🏔️ रतनगड किल्ला – आदिवासींची अस्मिता, संस्कृती व अभिमान रतनगड किल्ला हा सह्याद्री पर्वतरांगांमधील एक ऐतिहासिक आणि गौरवशाली किल्ला आहे. तो आजच्या अहमदनगर जिल्हा मधील अकोले तालुक्यात, कळसूबाई हरिश्चंद्रगड वन्यजीव अभयारण्य परिसरात वसलेला आहे. हा किल्ला केवळ भौगोलिक दृष्ट्या महत्त्वाचा नाही, तर आदिवासी समाजाच्या इतिहास, संघर्ष आणि स्वाभिमानाचे प्रतीक म्हणून ओळखला जातो. 🪶 रतनगडचा आदिवासी इतिहास (संक्षेप) तुम्ही दिलेल्या माहितीप्रमाणे या किल्ल्याचा इतिहास अनेक टप्प्यांतून गेला आहे. 1️⃣ प्रारंभीचा काळ सुमारे इ.स. 1360 च्या सुमारास हा किल्ला महादेव कोळी नायकांच्या ताब्यात होता. सह्याद्री परिसरातील अनेक किल्ल्यांवर स्थानिक आदिवासी नायकांचे वर्चस्व होते. 2️⃣ बहामनी आणि निजामशाही काळ इ.स. 1400 मध्ये बहामनी सत्तेने हा किल्ला जव्हार संस्थान चे राजा नेमशहा यांच्या ताब्यात दिला. इ.स. 1490 मध्ये निजामशाहीचा संस्थापक मलिक अहमद निजाम शाह यांनी किल्ला जिंकला, पण पुन्हा स्थानिक महादेव कोळी सरदाराची नियुक्ती केली. पुढे मलिक अंबर यांनीही या प्रदेशावर नियंत्रण मिळवून स्थानिक आदिवासी सरदारांवर विश्वास ठेवून राज्यकारभार केला. 3️⃣ मुघल आक्रमण इ.स. 1630 मध्ये मुघल आक्रमण झाले. त्या वेळी शहाजी राजे भोसले, महादेव कोळी सरदार आणि इतर मराठा सरदारांनी निजामशाही वाचवण्याचा प्रयत्न केला. पुढे माहुलीच्या तहात हा किल्ला मुघलांच्या ताब्यात गेला. 4️⃣ स्वराज्य काळ इ.स. 1660 मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या उत्तर मोहिमेदरम्यान मोरोपंत आणि स्थानिक महादेव कोळी लोकांच्या मदतीने हा किल्ला स्वराज्यात सामील झाला. शिवाजी महाराजांनी पुन्हा स्थानिक महादेव कोळींची किल्ल्यावर नियुक्ती केली. 5️⃣ मराठा साम्राज्य आणि पेशवाई इ.स. 1720 मध्ये छत्रपती शाहू महाराज यांच्या काळात किल्ला मराठा साम्राज्यात आला. इ.स. 1750 मध्ये पेशव्यांनी राजूर प्रांत तयार करून रतनगड मुख्यालय केले आणि जावजी हिरोजी बांबळे (महादेव कोळी) यांना सुभेदार नेमले. त्यांच्या काळात प्रांताचा मोठा विकास झाला. 6️⃣ इंग्रजांविरुद्ध उठाव इ.स. 1818 मध्ये तिसरे इंग्रज‑मराठा युद्ध दरम्यान इंग्रजांनी किल्ला ताब्यात घेतला. पुढे रामजी भांगरे, गोविंदराव खाडे आणि कृष्णा खाडे यांनी इंग्रजांविरुद्ध बंड केले. इ.स. 1835 मध्ये आद्यक्रांतिकारक राघोजी भांगरे यांनी या परिसरात मोठा उठाव केला. त्यांच्या संघर्षात रुख्मिणीबाई खाडे या आदिवासी वीरांगनेने बलिदान दिले. 🌿 आदिवासी संस्कृतीशी नाते रतनगडचे नाव रत्नाबाई या आदिवासी देवतेवरून पडल्याचे मानले जाते. लोकपरंपरेनुसार कळसूबाई, कात्राबाई आणि रत्नाबाई या तीन बहिणी मानल्या जातात. त्यातील कळसूबाई शिखर हे महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर आहे आणि आदिवासी श्रद्धेचे महत्त्वाचे स्थान आहे. ✅ निष्कर्ष: रतनगड हा फक्त एक किल्ला नाही. तो आदिवासी समाजाचा इतिहास, संघर्ष, संस्कृती आणि स्वाभिमानाचा जिवंत साक्षीदार आहे. सह्याद्रीतील या किल्ल्याने अनेक आदिवासी क्रांतिकारकांना आश्रय दिला आणि स्वातंत्र्यलढ्यात मोठी भूमिका बजावली. . . . . . #sgeditor #adiwasi #ratangad #akole #😎आपला स्टेट्स #आदिवासी #sgeditor #🎭Whatsapp status