#శరీరం – రథం:
ఇది జీవన ప్రయాణానికి ఒక సాధనం మాత్రమే. దానంతట అది సొంతంగా ఎటువంటి నిర్ణయాలు తీసుకోలేదు.
#పంచేంద్రియాలు – గుర్రాలు:
ఇవి ఎప్పుడూ ప్రాపంచిక సుఖాల వైపు పరుగులు తీస్తుంటాయి. కాబట్టి వీటిపై నియంత్రణ చాలా అవసరం.
#మనస్సు – కళ్ళెం:
ఇది ఆ ఇంద్రియాలనే గుర్రాలను అదుపులో ఉంచే సాధనం.
#బుద్ధి – సారథి:
మంచి-చెడుల మధ్య విచక్షణ చూపి, సరైన నిర్ణయం తీసుకుని రథాన్ని నడిపేది బుద్ధే.
#ఆత్మ – రథ యజమాని:
అంతిమ గమ్యాన్ని, జీవిత పరమార్థాన్ని తెలిసిన చైతన్యమే ఆత్మ.
ఎప్పుడైతే ఆత్మ జాగృతం అవుతుందో, బుద్ధి వివేకంతో ఆలోచిస్తుందో, మనస్సు అదుపులో ఉంటుందో, మరియు ఇంద్రియాలు క్రమశిక్షణతో ఉంటాయో — అప్పుడే జీవితం సరైన దిశలో సాగుతుంది.
(కఠోపనిషత్తు - 1.3.3-4)
"ఆత్మానం రథినం విద్ధి శరీరం రథమేవ తు |
బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ ||
ఇంద్రియాణి హయాన్ ఆహుః విషయాం స్తేషు గోచరాన్ |"
ఆత్మ: రథంలో ప్రయాణించే యజమాని.
శరీరం: రథం.
బుద్ధి: రథాన్ని నడిపే సారథి.
మనస్సు: గుర్రాలను నియంత్రించే కళ్ళెం.
ఇంద్రియాలు: రథాన్ని లాగే గుర్రాలు.
(భగవద్గీత - 3వ అధ్యాయం, 42వ శ్లోకం)
శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఉపదేశించిన గీతలో, ఈ భాగాల మధ్య ఉండాల్సిన క్రమాన్ని వివరిస్తుంది.
"ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిః యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ||"
స్థూల శరీరం కంటే ఇంద్రియాలు గొప్పవి; ఇంద్రియాల కంటే మనస్సు గొప్పది; మనస్సు కంటే బుద్ధి గొప్పది; ఆ బుద్ధి కంటే కూడా పరమైనది (గొప్పది) ఆత్మ. (ఈ చిత్రంలో చూపినట్లు బుద్ధి సారథిగా ఉండి మనస్సును, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి).
మనస్సు అనే కళ్ళెం ఎంత ముఖ్యమైనదో చెప్పే ప్రసిద్ధ నీతి వాక్యం ఇది. రథం గమ్యానికి చేరాలన్నా, ప్రమాదంలో పడాలన్నా అది మనస్సు చేతిలోనే ఉంటుంది.
"మన ఏవ మనుష్యాణాం కారణం బంధమోక్షయోః |"
మనిషి యొక్క బంధాలకు (కష్టాలకు) గానీ, మోక్షానికి (విముక్తికి) గానీ ప్రధాన కారణం మనస్సే
#తెలుసుకుందాం ##పురాణాలూ_కథలు
