*🌹 జీవన రథ తత్త్వం – శరీరం ఒక రథం : ఉపనిషత్తుల దృష్టిలో ఆత్మ, బుద్ధి, మనస్సు మరియు పంచేంద్రియాలు 🌹* *✍️ ప్రసాద్‌ భరధ్వాజ* *ఇది ఉపనిషత్తుల దృష్టిలో మానవ జీవన నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకునేందుకు ఇచ్చిన అత్యంత లోతైన తత్త్వబోధ. కఠోపనిషత్తు (1.3.3–4) లో జీవితం ఒక ప్రయాణంగా, శరీరాన్ని ఒక రథంగా ఉపమానిస్తూ అంతర్గత శక్తుల క్రమాన్ని స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.* *ఆత్మానం రథినం విద్ధి శరీరం రథమేవ తు |* *బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ * *ఇంద్రియాణి హయాన్ ఆహుః విషయాంస్తేషు గోచరాన్ |* *అర్థం: ఆత్మనే రథంలో ప్రయాణించే యజమానిగా తెలుసుకో; శరీరం రథం; బుద్ధి సారథి; మనస్సు కళ్ళెం; ఇంద్రియాలు గుర్రాలు. ఇంద్రియాలు అనుభవించే విషయాలే వాటి గమ్యాలు. ఈ ఉపమానం ద్వారా శరీరానికి స్వతంత్ర నిర్ణయశక్తి లేదని, అది కేవలం జీవన ప్రయాణానికి ఒక సాధనమాత్రమేనని ఉపనిషత్తులు స్పష్టం చేస్తాయి.* *ఇంద్రియాలు సహజంగా ప్రాపంచిక సుఖాల వైపు పరుగులు తీస్తాయి. నియంత్రణ లేని ఇంద్రియాలు రథాన్ని తప్పుదారిలోకి నెడతాయి. అందుకే మనస్సు అనే కళ్ళెం చాలా కీలకం. మనస్సు స్థిరంగా ఉంటే గుర్రాలైన ఇంద్రియాలు అదుపులో ఉంటాయి; మనస్సు చంచలమైతే, ఎంత శక్తివంతమైన రథమైనా ప్రమాదంలో పడుతుంది. అందువల్ల ఉపనిషత్తులు మనస్సు నియంత్రణనే ఆధ్యాత్మిక సాధనకు మూలంగా పేర్కొంటాయి.* *మనస్సుకంటే ఉన్నతమైనది బుద్ధి. బుద్ధే సారథిగా మంచి–చెడుల మధ్య వివేకాన్ని చూపి రథాన్ని సరైన దిశలో నడిపిస్తుంది. ఈ అంతర్గత శక్తుల క్రమాన్ని భగవద్గీత (3వ అధ్యాయం, 42వ శ్లోకం) శ్రీకృష్ణుడు అర్జునునికి ఉపదేశిస్తూ స్పష్టంగా వివరిస్తాడు.* *ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః |* *మనసస్తు పరా బుద్ధిః యో బుద్ధేః పరతస్తు సః * *అర్థం: స్థూల శరీరానికంటే ఇంద్రియాలు గొప్పవి; ఇంద్రియాలకంటే మనస్సు గొప్పది; మనస్సుకంటే బుద్ధి గొప్పది; ఆ బుద్ధికంటే కూడా పరమైనది ఆత్మ. అంటే బుద్ధి సారథిగా ఉండి మనస్సును, ఇంద్రియాలను నియంత్రించినప్పుడే జీవితం సరైన మార్గంలో సాగుతుంది.* *ఈ సమస్త వ్యవస్థకు అధిపతి ఆత్మ. ఆత్మే జీవన పరమార్థాన్ని తెలిసిన శుద్ధ చైతన్యం. ఆత్మ జాగృతమైతే బుద్ధి శుద్ధమవుతుంది; బుద్ధి శుద్ధమైతే మనస్సు నియంత్రణలోకి వస్తుంది; మనస్సు నియంత్రణలో ఉన్నప్పుడు ఇంద్రియాలు క్రమశిక్షణను అలవర్చుకుంటాయి. అప్పుడు జీవన రథం బంధనాల వైపు కాక, మోక్ష మార్గం వైపు ప్రయాణిస్తుంది.* *అందుకే శాస్త్రాలు మనస్సు ప్రాముఖ్యతను ఘనంగా ప్రకటించాయి.* *మన ఏవ మనుష్యాణాం కారణం బంధమోక్షయోః |* *అర్థం: మనిషి బంధనాలకు అయినా, మోక్షానికి అయినా ప్రధాన కారణం మనస్సే. రథం గమ్యానికి చేరాలన్నా, పతనమవ్వాలన్నా కీలక పాత్ర పోషించేది మనస్సే. ఆ మనస్సును బుద్ధి ద్వారా శాసించి, ఆత్మ జాగృతితో జీవించడమే ఉపనిషత్తులు చూపిన పరమ జీవన మార్గం.* *✍️. ప్రసాద్ భరద్వాజ* 🌹🌹🌹🌹🌹 *Join and Fallow* https://chat.whatsapp.com/DAOnpFo48vL3EXEz7SL77D https://www.facebook.com/share/1bBuRvQkj3/ https://t.me/Spiritual_Wisdom https://youtube.com/@ChaitanyaVijnaanam https://whatsapp.com/channel/0029VaA1eUWLSmbT5VgtN00h https://aratt.ai/@chaitanyavijnanam #ChaitanyaVijnaanam YouTube channel #📙ఆధ్యాత్మిక మాటలు #Ancient Wisdom Teachings #చైతన్య విజ్ఞానం spiritual wisdom