SINGH PARAMJIT
2K views • 19 days ago
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
1. ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 53 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਸੀ। 1857 ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ 1911 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
2. ਦੁਆਬਿਆਂ ਤੋਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਬਦਲਾਅ
ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਯਾਨੀ 'ਦੁਆਬਿਆਂ' (ਜਿਵੇਂ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ, ਰਚਨਾ ਦੁਆਬ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੌਖ ਲਈ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ 'ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ' ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਹੌਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ।
3. 'ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ' (Sis-Sutlej) ਦਾ ਮਤਲਬ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਇਸ ਪਾਸੇ (ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ) ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'Cis' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਇਸ ਪਾਸੇ'। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮਾਲਵਾ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
4. ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ ਇਲਾਕੇ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੰਨਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਜਾਊ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
5. ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਸਥਿਤੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ (British Raj) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ ਅਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਰਗੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ 'ਤਾਬਿਆਦਾਰੀ' ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।
6. ਭਾਸ਼ਾ: ਸਾਂਝੀ ਕੜੀ
ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ 'ਜ਼ੰਜੀਰ' ਸੀ ਜੋ ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਪੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ) ਵਰਤਦੇ ਹੋਣ। #ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ #ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ #🌹 ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ #ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ #💟💟 ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ💟💟
12 likes
13 shares
