ఒడిశా చరిత్రను శాసనాలు, పురావస్తు ఆధారాల ఆధారంగా పరిశీలిస్తే భారతదేశ చరిత్రలో చాలా అరుదైన విషయం ఒకటి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అదే ఒకే రాజవంశంలో వరుసగా మహిళలు రాజ్యాధికారం చేపట్టి పరిపాలించడం. ఈ విశిష్టమైన ఉదాహరణ భౌమకర వంశంలో కనిపిస్తుంది. ఈ వంశం నేటి ఒడిశా ప్రాంతాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని సాధారణ శకం ఎనిమిదవ శతాబ్దం నుండి పదవ శతాబ్దం వరకు పరిపాలించింది. అప్పట్లో ఈ ప్రాంతాన్ని తోషల లేదా తోసలి అని పిలిచేవారు. రాజ్యపాలనకు ప్రధాన కేంద్రం నేటి జాజ్‌పూర్ ప్రాంతం. భౌమకర వంశంలో మహిళలు కేవలం రాజుల భార్యలుగా కాదు. వారు స్వయంగా రాజులుగా అధికారాన్ని చేపట్టి పాలించారు. దీనికి ఆధారంగా వారి పేర్లతో ఉన్న తామ్రపత్ర శాసనాలు లభించాయి. ఇవి భూమిదానాలు, గ్రామదానాలు, పరిపాలనా ఆదేశాలను నమోదు చేస్తున్నాయి. ఈ శాసనాలే ఈ మహిళా రాణుల పాలనకు ప్రధాన చారిత్రిక ఆధారం. ఇప్పుడు ఈ వంశానికి చెందిన మహిళా రాణులను వరుసగా చూద్దాం. 1. త్రిభువన మహాదేవి – I ఈమె భౌమకర వంశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన తొలి మహిళా రాణి. భర్త మరణం తరువాత స్వయంగా రాజ్యాధికారాన్ని చేపట్టి పరిపాలించింది. ఆమె పేరుతో భూములు, గ్రామాలు దానం చేసినట్టు తామ్రపత్ర శాసనాలు ఉన్నాయి. ఆమె పాలన కాలంలో రాజ్య పరిపాలన స్థిరంగా కొనసాగింది. 2. త్రిభువన మహాదేవి – II మొదటి త్రిభువన మహాదేవి తరువాత అదే పేరుతో మరొక మహిళ రాజ్యాన్ని పాలించింది. ఇది మహిళా పాలన ఒకసారి జరిగిన అపవాదం కాదని, అది ఒక స్థిరమైన పరంపరగా కొనసాగిందని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. 3. త్రిభువన మహాదేవి – III ఒకే పేరుతో మూడవసారి మహిళా రాణి రాజ్యాధికారం చేపట్టిన ఉదాహరణ ఇది. భారత చరిత్రలో ఒకే వంశంలో ఒకే పేరుతో వరుసగా మహిళలు పాలించడం చాలా అరుదైన విషయం. 4. దండీ మహాదేవి ఈమె కూడా స్వతంత్రంగా రాజ్యాన్ని పాలించిన మహిళా రాణి. ఆమె కాలంలో బౌద్ధ విహారాలకు భూములు, వనరులు దానం చేసినట్టు శాసన ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. బౌద్ధ సంస్థలకు రాజ్య రక్షణ లభించిన కాలంగా ఈ దశను చరిత్ర గుర్తిస్తుంది. 5. వకుల మహాదేవి దండీ మహాదేవి తరువాత రాజ్యాధికారం చేపట్టిన రాణి వకుల మహాదేవి. ఆమె పేరుతో ఉన్న తామ్రపత్రంలో ఒక గ్రామాన్ని దానం చేసినట్టు స్పష్టంగా నమోదు ఉంది. ఇది ఆమె కూడా పూర్తి అధికారంతో రాజ్యాన్ని పాలించినట్టు నిరూపిస్తుంది. 6. ధర్మ మహాదేవి ఈమె భౌమకర వంశానికి చెందిన చివరి మహిళా రాణిగా చరిత్రలో గుర్తింపు పొందింది. ఆమె పాలన తరువాత భౌమకర వంశ బలం క్రమంగా తగ్గింది. అయినా ఆమె పాలన కూడా శాసన ఆధారాలతో నిర్ధారించబడినదే. ఈ ఆరు మంది మహిళా రాణులు పాలించిన కాలంలో భౌమకర రాజ్యం నేటి ఒడిశా రాష్ట్రంలోని ఎక్కువ భాగాన్ని కవర్ చేసింది. జాజ్‌పూర్, కటక్, ధేంకానల్ ప్రాంతాలు ముఖ్యమైన పరిపాలనా కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. కొంత మేరకు తూర్పు భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలపై కూడా వీరి రాజకీయ ప్రభావం ఉన్నట్టు చరిత్ర చెబుతుంది. ఈ మహిళా రాణుల పాలనలో ముఖ్యంగా గమనించాల్సిన విషయం బౌద్ధ విహారాలకు ఇచ్చిన రాజ్యాశ్రయం. లలితగిరి, రత్నగిరి, ఉదయగిరి ప్రాంతాలు బౌద్ధ చరిత్రలో అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన కేంద్రాలు. ఈ ప్రాంతాల్లో బౌద్ధ విహారాలు ముందే ఉన్నప్పటికీ, భౌమకర మహిళా రాణుల కాలంలో వీటికి విస్తరణ జరిగింది. విహారాలు పెరిగాయి, స్థూపాలు మరమ్మతు చేయబడ్డాయి, కొత్త నిర్మాణాలు వచ్చాయి. నేడు మనం చూసే ఈ బౌద్ధ కేంద్రాలు భౌమకర మహిళా రాణుల రాజకీయ రక్షణలో వికసించాయి అని పురావస్తు ఆధారాలు స్పష్టంగా చెబుతున్నాయి. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన సామాజిక అంశాన్ని కూడా చరిత్ర స్పష్టంగా చెబుతుంది. ఈ ఆరు మంది మహిళా రాణులు పాలించిన కాలానికి సంబంధించిన శిల్పాలు, విగ్రహాలు, చిత్రాలు, శాసనాల్లో ఎక్కడా చీర అనే కట్టుబాటు లేదా తప్పనిసరి సాంప్రదాయం కనిపించదు. ఆ కాలంలో మహిళల వస్త్రధారణ కేవలం శరీరాన్ని కప్పుకునే వస్త్రాల రూపంలోనే ఉంది. నేటి చీర రూపం లేదా చీరను ఒక సాంప్రదాయంగా కట్టడం తరువాతి కాలాల్లో సామాజికంగా స్థిరపడినది. కాబట్టి భౌమకర మహిళా రాణుల కాలంలో చీర అనే సాంప్రదాయం లేదు అనే విషయం శిల్ప, పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా తెలుస్తుంది. ఈ మొత్తం వివరాలు కల్పిత కథలు కావు. ఇవన్నీ శాసనాలు, పురావస్తు తవ్వకాలు, చరిత్రకారుల పరిశోధనల ఆధారంగా చెప్పబడుతున్న చారిత్రిక సత్యాలు. అకాడమిక్ మరియు చారిత్రిక రిఫరెన్స్‌లు👇 Bhauma-Kara Dynasty – Epigraphical and historical #rani #queen #👸jansi ki rani🎠🎠 #veeranari jansi lakshmi bhai #Srimanrh Rani studies Epigraphia Indica – Bhauma-Kara copper plate inscriptions Archaeological Survey of India – Lalitgiri, Ratnagiri, Udayagiri excavation reports Hermann Kulke – Studies on Odisha polity and Bhauma-Karas Radhakanta Das – History of Odisha Bhauma-Kara dynasty inscriptions from Dhenkanal and Talcher regions