*२५ डिसेंबर भारतीय महिला दिन /* *राष्ट्रीय परिषद, महाड १९९८* *अध्यक्षा शांताबाई भालेराव यांचे भाषण* *आज महाडच्या भूमीत येत असताना माझं मन ७१ वर्षांपूर्वीच्या आठवणींनी भरून आलं आहे. याच भूमीत १९२७ साली डॉ. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांची माणूस म्हणून जगाला ओळख दिली. समाजातील अगदी शेवटच्या स्तरावरील दलित स्त्रीच्या चेतनेलाही डॉ. आंबेडकरांनी याच भूमीत जागवले आणि महिलांच्या चळवळीला सुरुवात केली. मनुस्मृतीने स्त्रीला जातीचे द्वार बनवले, पातिव्रत्याच्या कल्पना समाजमनावर बिंबवल्या आणि स्त्रीला अनेक रूढी-परंपरांमध्ये जखडून टाकले. त्या सर्व संकल्पनांना आणि रूढी-परंपरांना डॉ. बाबासाहेच आंबेडकरांनी याच भूमीत दहन करून छेद दिला व स्त्रीजाणिवेचे स्फुल्लिंग चेतविले. मात्र ती चेतना पुढे अपेक्षेप्रमाणे वृद्धिंगत झाली नाही. ही खंत मला त्या वेळच्या क्रांतिकारी आठवणी सांगण्यास प्रवृत्त करत आहे.* *मनुस्मृतीसारख्या धर्मशास्त्रांनी चातुर्वर्ण्य निर्माण करून भारतीय समाजात विषमतेचे बी पेरले आणि माणसामाणसात भिंती निर्माण केल्या. अस्पृश्यांना कुत्र्या-मांजराहूनही हीन आयुष्य जगायला भाग पाडले. त्यांना घोटभर पाण्यालाही महाग केले. इंग्रजांच्या राजवटीत सार्वजनिक ठिकाणे म्हणजे पाणवठे, देवळे, बांजारहाट वगैरे अस्पृश्यांसाठी खुले करण्यात आले. सीताराम केशव बोले यांनी मुंबई विधिमंडळात तसा ठराव पास करून घेतला. पण सार्वजनिक ठिकाणी जाण्यास अस्पृश्यांना सनातनी लोकांचा कट्टर विरोध होता. हा विरोध संपला पाहिजे, अस्पृश्यांना त्यांचे हक्क आणि अधिकार मिळाले पाहिजेत, यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी याच भूमीत १९ व २० मार्च १९२७ ला परिषद घेऊन आपल्या अस्पृश्य बांधवांसह चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याचा निर्धार केला, ही घटना येथील सवर्णांच्या रागाला कारण झाली. त्यांनी परिषदेसाठी जमलेल्या अस्पृश्यांना मारहाण केली व अस्पृश्यांविरुद्ध कोर्टात दाबा घातला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर या घटनेने अधिकच चिडले आणि त्यांनी पुन्हा २५ डिसेंबर १९२७ला याच ठिकाणी येऊन सत्याग्रह करण्याचे ठरवले.* *त्यावेळी मुंबईत अस्पृश्यलोक सातरस्ता, दगडचाळ, लोखंडचाळ, मदनपुरा, नागपाडा, गोलपीठा इत्यादी ठिकाणी रहात असत. त्यात डेव्हिड, डोळस वगैरे मोठे कार्यकर्ते होते. त्यात माझे वडील दगडूजी भिवाजी शिंदे हेही होते. माझे वडील तेव्हा मुंबईचे गव्हर्नर लॉर्ड मटिग्यू चेम्सफर्ड यांच्या गाडीचे ड्रायव्हर होते. बाबासाहेबांनी २५ डिसेंबरला महाडला येऊन पुन्हा सत्याग्रह करण्याचा निर्णय केला तेव्हा त्यांच्या सोबत मुंबईचे सर्व कार्यकर्ते व महाड येथील सुभेदार विश्राम गंगाराम सवादकर, रामचंद्र मोरे, तुकाराम गायकवाड, शिवराम जाधव, हाटे, दादासाहेब गायकवाड, राजभोज इत्यादी अस्पृश्य कार्यकर्ते होते, तसेच सुरबा टिपणीस, शिवतरकर, सहस्रबुद्धे, अनंतराव चित्रे असे सवर्ण कार्यकर्तेही होते. मी तेव्हा १३ वर्षांची होते. मी अधूनमधून बाबासाहेबांच्या घरीही रहात असे. शाळेत असताना मी दादाभाई नौराजी यांच्यावर निबंध लिहिला होता. त्या निबंधाला पहिल्या नंबरचे बक्षिस मिळाले. म्हणून मला सरोजिनी नायडू यांच्या हस्ते चांदीचा बिल्ला मिळाल्याबद्दल बाबासाहेबांनी एका कार्यक्रमात माझा सत्कारही केला. रमाबाई आणि लक्ष्मीबाई ह्या मला प्रेमाने वागवत असत. बाबासाहेबांनी रमाबाईंना पत्र लिहिले की जर तू लिहायला वाचायला शिकली नाहीस तर मी मुंबईला परत येणार नाही. ते ऐकून रमाबाई भांबावून गेल्या. लक्ष्मीबाई मात्र खुदूखुदू हसत होत्या. बाबासाहेब मुंबईला आल्यावर त्यांनी रमाबाईंना शिकवायला शिक्षकही ठेवला होता. त्यामुळे रमाबाईंना थोडे लिहिता-वाचताही येत होते.* *महाडच्या सत्याग्रहाची तयारी सुरू झाली तेव्हा मी महाडला येण्याचा माझ्या वडिलांकडे हट्ट धरला. रमाबाईंचीही महाडला येण्याची इच्छा होती, पण याचवेळी बाबासाहेबांचे भाऊ बाळाराम आंबेडकर हे १२ नोव्हेंबर १९२७ ला मृत्यू पावले. ते पलटणीत वादक होते. नंतर त्यांनी मुंबई महानगरपालिकेतही कारकून म्हणून नोकरी केली. त्यांच्या मृत्यूमुळे परिषदेचे कसे होईल असे वाटत होते. पण बाबांनी दुःख मागे टाकले आणि ते परिषदेच्या कामाला लागले.* *बाबासाहेबांसह त्यांचे अनेक कार्यकर्ते महाडला येण्यास निघाले. मीही माझ्या वडिलांसोबत होते. मुंबईत भाऊच्या धक्क्यावर आम्ही सर्व मंडळी बोटीत बसलो व बागमंडल्याला उतरलो. बाबासाहेब मात्र दासगाव येथे उतरले. आम्ही सर्वजण मोठ्या मिरवणुकीने तळ्याजवळच्या मंडपात आलो. त्यावेळी इथे होणाऱ्या कार्यक्रमाची रूपरेषा साधारण अशी होती की, सकाळी सभेत बाबासाहेबांनी भाषण करायचे, नंतर चवदार तळ्यावर जाऊन तळ्याचे पाणी प्यायचे, नंतर जेवण करून तीन वाजता मनुस्मृतीदहन करायचे व त्या प्रसंगी बाबासाहेबांनी भाषण करायचे. पुन्हा चवदार तळ्यावर जाऊन ते पाणी भरून आणायचे. नंतर थोडासा फराळ करून त्यानंतर कीर्तन व रात्री सत्यशोधक तमाशाने लोकांचे प्रबोधन करायचे. पण प्रत्यक्ष मंडपात आल्यावर असे समजले की महाडचे कलेक्टर यांनी सांगितले आहे की चवदार तळ्याच्या पाण्याला स्पर्श करायचा नाही, कारण ते तळे खाजगी आहे. ते ऐकून सत्याग्रही चिडले व पाण्यासाठी सत्याग्रह करायचाच अशी भाषणे करू लागले. त्यावेळी मीही भाषण मोठ्यामोठ्याने वाचून दाखवले व नंतर कळशी घेऊन हळूच तळ्यावर जाऊन पाणी भरून आणले; तेव्हा....* *पुढील भागात* *मुक्तीदाता विशेषांक* #💪बुद्धांची तत्वे📜 #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #😇प्रेरणादायक डायलॉग व्हिडिओ #🎑प्रेरणादायी मोशन व्हिडीओ #🙂Positive Thought