*वाचा व विचार करा:©डॉ. केशव नकाते.* एरिक फ्रॉम हे विसाव्या शतकातील एक महत्त्वाचे सामाजिक मानसशास्त्रज्ञ, तत्त्वज्ञ आणि मानवतावादी विचारवंत होते. त्यांनी मानवी स्वभाव, समाजरचना आणि राजकीय व्यवस्था यांचा सखोल अभ्यास केला. फ्रॉम हे फ्रँकफुर्ट स्कूलशी संबंधित होते आणि त्यांनी फ्रॉईडच्या मानसविश्लेषणाला सामाजिक व सांस्कृतिक संदर्भ दिला. Escape from Freedom, The Sane Society आणि Man for Himself ही त्यांची प्रसिद्ध पुस्तके असून, स्वातंत्र्य, व्यक्तिमत्त्व आणि सत्तेचे मानसशास्त्र हे त्यांच्या विचारांचे केंद्रबिंदू होते. व्यक्ती आणि समाज यांच्यातील नातेसंबंध समजून घेतल्याशिवाय राजकीय व्यवस्था समजत नाही, असे फ्रॉम यांचे ठाम मत होते. फ्रॉम यांच्या मते फॅसिझम हा केवळ बाहेरून येणारा राजकीय धोका नसून तो उदारमतवादी लोकशाही समाजाच्या आत दडलेली शक्यता आहे. लोकशाही व्यवस्था अस्तित्वात असली तरीही, समाजाची मानसिक स्थिती बिघडली तर फॅसिझमसारख्या प्रवृत्ती जन्म घेऊ शकतात. विशेषतः आर्थिक अस्थिरता, बेरोजगारी, सामाजिक अन्याय आणि भविष्यासंबंधी अनिश्चितता वाढली की सामान्य माणसाला स्वतःचे अस्तित्व निरर्थक वाटू लागते. अशा वेळी व्यक्तीमध्ये असुरक्षितता, भीती आणि अपमानाची भावना वाढते आणि त्यातूनच जनसमूहात आत्ममुग्धता व अहंकाराची मानसिक रचना तयार होते. ही मानसिकता लोकांना स्वतः विचार करण्यापेक्षा “सर्व काही सोडवणाऱ्या” बलवान नेत्यांच्या मागे जाण्यास प्रवृत्त करते. असे नेते शिस्त, सुरक्षा आणि राष्ट्रीय अभिमानाचे आश्वासन देतात. परंतु या आश्वासनांच्या बदल्यात लोक हळूहळू वैयक्तिक स्वातंत्र्य, मतभेदाचा अधिकार आणि लोकशाही मूल्यांचा त्याग करतात. फ्रॉम यांच्या मते हीच फॅसिझमची खरी सुरुवात असते—जिथे माणूस स्वातंत्र्याच्या ओझ्यापासून पळ काढण्यासाठी सत्तेच्या अधीन जाण्यास तयार होतो. फ्रॉम यांचा ठाम विश्वास होता की लोकांचे राजकीय निर्णय बहुतेक वेळा तर्कबुद्धीवर आधारित नसतात, तर ते त्यांच्या भीती, भावनिक गरजा आणि आंतरिक असमाधानातून घडतात. म्हणूनच त्यांनी “वैज्ञानिक सामाजिक मानसशास्त्र” विकसित करण्याची गरज मांडली. अशा मानसशास्त्राच्या मदतीने व्यक्तीला स्वतःच्या मनातील अविवेकी शक्ती, अंधश्रद्धा, भावनिक आकर्षण आणि तिच्यावर झालेला प्रचाराचा प्रभाव समजून घेता येईल. माणसाने स्वतःच्या भीतीला ओळखले आणि तिच्यावर विचारपूर्वक नियंत्रण ठेवले, तर तो स्वातंत्र्य हिरावून घेणाऱ्या राजकीय शक्तींना विरोध करू शकतो. जागरूक, विचारशील आणि आत्मभान असलेला नागरिक घडविणे हाच फॅसिझमविरुद्धचा खरा उपाय आहे, असे फ्रॉम यांनी स्पष्टपणे मांडलेले आहे. #1️⃣महाराष्ट्र अपडेट्स #🏛️राजकारण #🏛️महाराष्ट्राचे राजकारण😎 #📢मनपा निवडणूक राज्यभरात जोरात👆 #🤦वोटिंगच्या नावाखाली अनेक ठिकाणी गोंधळ👆