വന്ദേമാതരത്തിലെ ദേശീയത - ഭാഗം ഒന്ന് മുഹമ്മദ് ശമീം _______________ അഖാഡകളിൽ ആദരപൂർവം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട സൂഫി ഫഖീറുകളെപ്പറ്റി കേട്ടിട്ടുണ്ടോ നിങ്ങൾ? അതുപോലെ ഖാൻഗാഹുകളിലെ ആതിഥ്യം ആസ്വദിച്ച സന്യാസിമാരെക്കുറിച്ചും? ദശനാമി നാഗസന്യാസിയായ ഭവാനി ചരൺ പാഠകും മദാരിയ സൂഫി ത്വരീഖത്തിലെ ഫഖീർ മജ്നു ഷായും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദത്തിന് ആത്മീയമായ ആദാന പ്രദാനത്തിൻ്റെ മാനമുള്ളത് പോലെത്തന്നെ അവർക്കിടയിലുള്ള പൊളിറ്റിക്കൽ ഡിസ്‌കോഴ്സ് ഇന്ത്യയിലെ കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭ ചരിത്രത്തിലെ ഒരധ്യായമായി വികസിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒപ്പം ഭസ്മ, ജടാധാരിയായ സന്യാസിയും കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച (മദാരികളുടെ വേഷം അതാണ്) ഫഖീറും തമ്മിൽ ശക്തമായ cordial personal terms നിലനിന്നു. 1769-70 ലാണ് ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ ബംഗാൾ, ബീഹാർ പ്രവിശ്യകളിൽ ക്ഷാമം പടർന്നത്. ഗ്രെയ്റ്റ് ബംഗാൾ ഫേമെൻ (The Great Bengal famine of 1770) എന്നറിയപ്പെട്ട ദുരിതത്തിൽ ഒരു കോടിയോളം മരണങ്ങൾ സംഭവിച്ചതായാണ് കണക്കുകൾ. തുടർന്ന് രൂപപ്പെട്ട അസ്വാരസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രസ്ഥാനമായി മാറിയ 'ഫഖീർ-സന്യാസി കലാപത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയവരായിരുന്നു പാഠകും ഷായും. മൂസാ ഷാ, ചിരാഗ് അലി ഷാ എന്നിവരായിരുന്നു മജ്നു ഷാക്ക് പുറമെ ഫഖീർ ഗറില്ലകളെ നയിച്ചത്. ഭവാനി പാഠകിനൊപ്പം ദേബി ചൗധുറാണി എന്ന വീരവനിതയും നിലകൊണ്ടു. ആയുധധാരികളായ ഫഖീറുമാരും സന്യാസിമാരുമടങ്ങുന്ന സംഘങ്ങൾ അഖാഡകളിൽ നിന്നും ഖാൻഗാഹുകളിൽ നിന്നും ഒരുമിച്ച് പുറത്തിറങ്ങുന്ന കാഴ്ചകൾ സാധാരണമായിരുന്നു. മുസ്‌ലിം, ഹിന്ദു ഗ്രാമങ്ങൾ ഇവരെ ഒരുപോലെ സ്വീകരിക്കുകയും പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഐക്യം രംഗ്പൂരിലും ദിനാജ്പൂരിലും മറ്റും ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ഭരണാധികാരികൾക്ക് വെല്ലുവിളി സൃഷ്ടിച്ചു. ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറകൾ സ്വീകരിച്ച ഇവർ ക്ഷാമത്തിൻ്റെ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു തീർക്കുന്ന കർഷകരുടെയും ഗ്രാമീണരുടെയും വേദനകൾക്കൊപ്പം നിൽക്കുകയും ബ്രിട്ടീഷുകാർ ചുമത്തിയ നികുതി വ്യവസ്ഥയെ സായുധമായി ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. ***** ***** ***** പോരാട്ടത്തിൻ്റെ ഈ പശ്ചാത്തലത്തെയാണ് ബംഗാളി സാഹിത്യകാരനായ ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചട്ടോപാധ്യായ തൻ്റെ 'ആനന്ദമഠം' എന്ന നോവലിലേക്ക് കൊണ്ടു വന്നത്. പക്ഷേ അതിൽ അയാൾ അതിവിദഗ്ദമായ ചില തിരിമറികൾ നടത്തി. ശരിയാണ്, ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ ഫിക്ഷൻ എന്നാൽ ചരിത്രത്തെ റിയലായി ആവിഷ്കരിക്കലല്ല. ചരിത്രത്തോടൊപ്പമോ ചരിത്രമെന്ന ഭാവേനയോ, ഭാവനാകൽപിതങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനുള്ള പൊയറ്റിക് ലൈസൻസ് എഴുത്തുകാരനുണ്ട്. അനക്രോണിസം, ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ ഡിസ്റ്റോർഷൻ, കൺഫാബ്യുലേഷൻ, ഫിക്ഷനൽ ഇൻട്രൂഷൻ, ഇൻവെൻ്റഡ് ക്യാരക്ടേഴ്സ് എന്നെല്ലാം പറയപ്പെടുന്ന ഒട്ടേറെ ഘടകങ്ങൾ ചരിത്രാഖ്യായികയിൽ വന്നു ചേരും. എന്നാൽ ചിലർ ഇതിൻ്റെ മറവിൽ ഒരു സ്യൂഡോ-ഹിസ്റ്ററി തന്നെ നിർമിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുക. ഉദ്ദേശ്യവും സന്ദേശവും നല്ലതാണെങ്കിലും സാഹിത്യാസ്വാദനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആനന്ദം പകരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയെയും നല്ല പരിശ്രമങ്ങളായി വിലയിരുത്താം. എന്നാൽ അത് ചരിത്രബോധത്തെ അട്ടിമറിക്കാനോ സമൂഹത്തെ ഛിദ്രീകരിക്കാനോ വേണ്ടിയാണെങ്കിലോ..? ബങ്കിം ചന്ദ്രയുടെ പരിശ്രമം ഈ അട്ടിമറിക്ക് വേണ്ടിയായിരുന്നു എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. ഒന്നാമതായും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബംഗാൾ നവോത്ഥാനത്തിൻ്റെ പ്രതിലോമ പ്രതിഫലനമായ ഹിന്ദുത്വ ദേശീയ ബോധത്തെ കാൽപനികവത്കരിക്കാനായിരുന്നു ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജീ തൻ്റെ എല്ലാ കൃതികളിലൂടെയും ശ്രമിച്ചത്. രണ്ടാമതായി ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി കലക്ടറും ഡെപ്യൂട്ടി മജിസ്ത്രേട്ടും ഒക്കെയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ബങ്കിം ചന്ദ്ര കൊളോണിയൽ ആധിപത്യത്തോട് ദാസ്യമനോഭാവം പുലർത്തിയ ഒരു സേവകനായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ ബംഗാളി ഉപരിവർഗം ഒരു ആര്യൻ ഐഡൻ്റിറ്റി തിയറിയിൽ അഭിരമിച്ചിരുന്നു. കേശബ് ചന്ദ്ര സെന്നിനെപ്പോലുള്ളവർ ഇതിന് ധൈഷണികമായ അംഗീകാരവും നൽകി. ഇൻഡോ-യൂറോപ്യൻ അഥവാ ആര്യൻ വംശാവലിയിൽപ്പെട്ടവർ എന്ന നിലക്ക് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇന്ത്യയിലെ സവർണ വിഭാഗങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളാണെന്നും ഈ സാഹോദര്യത്തിൻ്റെ പ്രകാശനമാണ് ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണമെന്നുമായിരുന്നു സെന്നും മറ്റും ചിന്തിച്ചത്. ഇതേ ചിന്തയാണ് ആര്യ സവർണ പാരമ്പര്യത്തിൻ്റെ ഭാവനാകാരനായ ബങ്കിം ചന്ദ്രയും പുലർത്തിയത്. ഇതിൻ്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1770കളിലെ ബംഗാൾ ചരിത്രത്തെ ബങ്കിം ചന്ദ്ര 'കൺഫാബ്യുലേറ്റ്' ചെയ്തത് തീർത്തും ചരിത്രവിരുദ്ധവും ദേശവിരുദ്ധവും മനുഷ്യവിരുദ്ധവും ധർമവിരുദ്ധവുമായ രീതിയിലായിരുന്നു. ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ദേശീയ ഇതിഹാസം സൃഷ്ടിക്കുകയല്ല ചട്ടോപാധ്യായ ചെയ്തത്, മറിച്ച് ഹിന്ദു കേന്ദ്രീകൃത ദേശീയാഖ്യാനം നിർമിക്കാൻ വേണ്ടി ചരിത്രത്തെ അട്ടിമറിക്കുകയാണ്. ഒന്നാമതായും ചരിത്രത്തിലെ ഫഖീർ-സന്യാസി കലാപത്തിൽ നിന്ന് ഫഖീർ എന്ന ഭാഗത്തെത്തന്നെ ഈ ചട്ടോപാധ്യായ അദൃശ്യമാക്കി. ദശനാമി ശൈവസന്യാസിമാർക്ക് പകരം സന്താന ഹിന്ദുക്കൾ എന്നൊരു വിഭാഗത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. കലാപത്തിലെ മുസ്‌ലിം പങ്കാളിത്തത്തെ തമസ്‌കരിക്കുക മാത്രമല്ല, അവരെ ശത്രുക്കളുമാക്കി. അതായത്, ഒരു സമ്മിശ്ര സാമൂഹിക ദൗത്യം എന്നതിൽ നിന്ന് പവിത്രീകൃതമായ ഹിന്ദു ദേശീയ ദൗത്യത്തിലേക്ക് ആഖ്യാനം മാറുന്നു. ക്ഷാമമുണ്ടാക്കിയ കമ്പനി ഭരണത്തിനും നികുതി വ്യവസ്ഥക്കും എതിരായ ഗറില്ലാ പ്രതിരോധമായിരുന്നു ഫഖീർ-സന്യാസി കലാപം. സാങ്കേതികമായി വിജയത്തിക്കെത്തിയ ഒന്നായിരുന്നില്ല അത്. എന്നാൽ നോവലിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സന്യാസിമാർ വിജയിക്കുന്നുണ്ട്. ആ ഭാവനയിൽ തെറ്റൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ സന്താനർ എന്ന സന്യാസിമാർ മാത്രമായിരുന്നു വിജയിച്ചത്. ഫഖീറുകൾ അതിലില്ലായിരുന്നു. എന്നുമാത്രമല്ല, സന്താനർ ആത്യന്തിക വിജയം നേടുന്നത് മുസ്‌ലിംകൾക്കെതിരെ ആയിരുന്നു. രണ്ടാമതായി ആധിപത്യ വിരുദ്ധത എന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെ ഈ ബ്രിട്ടീഷ് കമ്പനി 'ഡെപ്യൂട്ടി കലക്ടർജി' അട്ടിമറിച്ചു. പകരം ഹിന്ദു സംസ്‌കാരത്തിലധിഷ്ഠിതമായ ഭാരത ദേശം എന്ന വൈകാരികതയെ കാൽപനികവത്കരിച്ചു. ഈ റൊമാൻ്റിക് ദേശീയതയുടെ പ്രകടനമായിരുന്നു 'ഭാരത് മാതാ' എന്ന സങ്കൽപം. ഇതാണ് പിൽക്കാലത്ത് ഹിന്ദുത്വയുടെ "ഭാരത് മാതാ കീ ജയ്" എന്ന മുദ്രാവാക്യമായി മാറിയത്. മനുഷ്യസ്നേഹികളായ സന്യാസിമാർ (പക്ഷേ ബ്രിട്ടീഷ് രേഖകളിൽ അവർ കൊള്ളക്കാരാണ്, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പിരിവ് നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴാണത്രേ അവർ കമ്പനിക്കെതിരെ സമരത്തിനിറങ്ങിയത്) ആശ്രമവാസികളായ 'ദേശഭക്ത'രായിത്തീർന്നു. ദേശീയതയെ റൊമാൻ്റിസൈസ് ചെയ്യുന്നതിനൊപ്പം 'ഭാരത മാതാവി'നെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട് ആനന്ദമഠം. ദേവിയുടെ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളായിരുന്നു അവ. ജഗദ്ധാത്രി അഥവാ ലോകരക്ഷക എന്ന ഭാവം ഭാരതത്തിൻ്റെ സുവർണ ഭൂതകാലത്തിൻ്റെ പ്രതീകമത്രേ (ഏത് ലോകത്തിൻ്റെ, ആരുടെ രക്ഷക എന്നൊന്നും ചോദിക്കരുത്). കാളി എന്ന ഭാവം പോരാട്ടത്തിൻ്റെ (ആരോട് എന്നും ചോദിക്കരുത്) വർത്തമാനകാലം. മൂന്നാമത്തെ ഭാവമായ ദുർഗ സമാധാനത്തിൻ്റെ ഭാവിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നുവത്രേ. മൂന്നാമതായി നോവലിൻ്റെ അവസാനത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഭാരതമാതാവിൻ്റെ അനിവാര്യ രക്ഷകരും സന്താന സന്യാസിമാരുടെ സുഹൃത്തുക്കളുമായി മാറുന്നു. മുസ്‌ലിംകൾക്കെതിരായ വിജയത്തിൻ്റെ ഹരത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ആനന്ദമഠത്തിലെ മുഖ്യനായ സത്യാനന്ദയെ അന്നേരം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഒരു 'ദിവ്യപുരുഷൻ' ഉപദേശിക്കുകയാണ്. "സത്യാനന്ദാ, നിന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞു. മുസ്‌ലിം ഭരണം പൂർണമായി തകർന്നു. ഇനി ഇവിടെ രക്തച്ചൊരിച്ചിൽ ആവശ്യമില്ല." സത്യാനന്ദൻ ചോദിച്ചു: "പക്ഷേ ഇംഗ്ലീഷുകാർ ഇവിടെയുണ്ടല്ലോ? അവരെക്കൂടി തുരത്തി ഹിന്ദുക്കളുടെ ഭരണം പൂർണമാക്കേണ്ടതില്ലേ?" അതിന് ദിവ്യപുരുഷൻ്റെ മറുപടി: "ഇല്ല, ഇംഗ്ലീഷുകാർ ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ ശത്രുക്കളല്ല. ബാഹ്യമായ അറിവില്ലാതെ ആന്തരികമായ ആത്മീയത കൊണ്ടു മാത്രം ഒരു രാജ്യത്തിനും മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല. ഇംഗ്ലീഷുകാർ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും ഭരണരീതിയിലും അറിവുള്ളവരാണ്. അവരിൽ നിന്ന് അത് പഠിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് ദൈവം അവരെ ഇങ്ങോട്ട് അയച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ് ഭരണത്തിന് കീഴിൽ രാജ്യം സുരക്ഷിതമായിരിക്കും. ജനങ്ങൾ സമാധാനത്തോടെ ജീവിക്കും. അതിനാൽ അവരോട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് നിർത്തുക." സത്യത്തിൽ ഇതാണ് നോവലിൻ്റെ അന്തിമസന്ദേശം. ഈ സന്ദേശം പകരുന്നത് ഒരു ദിവ്യപുരുഷനാകയാൽ, ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ഭരണം അനിവാര്യമായ ദൈവഹിതം ആയിത്തീരുന്നു. മുസ്‌ലിംകളുടെ പീഡനത്തിൽ നിന്ന് ഹിന്ദുക്കളെ രക്ഷിക്കാനും ഭാരതത്തെ ആധുനികമാക്കാനും വേണ്ടി ദൈവം നിയോഗിച്ച രക്ഷകരായിത്തീരുന്നു ഇവിടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ. ഹിന്ദു നാഗരികതയുടെ -അതാണ് ബങ്കിം ചന്ദ്രക്ക് 'ഭാരതീയ' സംസ്‌കാരം- എതിരാളികളായി മുസ്‌ലിംകൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ താത്കാലികമായെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് റൂൾ അനിവാര്യമാണ്, ബ്രിട്ടീഷുകാരൻ ഇവിടെ അധ്യാപകൻ്റെയും സഹായിയുടെയും റോളിലാണ്. കൊളോണിയൽ അനുകൂലമായ നെരേറ്റീവ്. ഈ നോവലിലാണ് ഭവാനന്ദൻ എന്ന സന്യാസി, മഹേന്ദ്രൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തിന് 'വന്ദേമാതരം' എന്ന ഗീതം പാടിക്കൊടുക്കുന്നത്. ആകയാൽ, വന്ദേമാതരത്തോടുള്ള എതിർപ്പുകൾ കേവലം മതപരം മാത്രമല്ല. അത് രാഷ്ട്രീയവും കൂടിയാണ്. __________ തുടരും __________ #🙋‍♀️ എൻ്റെ സ്റ്റാറ്റസുകൾ