ਕਹਾਣੀ — ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ—“ਵੇ ਪੁੱਤ, ਘਰ ਕਦੋਂ ਆਵੇਂਗਾ?” ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਘੋਲਦੀ ਆਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣੀ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਦਾਦਾ ਜੀ ਮੰਜੇ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਿਹਾ। ਦਾਦਾ ਜੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਪੁੱਤ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰ ਬੋਲੀ ਸਿੱਖ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ।” ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਬੋਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।” ਉਸ ਰਾਤ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, “ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖਾਂਗੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗੇ।” ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ— “ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਮੇਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਲਵਾਂ, #ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੈ।” — ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵਰਪਾਲ