११ लाख व्ह्यू · ७४ ह प्रतिक्रिया | ॥ चराचरी विठ्ठल: एक भक्ती अनुभूती ॥ पांडुरंग पांडुरंग बोलतो मृदंग पाषाण ही बोलतो पांडुरंग पांडुरंग जळी तळी भेटतो पांडुरंग पांडुरंग मुखी ज्याचे बोल पांडुरंग पांडुरंग त्याच्या हृदयी वसतो पांडुरंग पांडुरंग...!! आज सहजच एकादशी निमित्त मला हा लेख लिहावासा वाटला आणि वरील अभंगाच्या ओळी पांडुरंग पांडुरंग बोलतो मृदंग पाषाणही बोलतो पांडुरंग पांडुरंग हे शब्द कानावर पडले आणि पुढील दोन पंक्ती मी तयार केल्या आणि गुणगुणल्या... सहजच एक भक्तीभाव मनाला व्यापून टाकला... मग माझ्या मनाला या ओळी वरील अभंग पंक्तीचा अर्थ समजू लागला आणि तो असा साकार झाला... भक्तीचा नाद आणि चैतन्याचा आविष्कार 'पांडुरंग' हे केवळ एक नाव नसून तो एक नाद आहे, जो या सृष्टीच्या श्वासात गुंफलेला आहे. जेव्हा आपण म्हणतो की "बोलतो मृदंग", तेव्हा त्याचा अर्थ केवळ वाद्याचा आवाज असा होत नाही. वारकरी संप्रदायात मृदंग हे साक्षात 'नादब्रह्म' मानले जाते. भक्तीच्या परमोच्च शिखरावर पोहोचलेल्या भक्ताला केवळ टाळ-मृदंगाच्या तालातच नाही, तर आपल्या हृदयाच्या प्रत्येक ठोक्यात विठ्ठलाचीच साद ऐकू येते. पाषाणातील देवत्व आणि चराचरातील व्यापकता विज्ञानाच्या भाषेत दगड निर्जीव असू शकतो, पण भक्तीच्या भाषेत "पाषाणही बोलतो". संत नामदेवांनी ज्या निष्ठेने दगडाच्या मूर्तीला नैवेद्य भरवला, ती निष्ठा ज्याच्याकडे आहे, त्याला दगडाचे कठोरपण जाणवत नाही, तर त्यात विठ्ठलाची कोमलता दिसते. हा विठ्ठल केवळ गाभाऱ्यात बंदिस्त नसून तो "जळी तळी" म्हणजे निसर्गाच्या प्रत्येक कणात, वाहत्या पाण्यात आणि स्थिर जमिनीत व्यापलेला आहे. अंतर्बाह्य पांडुरंग माझ्या मते या रचनेचा सर्वात सुंदर विचार शेवटच्या ओळीत दडलेला आहे. जो भक्त मुखाने अखंड नामस्मरण करतो, त्याच्यासाठी पंढरपूर लांब राहत नाही. "मुखी ज्याचे बोल, त्याच्या हृदयी दिसतो" याचा अर्थ असा की, जेव्हा जिभेवर विठ्ठलाचे नाव रेंगाळते, तेव्हा अंतःकरण शुद्ध होते. आणि अशा निर्मळ मनातच तो सावळा विठ्ठल विटेवरून उतरून प्रत्यक्ष निवास करतो. थोडक्यात सांगायचे तर, हा अभंग आपल्याला 'सर्वव्यापी परमेश्वराची' ओळख करून देते. मग तो मृदंगाचा गजर असो, पाषाणाची शांतता असो किंवा आपल्या मनातील भाव; प्रत्येक ठिकाणी तो पांडुरंगच ओतप्रोत भरलेला आहे. आपण फक्त आपले मन त्या भक्तीच्या रंगात रंगवून घ्यायला हवे... सौ प्रिया शरद कुलकर्णी 🖋️ | Priya Kulkarni