#आजही_मन_आनंदानं_भरून_येतं... स्वातंत्र्यापूर्वीचा तो काळ. १९४५ च्या ऑगस्टमध्ये दुसरे जागतिक महायुद्ध थांबले व त्यात दोस्त राष्ट्रांना (इंग्लंड-अमेरिका) विजय प्राप्त झाला. इंग्लंडचे प्रधानमंत्री अॅटलीसाहेब यांनी भारतास पूर्ण स्वातंत्र्य देण्याची घोषणा केली व त्या अनुषंगाने देशातील बहुतेक राजकीय पक्षांच्या कार्यकारी मंडळांच्या सभा पुणे शहरात भरविण्यात येत होत्या. राष्ट्रीय काँग्रेस, हिंदुमहासभा इ. राजकीय पक्षांची मंडळे पुण्यात राजकीय मसलत करण्यासाठी एकत्र जमत असल्यामुळे कदाचित बाबासाहेबांनी आपल्या शेड्यूल्ड कास्ट फेडरेशनच्या कार्यकारी मंडळाचीही सभा पुण्यासच भरविण्याचे योजले असावे. शेड्यूल्ड कास्ट फेडरेशनच्या कार्यकारी मंडळाच्या सभेसाठी अखिल भारतातील अस्पृश्य समाजाची बाबासाहेबांच्या पक्षाची राष्ट्रीय पातळीवरील पुढारी मंडळी पुण्यास जमली होती. मद्रासचे पुढारी, पक्षाचे रावबहादुर एन. शिवराज, पक्षाचे सेक्रेटरी श्री. बापूसाहेब राजभोज (हे पुण्याचे होते), बंगालचे श्री. मंडल, नाशिकचे श्री. दादासाहेब गायकवाड, राजाभाऊ भोळे, नागपूरचे श्रीमंत दशरथराव पाटील आदी सर्व देशातील प्रमुख पुढारी मंडळी पुण्यास अहिल्याश्रमात जमली होती. मी त्यावेळी कायद्याच्या अभ्यासासाठी पुण्याच्या लॉ कॉलेजचा विद्यार्थी असल्याने पुण्यासच होतो. बाबासाहेब तेव्हा भारत सरकारचे 'मजूरमंत्री' होते. पुण्यात त्यांचा मुक्काम पुणे स्टेशनवर त्यांच्या खास सलूनमध्ये होता. कार्यकारिणीची सभा आटोपल्यावर दुसरे दिवशीही बाबांचा पुण्यासच मुकाम झाल्याने मी त्यांच्या दर्शनासाठी पुणे स्टेशनवर गेलो. वेळ साधारणपणे दुपारी दोन वाजताची होती. श्री. बापूसाहेब राजभोज सलूनजवळच प्लॅटफार्मवर इकडून तिकडे फेऱ्या मारत होते. मी त्यांना जयभीम केला. नागपूर परिषदेच्या वेळी ओळख झालेली असल्यामुळे मी पुण्यास राजभोजांकडे घोरपडे पेठेतील त्यांच्या निवासस्थानी भेटावयास जात असे. त्यांनी माझ्या येण्याचे कारण विचारल्यावर मी त्यांना 'मला बाबांचे दर्शन घेऊन काही मार्गदर्शनपर उपदेश घ्यावयाचा आहे' असे सांगितले. त्यांनी मोठ्या आपुलकीने सलूनमध्ये जाऊन बाबांना, 'आपल्या दर्शनासाठी व मार्गदर्शन घेण्यासाठी नागपूरचे श्री. दशरथ पाटील यांचे वडील बंधू श्री. सीताराम पाटील यांचा मुलगा आला आहे. तो लॉ कॉलेजचा विद्यार्थी आहे' असे सांगितले. त्यावर बाबांनी मला बोलावले. बाबांच्या जवळ जाऊन नमस्कार करून मी खाली बसलो. बाबांनी मला विचारले, 'काय रे, तुला काय हवं? कशासाठी आलास?' 'इन्स्टिट्यूट ऑफ शेड्यूल्ड कास्ट अफेअर्स नावाची संस्था मागील वर्षी (१९४४) काढली आहे' असे मी सांगितले. बाबांनी विचारले 'कशासाठी?' 'मला राजकारणात भाग न घेता समाजाची सेवा करण्याची इच्छा आहे व माझ्यासारखे अनेक तरुण असे आहेत की ज्यांची आर्थिक स्थिती अतिशय हलाखीची असल्याने त्यांना सरकारी वा इतर कोणतीतरी नोकरी अथवा कोणतातरी उद्योग करणे याशिवाय गत्यंतर नाही व त्यामुळे त्यांना प्रत्यक्षपणे राजकारणात भाग घेता येत नाही. पण समाजसेवेची मात्र अतिशय आवड आहे. अशी मंडळी एकत्र जमवून त्यांच्याकडून त्यांच्या आवडीप्रमाणे सामाजिक, सांस्कृतिक, शैक्षणिक अशा प्रकारची जी काही सेवा समाजासाठी उपलब्ध करून घेता येईल ती घ्यावी या हेतूने मी ही संस्था काढली आहे.' बाबांनी विचारले 'संस्था रजिस्टर केली काय?' मी म्हणालो 'होय. १८६० च्या सोसायटीज रजिस्ट्रेशन अॅक्ट अन्वये रजिस्टर केली आहे.' बाबांनी विचारले 'कशा पद्धतीने कार्य करायचा विचार आहे?' मी म्हणालो 'सामाजिक कार्य करू इच्छिणारे जे कार्यकर्ते असतील ते समाजातील ज्या काही समाजविघातक अनिष्ट गोष्टी आहेत त्यावर सभासंमेलने भरवून वाद‌विवाद मेळावे आदी कार्यक्रम घेतील. सांस्कृतिक कार्याची आवड असलेले कार्यकर्ते भजनीमंडळे, नाट्यमंडळे, जलसे इत्यादीच्या योगे समाजास उपदेश करून समाज जागृत करू शकतील आणि सर्वात जास्त उपयुक्त अशी शिक्षक व शिक्षणाविषयी आवड असणारी कार्यकर्ती मंडळी साक्षरता वर्ग, शिक्षणाचे वर्ग, ग्रंथालये, वाचनालये, विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृहे चालवू शकतील. कोणी व्यायामप्रेमी व्यायाममंडळे, क्रीडामंडळे चालवतील. याशिवाय ज्यांना वैद्यकीय ज्ञान आहे ते आपल्या राहत्या घरीच गरीब लोकांना वैद्यकीय मदत अथवा मोफत सल्ला देऊ शकतील.' बाबा पुढे म्हणाले 'अरे! ह्या कल्पना ठीक आहेत, पण हे सर्व अमलात कसे येणार, याचा काही विचार केलास काय? हे कार्य पैशाशिवाय का होणार आहे? आपला समाज किती दरिद्री! तेव्हा हे करायला पैसा कोठून येणार? एखादी सभा - घ्यायची झाली तर त्यासाठी हँडबिले छापणे व सभेत भाषणे देणे हेच करण्यासाठी पुरेसे निष्ठावंत कार्यकर्ते मिळत नाही; तर तुझी कल्पना वास्तव कशी होणार?' त्यावर मात्र मी काही काळ अगदी गप्पच झालो आणि थोड्या वेळाने मोठा धीर करून बोललो - 'पण बाबा हे व्हायला नको काय?' त्यावर बाबा म्हणाले 'ठीक आहे! अरे कल्पना कितीही चांगल्या असल्या, तरी त्या अमलात आणता आल्या पाहिजेत ना? ठीक आहे. जर तुझा असा निग्रहच असेल तर करून पहा प्रयोग.' त्यांच्या ह्या भेटीमुळे व चर्चेमुळे मी आनंदाने निरोप घेऊन परतलो. ह्या प्रसंगाची आठवण आज ३० वर्षे झाली असतानाही मनात कायम आहे. लेखक तारानाथ पाटील संदर्भ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या आठवणी #💙 भीमसैनिक 💙 #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #bhimsenik #💪बुद्धांची तत्वे📜 #🙂Positive Thought