🌿 #మేడారం_సమ్మక్క_సారక్కల_జాతర
తెలంగాణ గిరిజన సంస్కృతికి చిరస్థాయీ ప్రతీక
1. చారిత్రక నేపథ్యం – పూర్వగాథ
సుమారు 13వ శతాబ్దంలో, కాకతీయుల కాలంలో తెలంగాణ అడవీ ప్రాంతమైన మేడారం పరిసరాలను గిరిజన దొర మేడరాజు పాలించేవాడు. సంతానం లేని ఆయనకు ఒక రోజు అడవిలో పులిపిల్లల మధ్య ఆడుకుంటున్న ఒక చిన్నారి కనిపిస్తుంది. ఆశ్చర్యకరంగా, ఆ పులులు ఆ బాలికకు రక్షణగా ఉన్నాయట.
ఆమెను ఇంటికి తీసుకువచ్చి సమ్మక్క అని పేరు పెట్టి పెంచుతాడు. చిన్నతనం నుంచే సమ్మక్కలో అసాధారణ దైవిక శక్తులు, ఆయుర్వేద వైద్య జ్ఞానం కనిపించేది. ఆమె ఇచ్చిన ఆకులతో రోగాలు నయమయ్యేవని ప్రజల నమ్మకం.
పెద్దయ్యాక, మేడరాజు తన మేనల్లుడైన పగిడిద్ద రాజుకు సమ్మక్కను వివాహం చేస్తాడు.
2. కుటుంబం – ప్రజల కోసం జీవితం
సమ్మక్క–పగిడిద్ద రాజు దంపతులకు నలుగురు కుటుంబ సభ్యులు ఉన్నారు:
సారలమ్మ (సారక్క)
నాగులమ్మ
జంపన్న
అల్లుడు గోవిందరాజులు (సారలమ్మ భర్త)
ఈ కుటుంబం మేడారం అడవీ ప్రాంత ప్రజలను కన్నబిడ్డల్లా చూసుకునేది. అయితే వారు కాకతీయ సామ్రాజ్యానికి సామంతులుగా ఉండేవారు.
3. సంఘర్షణ – ఆత్మగౌరవ పోరాటం
తీవ్రమైన కరువు కారణంగా గిరిజనులు పన్నులు చెల్లించలేని పరిస్థితి వస్తుంది. దీనిని అవమానంగా భావించిన కాకతీయ సైన్యం మేడారంపై దండెత్తుతుంది.
గిరిజనులు సంప్రదాయ ఆయుధాలతో ప్రతిఘటిస్తారు.
ఇది కేవలం తిరుగుబాటు కాదు –
👉 గిరిజనుల ఆత్మగౌరవ పోరాటం.
4. వీరమరణాలు – జంపన్న వాగు
ఈ యుద్ధంలో:
పగిడిద్ద రాజు
సారలమ్మ
నాగులమ్మ
గోవిందరాజులు
వీరమరణం పొందుతారు.
సమ్మక్క కుమారుడు జంపన్న, తీవ్రంగా గాయపడి శత్రువుల చేతికి చిక్కకూడదని సంపంగి వాగులో దూకి ప్రాణత్యాగం చేస్తాడు.
అతని రక్తంతో వాగు ఎర్రగా మారిందని నమ్మకం. అప్పటి నుంచి అది జంపన్న వాగుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
5. సమ్మక్క అంతర్ధానం – ఆదిశక్తి అవతారం
కుటుంబాన్ని కోల్పోయిన సమ్మక్క ఉగ్రరూపంతో యుద్ధం చేస్తుంది. చివరకు గాయాలతో చిలకలగుట్ట వైపు వెళ్తుంది.
ఆమెను వెతికిన అనుచరులకు:
ఒక కుంకుమ భరిణె
వెదురు పొదలు
కనిపిస్తాయి.
👉 సమ్మక్క ఆదిశక్తిగా ప్రకృతిలో లీనమైందని గిరిజనుల విశ్వాసం.
6. మేడారం జాతర – విశిష్టత
ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గిరిజన పండుగ
ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి
మాఘ శుద్ధ పౌర్ణమి రోజుల్లో
4 రోజుల పాటు
👉 “తెలంగాణ కుంభమేళా”గా ప్రసిద్ధి
7. జాతర క్రమం
మొదటి రోజు – కన్నెపల్లి నుంచి సారలమ్మ రాక
రెండవ రోజు – చిలకలగుట్ట నుంచి సమ్మక్క రాక (ఎదురుకోళ్లు)
మూడవ రోజు – భక్తుల మొక్కులు, నిలువెత్తు బంగారం
నాల్గవ రోజు – వనప్రవేశం (దేవతల తిరుగు ప్రయాణం)
8. నిలువెత్తు బంగారం – బెల్లమే బంగారం
ఇక్కడ బంగారం అంటే బెల్లం.
భక్తులు తమ బరువుకు సమానంగా బెల్లాన్ని తులాభారంగా సమర్పిస్తారు.
👉 అహంకారాన్ని వదిలి
👉 తీపి లాంటి భక్తిని అర్పించడం
అనే అంతరార్థం ఇందులో దాగి ఉంది.
9. జంపన్న వాగు – త్యాగానికి ప్రతీక
పుణ్య స్నానం
తలనీలాలు
పుట్ట మన్ను
తర్పణాలు
లక్షలాది మంది ఇక్కడ స్నానం చేసి గద్దెలకు వెళ్తారు.
10. శివసత్తులు – దేవత అంశ
డప్పుల మోత, కొమ్ము బూరల శబ్దంతో శివసత్తులు పూనకంతో ఊగిపోతారు.
వారు భవిష్యవాణి చెబుతారని భక్తుల విశ్వాసం.
11. ఎదురుకోళ్లు – తల్లికి స్వాగతం
సమ్మక్క తల్లి గద్దె వైపు వస్తున్నప్పుడు:
కోళ్లు గాలిలో ఎగురవేయడం
శివసత్తుల విన్యాసాలు
భక్తుల నినాదాలు
మేడారం అడవి అంతా ఆధ్యాత్మిక శక్తితో నిండిపోతుంది.
12. కోయ దొరలు – జాతర ప్రాణం
ఈ జాతరలో: _ బ్రాహ్మణ పురోహితులు లేరు
✅ కేవలం కోయ వడ్డేలే
ప్రతి ఆచారం గిరిజన సంప్రదాయ ప్రకారమే జరుగుతుంది.
13. వనప్రవేశం – భావోద్వేగ ముగింపు
నాల్గవ రోజు సాయంత్రం దేవతలు తిరిగి అడవిలోకి వెళ్తారు.
భక్తులు కన్నీళ్లతో:
“వచ్చే జాతరకు త్వరగా రావమ్మా తల్లి”
అని వీడ్కోలు పలుకుతారు.
✨ ముగింపు
సమ్మక్క–సారక్కల గాథ
👉 న్యాయం కోసం పోరాటం
👉 ప్రకృతితో ఐక్యత
👉 గిరిజన ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక
మేడారం అంటే పండుగ కాదు… అది ఒక త్యాగ చరిత్ర. #🌍నా తెలంగాణ
