ਰੋਪੜ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਲ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੀਲੇ ਦੀ ਕੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 15 ਏਕੜ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਲਗਭਗ 15.24 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਲ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸੰਨ 1952 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਸੰਨ 1955 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਾਗੈਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧਯੁਗੀਨ ਕਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਚਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਥਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਲ ਭੀ ਸਨ 2011-2012 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਯ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸਥਲ ਨੂੰ ਉਤਖਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਲ- I: ਹੜੱਪਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਲਗਭਗ 2400-1400 ਈਸਵੀ)- ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਬਣਨੇ ਵਾਲੇ ਹੜੱਪਾਵਾਸੀ ਜੋ ਕਕਰ-ਪੱਤਵਾ, ਨਦੀ ਤੋਂ ਮਿਲਣੇ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਇੰਟੋ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਕਕੀ ਇੰਟੋ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਣਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਲ ਪਰ ਹੜੱਪਾਵਾਸੀਨ ਮੁਦ੍ਰਾਂਕੋ ਦੇ ਸਾਥ ਬਾਰਾ-ਪਾਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੁਦ੍ਰਾਂਕ ਰੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਤੇ ਸਨ। ਨਿਚਲੇ ਸਤਰੋ (ਦੋ ਪੱਤਰੋ) ਨੂੰ ਕਾਲੀਕੰਗਾ, ਬਨਾਵਲੀ (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਝੀਰ ਕੋਟ-ਡੀਜੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਪੂਰਵ-ਹੜੱਪਾ ਸਤਰੋ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਚੀਨੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਤਸਯੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਤਖਨਨ ਇੱਕ ਇੰਡਸਫਾਲਕੀਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਥਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਏਕ ਅਰੋਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਤੀ ਗੁਰਾਣਾ- ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਣਤ ਸੀ ਸ਼ਾਮਿਲ। ਵੈਦਨਿਕ-ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਜ੍ਞਾਣਤ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਧਿਆ ਰੋਪੜ/ਬਾਰਾ ਤੱਰਤ ਲਈ 2400-2100 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਦਾਣਤ ਹੋਤੇ ਸਨ। ਕਾਲ-II: ਵਿਤਤ ਭੂਤਰ ਮੁਦ੍ਰਾਂਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਲਗਭਗ 1100-700 ਈਸਵੀ)- ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਸਥਲ ਪਰ ਵਿਤਤ ਭੂਤਰ ਮੁਦ੍ਰਾਂਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਾਥਯ ਮਿਲਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਾਰ, ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਘਾਸ ਦੇ ਬਣੇ ਘਰੋਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਅਵਧਿ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੋਢ ਅਤੇ ਕਾਂਚ ਪ੍ਰੋਦਯੋਗਿਕਰੋ ਦਾ ਗੁਰੂਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਕਾਲ-III: ਉੱਤਰੀ ਮਾਝਲੀਨ ਮੁਦ੍ਰਾਂਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਲਗਭਗ 600-200 ਈਸਵੀ)- ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖਰੁਣ-ਖ਼ਰਦੀ ਸ਼ਾਮਿਲ। ਸੰਰਚਨਾਓਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੜੇ ਟੈੱਕ ਦੀ 250 ਫੀਟ ਲੰਬਾਈ, 12 ਫੀਟ ਚੋੜਾਈ ਅਤੇ 2.5 ਫੀਟ ਚੋੜੀ ਚੀਨੀ ਇੰਟੋ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ, ਇਸ ਟੈੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੜੇ ਟੈੱਕ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇੰਟੋ ਤੋਂ ਬਣੀ ਨਿਰਮਿਤਿ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਭਰਤਾ ਸੀ। ਕਾਲ-IV: ਸ਼ੁੰਗ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਕਾਲ (ਲਗਭਗ 200 ਈਸਵੀ- 600 ਈਸਵੀ)- ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕੋੰ, ਮੁਹਰੋ, ਟੇਰਾਕੋਟਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਰਤਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਉਪ-ਕਾਲੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।# #ropar ropar #Roopnagar vale #roopnagar pb12 #roopnagar pb12 #roopnagar