★ आदिवासी राजा केशरी, राजमाता अंजना आणि आदिवासी राजकुमार हनुमान ★
(अंजनेरी – त्र्यंबकेश्वर – सह्याद्री पर्वतरांग / नाशिक)
१. अंजनेरीचा इतिहास : आदिम सह्याद्रीतील एक पवित्र टेकाड
अंजनेरी पर्वत त्र्यंबकेश्वरजवळ आहे.
हे ठिकाण प्राचीन काळापासून कातकरी, महादेव कोळी, ठाकूर, वारली, पावरा, ठाकूर, कोंकणा अशा आदिवासी जमातींचे वस्तीस्थान होते.
या परिसरातील पर्वतरूपी गुहा, दगडी कातळ, प्रतीक-शिल्पे आणि आदिवासी परंपरेतील वानर, माकड, गज, नाग यांसारखी चिन्हे अतिशय जुनी आहेत.
२. आदिवासी परंपरेनुसार – राजमाता अंजना आणि राजा केशरी
आदिवासी लोककथांमध्ये अंजनेरी हे अंजना नावाच्या आदिवासी राजमातेचे गाव मानले जाते.
राजा केशरी – सह्याद्रीतील आदिवासी राजा
महादेव कोळी/कातकरी समाजातील परंपरागत लोककथांमध्ये केशरी हे सह्याद्रीतील राजा, गटनेते, जमातीचे प्रमुख म्हणून वर्णन केले जातात.
‘केसरी’ हे नाव डोंगरातल्या सिंहाशी संबंधित. आदिवासी समाजात सिंह ही शौर्याची आणि नेतृत्वाची निशाणी आहे.
राजमाता अंजना
अंजना ही सह्याद्रीच्या जंगलातील आदिवासी स्त्री, धैर्य, त्याग आणि तपश्चर्येने ओळखली जाते.
अंजनेरी पर्वतावर तिची तपश्चर्या झाली असे समजले जाते.
हनुमान – आदिवासी राजकुमार
या परंपरेनुसार हनुमान हा कुठल्याही "वानर जातीचा" नव्हता, तर अंजना–केशरी यांच्या पोटी जन्मलेला आदिवासी राजकुमार होता.
‘वानर’ हा शब्द प्रत्यक्ष माकड नव्हे तर वनचर (वनात राहणारे, वन्य जीवन जगणारे) या अर्थाने वापरला गेला, असे अनेक संशोधकांचे म्हणणे.
३. “इतिहासाने आदिवासींना वानर केले” – याचा अर्थ काय?
हा एक महत्वाचा सामाजिक-ऐतिहासिक मुद्दा आहे.
✔ १. प्राचीन आर्य साहित्य आणि अनार्य / वन्य जन
रामायणातील "वानर" हा शब्द प्रत्यक्ष माकड नसून—
वन-नर → वनात राहणारे नर → वानर
असे संक्षिप्त रुप मानले जाते.
✔ २. आदिवासींचे कौशल्य – गिर्यारोहण, उड्या, धाव, जंगलातील जीवन
हनुमानासंबंधी वर्णन केलेले “उड्या, पराक्रम, चपळता”—
ही सर्व कौशल्ये आदिवासी जमातींच्या स्वाभाविक जीवनशैलीतून येतात.
✔ ३. राजकीय इतिहासात आदिवासींचे ‘वनचर’ पासून ‘वानर’ असे विकृतीकरण
काळाच्या ओघात आर्य/ब्राह्मणी साहित्याने आदिवासींचा उल्लेख
माकडांच्या सैन्यासारखा केला.
यामुळे त्यांच्या अस्सल राजवंशीय आणि योद्धा इतिहासाचे अवमूल्यन झाले.
४. संत, संशोधक आणि आदिवासी कवींची मते
● लोककवी, गायक, आदिवासी संशोधकांचे मत
हनुमान हा आदिवासी समाजाचा मेरू, देवता, संरक्षक, पराक्रमी योद्धा होता.
त्याला ‘वानर’ करण्यामागे आदिवासींचे राजकीय स्थान कमी करण्याचा इतिहास आहे.
● काही आधुनिक विद्वानांचे मत
अंजनेरीचा भूभाग आणि त्या परिसरातील आदिवासी जीवन हनुमानाच्या जीवनाशी जुळणारे आहे.
रामायण काळात सह्याद्री–नाशिक–दक्षिण भारत हा मार्ग आदिवासी साम्राज्यांखाली होता.
५. आदिवासी दृष्टिकोनातून – हनुमानाचे रूप
राजकुमार – अंजना आणि केशरीचा मुलगा.
योद्धा – रामाच्या संघातील सर्वात पराक्रमी सेनापती.
ज्ञानेश्वर – संस्कृत शिकलेला, बुद्धिमान.
संरक्षक देवता – आदिवासी कोळी, कातकरी, वारली, ठाकरांच्या गावात हनुमानाचे चौथरे/देवळे आहेत.
आदिवासी अभिमानाचे प्रतीक – शौर्य, निष्ठा, पराक्रम, वनसंस्कृती.
६. आदिवासी पुत्र राजकुमार हनुमान – जन्मोत्सव संदेश
तुमच्या दिलेल्या वाक्याचा अर्थ अधिक प्रभावी करून देतो:
“सह्याद्रीच्या अनुसूचित क्षेत्रात राजा केशरी व राजमाता अंजनाच्या पोटी
अंजनेरी येथे जन्मलेला आदिवासी राजकुमार हनुमान…
ज्याला इतिहासाने वानर म्हटले,
पण आमच्या परंपरेत तो सह्याद्रीचा शूर पुत्र आहे.
हनुमान जन्मोत्सव निमित्त सर्वांना आदिम शुभेच्छा!”
.
.
.
.
.
#sgeditor #adiwasi #hanuman #nashik #maharashtra
#🛕हनुमान जयंतीच्या शुभेच्छा🚩 #😎आपला स्टेट्स #आदिवासी #sgeditor
