#राजमाता जिजाऊ पानांवर अनेक राजांची आणि सम्राटांची नावे सुवर्णाक्षरांनी कोरलेली आहेत. पण या राजांना घडवणारे हात मात्र अनेकदा पडद्याआड राहतात. महाराष्ट्राच्या आणि भारताच्या इतिहासातील एक असे तेजस्वी व्यक्तिमत्त्व, ज्यांनी केवळ एका राजाला जन्म दिला नाही, तर एका युगाला जन्म दिला, त्या म्हणजे 'राष्ट्रमाता राजमाता जिजाऊ'. आज १२ जानेवारी, जिजाऊ माँसाहेबांची जयंती. ज्या माऊलीने शिवरायांच्या मनात स्वराज्याचे बीज रोवले आणि ते वटवृक्ष होईपर्यंत जोपासले, त्या महान मातेला अभिवादन करण्याचा हा दिवस.*
*जिजाऊंचा जन्म सिंदखेड राजा येथील लखुजी जाधव यांच्या प्रतिष्ठित घरात झाला.* *बालपणापासूनच त्यांनी मुघल आणि इतर शाह्यांचा जुलमी अंमल पाहिला होता. मराठा सरदार परकीयांच्या पदरी चाकरी करत होते आणि रयत भरडली जात होती. हे चित्र पाहून जिजाऊंचे मन अस्वस्थ होत असे. शहाजीराजांशी विवाह झाल्यानंतर त्या भोसले घराण्याची सून झाल्या. शहाजीराजे स्वतः पराक्रमी होते, पण परिस्थितीमुळे त्यांनाही वेगवेगळ्या शाह्यांची चाकरी करावी लागत होती. या अस्थिर आणि गुलामगिरीच्या वातावरणात जिजाऊंच्या मनात एक स्वप्न आकार घेत होते - स्वतःच्या लोकांचे, रयतेचे राज्य!*
*जिजाऊंच्या आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे शिवरायांचे संगोपन. जेव्हा शहाजीराजे कर्नाटकात होते, तेव्हा पुण्यातील उद्ध्वस्त झालेली जहागीर सावरण्याची आणि बाल शिवबाला घडवण्याची जबाबदारी जिजाऊंवर आली.*
*पुण्यात आल्यावर त्यांनी 'सोनेरी नांगर' फिरवून केवळ जमीन कसण्यायोग्य केली नाही, तर रयतेच्या मनात विश्वास पेरला.* *शिवनेरी आणि लाल महालात त्यांनी शिवबांना केवळ तलवारबाजी किंवा युद्धनीती शिकवली नाही, तर त्याहून महत्त्वाचे धडे दिले. त्यांनी रामायण-महाभारतातील कथा सांगून शिवरायांना न्याय, नीती आणि धर्माचे शिक्षण दिले.*
*"शिवबा, आपल्याला कोणाची चाकरी करायची नाही, तर या दीन-दुबळ्या रयतेचे वाली व्हायचे आहे, स्वराज्य निर्माण करायचे आहे," हे विचार त्यांनी सतत शिवरायांच्या मनावर बिंबवले. शिवरायांच्या मनात स्वराज्याचे स्फुल्लिंग चेतवणारी पहिली ठिणगी जिजाऊच होत्या.*
*जिजाऊ केवळ एक माता नव्हत्या, तर त्या एक दूरदृष्टी असलेल्या राजकारणी आणि कुशल प्रशासक होत्या. शिवराय लहान असताना त्यांनीच जहागिरीचा कारभार पाहिला. न्यायनिवाडा कसा करावा, रयतेची काळजी कशी घ्यावी, याचे प्रत्यक्ष धडे त्यांनी शिवरायांना दिले.*
*स्वराज्याच्या उभारणीत येणाऱ्या प्रत्येक संकटात त्या शिवरायांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभ्या राहिल्या.* *अफजलखानाचा वध असो, सिद्दी जोहरचा वेढा असो, किंवा आग्र्याहून सुटका; प्रत्येक कठीण प्रसंगात शिवरायांना योग्य सल्ला देण्याचे आणि त्यांना मानसिक बळ देण्याचे काम जिजाऊंनी केले. जेव्हा जेव्हा शिवराय मोहिमेवर जात, तेव्हा स्वराज्याची संपूर्ण जबाबदारी जिजाऊ समर्थपणे सांभाळत असत.*
*आज शेकडो वर्षांनंतरही जिजाऊंचे जीवन आपल्याला प्रेरणा देते. त्या केवळ शिवरायांच्या आई नाहीत, तर त्या प्रत्येक स्त्रीसाठी एक आदर्श आहेत की आपल्या मुलांवर कसे संस्कार करावेत. त्या एक आदर्श आहेत की संकटात न डगमगता परिस्थितीवर कशी मात करावी.*
*आज आपल्याला पुन्हा एकदा जिजाऊंच्या विचारांची गरज आहे. मुलांमध्ये आत्मविश्वास, स्वाभिमान आणि समाजाप्रति बांधिलकी निर्माण करण्यासाठी प्रत्येक आईने 'जिजाऊ' होणे गरजेचे आहे.*
*छत्रपती शिवाजी महाराज हे स्वराज्याचे शिल्पकार असतील, तर राजमाता जिजाऊ या त्या स्वराज्याचा भक्कम पाया आहेत.* *पाया जेवढा मजबूत, इमारत तेवढीच बुलंद असते. हिंदवी स्वराज्याची ही बुलंद इमारत जिजाऊंच्या संस्कारांच्या आणि त्यागाच्या पायावर उभी आहे.*
*स्वराज्यजननी, राष्ट्रमाता जिजाऊ माँसाहेबांना जयंती निमित्त कोटी कोटी प्रणाम!*
*जय जिजाऊ! जय शिवराय...!*
