#ਪੰਜਾਬ 1947 ਤੋਂ 1984 #Meri_soch_mere_laffz ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ (Operation Black Thunder), ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ 'ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕਾਲੀ ਗਰਜ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ:
1. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ-I (ਅਪ੍ਰੈਲ 1986)
ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
2. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ-II (ਮਈ 1988)
ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਾਂ: ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ 9 ਮਈ 1988 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।
ਨੈੱਟਵਰਕ: ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਗਾਰਡਜ਼ (NSG) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਕੇ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਗਿੱਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਰਣਨੀਤੀ: ਇਸ ਵਾਰ ਫੌਜ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ। 'ਬਲੈਕ ਕੈਟ' ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ਾਂ (Snipers) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਨਤੀਜਾ: ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ:
ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ: 'ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ-II' ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਾਈਵ ਦਿਖਾਉਣ ਜਾਂ ਨੇੜਿਓਂ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ: 1984 ਦੇ 'ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ' ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ (ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।