"साहेब, सोडा माझा हात. लोक बघतील. तुम्ही आता या जिल्ह्याचे 'कलेक्टर' (Collector) आहात आणि मी एक तमाशात नाचणारी मामुली 'नर्तकी'. माझ्या पदराचा डाग तुमच्या पांढऱ्या शुभ्र शर्टाला लागला, तर लोक तुमच्या कामावर नाही, तर तुमच्या चारित्र्यावर थुंकतील." चंपाने डोळ्यातलं पाणी लपवत सिद्धार्थचा हात झटकला.
सिद्धार्थने रागाने पुन्हा तिचा हात पकडला, तिला स्वतःच्या जवळ ओढलं आणि भर कार्यक्रमात माईकवर ओरडून म्हणाला,
"ज्या 'पांढरपेशी' समाजाची तुला भीती वाटतेय चंपा, त्या समाजाने मला तेव्हा मदत नाही केली जेव्हा मी उपाशी होतो. तेव्हा याच तमाशाच्या फडावर तू स्वतःच्या पायातली चाळ (घुंगरू) विकून माझी फी भरली होतीस. आज जर मी तुझ्या भीतीपोटी तुला सोडलं, तर या लाल दिव्याच्या गाडीत फिरणारा 'साहेब' जिवंत असेल... पण यातला 'माणूस' कधीच मे*ला असेल!"
कोल्हापूरच्या एका छोट्या गावात 'चंद्राची लावणी' नावाचा तमाशाचा फड लागायचा. त्या फडावर चंपा नावाची एक २८ वर्षांची तरुण आणि देखणी नर्तकी होती. तिचं रूप असं होतं की, तिची एक झलक बघायला गावच्या गाव लोटायचं. पण चंपाच्या नशिबात फक्त नाचणंच लिहिलं होतं. तिने कधी लग्नाचं स्वप्न पाहिलं नाही, कारण तमाशातल्या बाईला कोण आपलीशी करणार?
त्याच फडावर सिद्धार्थ नावाचा एक २५ वर्षांचा अनाथ मुलगा काम करायचा. तंबू ठोकणे, लाईट लावणे, कलाकारांचे कपडे धुणे अशी कामं तो करायचा. पण रात्री सगळे झोपल्यावर तो स्ट्रीट लाईटच्या उजेडात पुस्तकं वाचायचा. त्याला अधिकारी बनायचं होतं.
एका रात्री चंपाने सिद्धार्थला रडताना पाहिलं.
"काय झालं रं सिध्या? रडतोयस का?"
सिद्धार्थने डोळे पुसले. "काही नाही चंपा. एमपीएससी (MPSC) ची परीक्षा द्यायची होती, पण फॉर्म भरायला आणि क्लास लावायला पैसे नाहीत. आता आयुष्यभर हमालीच करावी लागणार."
चंपाच्या काळजात कालवाकालव झाली. तिने त्या रात्री एक मोठा निर्णय घेतला. दुसऱ्या दिवशी ती सोनाराकडे गेली. तिच्या आईची एकमेव आठवण असलेले सोन्याचे दागिने आणि तिचे आवडते चांदीचे घुंगरू तिने विकले.
तिने ते पैसे सिद्धार्थच्या हातावर ठेवले.
"हे घे. जा पुण्याला. आणि जोवर मोठा साहेब होत नाहीस, तोवर तोंड दाखवू नकोस."
सिद्धार्थच्या पायाखालची जमीन सरकली. "चंपा, हे तुझे घुंगरू..."
"तू साहेब झालास की मला नवी चाळ घेऊन दे. आता गप जा." चंपा हसली, पण आतून ती तुटली होती. कारण घुंगरू हेच तिचं अस्तित्व होतं.
सिद्धार्थ पुण्याला गेला. त्याने दिवसरात्र एक करून अभ्यास केला. इकडे चंपाचं आयुष्य कठीण झालं. पायात घुंगरू नसल्यामुळे आणि आजारी पडत चालल्यामुळे तिला फडावर काम मिळेना. ती लोकांची धुणीभांडी करू लागली, पण सिद्धार्थला पैशांची कमी पडू दिली नाही. ती त्याला पत्रातून खोटं सांगायची की, "मी मजेत आहे, माझा शो हाऊसफुल्ल चालतोय."
दोन वर्षांनी निकाल लागला. सिद्धार्थ राज्यात पहिला आला. तो 'उपजिल्हाधिकारी' (Deputy Collector) झाला. बातमी वाऱ्यासारखी पसरली. सिद्धार्थच्या स्वागतासाठी गावात मोठे बॅनर लागले.
सिद्धार्थ गावी आला. तो थेट आपल्या जुन्या झोपडीकडे न जाता, चंपाच्या घरी गेला. पण तिथे गेल्यावर त्याला धक्काच बसला. गावच्या सरपंचाने आणि प्रतिष्ठित लोकांनी त्याला दारातच अडवलं. "साहेब, तुम्ही आता अधिकारी आहात. या नाचणाऱ्या बाईच्या नादी लागू नका. तुमची इज्जत जाईल." सरपंच म्हणाला.
सिद्धार्थने सरपंचाला बाजूला सारलं आणि चंपाला हाक मारली. चंपा बाहेर आली. फाटक्या साडीतली, कामामुळे काळवंडलेली चंपा बघून सिद्धार्थच्या डोळ्यात पाणी आलं. त्याला कळलं की त्याच्या फीसाठी तिने काय काय भोगलंय. त्याने तिला पैसे देऊ केले, जे तिने अगोदर नाकारले. पण सिद्धार्थने जबरदस्तीने तिला ते पैसे दिले.
सिद्धार्थने जाहीर केलं की तो चंपाशी लग्न करणार. हे ऐकून गावात खळबळ माजली. एका अधिकाऱ्याने तमाशातल्या बाईशी लग्न करणं समाजाला मान्य नव्हतं..
त्या रात्री सरपंचाने चंपाला गाठलं.
"हे बघ चंपा, जर तू सिद्धार्थशी लग्न केलंस, तर त्याची नोकरी जाईल. वरून चौकशी लागेल. लोक त्याला नाव ठेवतील. त्याच्या करिअरची राखरांगोळी होईल. जर तुला त्याचं भलं हवं असेल, तर त्याच्या आयुष्यातून निघून जा."
चंपा विचार करू लागली. तिने सिद्धार्थला अधिकारी बनवण्यासाठी स्वतःचं अस्तित्व विकलं होतं. आता त्यालाच बदनाम होऊ द्यायचं का?
तिने एक कठोर निर्णय घेतला.
दुसऱ्या दिवशी सिद्धार्थचा सत्कार समारंभ होता. सिद्धार्थने चंपाला मंचावर बोलावलं. आणि लग्नाची मागणी घातली. पण चंपाने नाटक करायचं ठरवलं होतं. ती माईकवर आली आणि जोरजोरात हसू लागली. ती म*द्यधुंद असल्याचं नाटक करत होती.
"अरे ए साहेब... कसलं प्रेम आणि कसलं काय? मी तर तुला 'इन्व्हेस्टमेंट' समजले होते. मला वाटलं तू अधिकारी झालास की मला म्हातारपणी पोसशील. पण मला या साध्या पगारातलं सुख नकोय. मला श्रीमंत नवरा हवाय."
चंपाने सिद्धार्थच्या तोंडावर पैसे फेकले. "घे तुझे पैसे. व्याजासकट परत करतेय. आणि माझ्या नादाला लागू नकोस."
सिद्धार्थ स्तब्ध झाला. त्याला विश्वास बसेना की ही त्याचीच चंपा आहे.
रागाच्या भरात आणि अपमानामुळे सिद्धार्थ तिथून निघून गेला.
सिद्धार्थ निघून गेल्यावर चंपा मंचाच्या मागे गेली. तिथे गेल्यावर तिचं हसू थांबलं आणि तिने हंबरडा फोडला. तिने सिद्धार्थच्या चारित्र्यासाठी स्वतःला त्याच्या नजरेत 'वाईट' ठरवलं होतं.
सहा महिन्यांनी...
सिद्धार्थला एक पार्सल मिळालं. त्यात त्याचे जुने पुस्तकं आणि एक चिठ्ठी होती. चिठ्ठी गावाकडच्या पोस्टमनने लिहिली होती..
"साहेब, ही चिठ्ठी चंपाने तुम्हाला द्यायला सांगितली होती. तुम्ही गावाहून गेल्यावर दोनच दिवसांनी तिने नदीत उ*डी मा*रून जी*व दिला. म*रताना ती म्हणत होती, 'माझ्या साहेबाच्या पांढऱ्या कपड्यावर मी डाग बनून राहू शकत नाही. माझा 'डाग' मिटला तरच त्यांचं नाव चमकेल.' साहेब, ती वाईट नव्हती, तिने तुमची बदनामी वाचवण्यासाठी स्वतःचं प्रेम आणि जी*व ब*ळी दिला."
सिद्धार्थच्या हातातली चिठ्ठी थरथरू लागली. तो आपल्या केबिनमध्ये, त्या एसी रूममध्ये मोठमोठ्याने रडू लागला.
ज्या खुर्चीसाठी, ज्या पदासाठी समाजाने तिला नाकारलं होतं, ती खुर्ची आज त्याला काट्यासारखी टोचत होती.
आज सिद्धार्थ खूप मोठा साहेब झालाय. त्याच्या गाडीला लाल दिवा आहे. पण जेव्हा कधी लांबून एखाद्या तमाशाच्या फडावरून घुंगरांचा आवाज येतो...
तेव्हा हा कडक अधिकारी आपली गाडी थांबवतो आणि डोळे पुसतो.
कारण त्या घुंगरांच्या आवाजात त्याला त्याच्या चंपाच्या त्यागाची किंकाळी ऐकू येते.
अज्ञात लेखकास समर्पित 🙏 #कथा #📚लेख/कथा/माहिती #कथा