🏻आजचे दिनविशेष👉🏻 प्रदूषणाचे मुख्य कारण: प्रक्रियेविना सोडले जाणारे सांडपाणी (८०% पेक्षा जास्त प्रदूषण), औद्योगिक टाकाऊ पदार्थ आणि कचऱ्याची थेट विल्हेवाट [२, ३, ६]. सरकारी उपक्रम: 'नमामि गंगे' अंतर्गत ३५ हून अधिक प्रकल्प, एसटीपीचे आधुनिकीकरण (उदा. कोंडली, कोरोनेशन पिलर) आणि सांडपाणी प्रक्रिया क्षमता (१,२६८ MLD वाढ) [३, १२]. दिल्लीचा वाटा: नदीच्या एकूण लांबीपैकी फक्त २% हिस्सा दिल्लीतून वाहतो, परंतु या पट्ट्यात सर्वाधिक प्रदूषण होते [६, ९]. आव्हाने: मोठ्या प्रमाणात प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी रोज यमुनेत मिसळते. जरी प्रकल्प पूर्ण झाले असले तरी, पाण्याची गुणवत्ता (BOD आणि फिकल कोलिफॉर्म पातळी) अद्यापही सुरक्षित मर्यादेपेक्षा जास्त आहे [३, ६, १३]. पुढील योजना: दिल्ली सरकार ३ वर्षात यमुना स्वच्छ करण्याचे लक्ष्य ठेवून आहे, ज्यामध्ये झाडे लावणे, पर्यावरणीय कार्य गट (Territorial Army) नियुक्त करणे आणि सांडपाणी व्यवस्थापन सुधारणे समाविष्ट आहे, अशी माहिती {Link: NUS Institute of South Asian Studies च्या अहवालातून मिळते [४, ५]. नदीचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी केवळ पायाभूत सुविधा निर्माण करणे पुरेसे नसून, प्रदूषण रोखण्यासाठी कठोर कायदेशीर कारवाई करणे,