किल्ले राजगडावरून शिवाजी महाराजांनी चोवीस वर्षे स्वराज्याचा कारभार पाहिला. १६६५ मधील पुरंदर तहानंतर महाराजांनी मुघली आक्रमणाच्या टप्प्यापासून दूर कोकणात असलेल्या किल्ले रायगडावर स्वराज्याची राजधानी हलवली. पुढे ६ जून १६७४ मध्ये शिवाजी महाराजांचा रायगडावर राज्याभिषेक झाला. त्यावेळी संभाजीराजांना युवराज पदाची वस्त्रे परिधान करण्यात आली... ● किल्ले रायगडाचे वर्णन करताना संभाजी महाराज म्हणतात, “आकर्णाटकदेशतो गिरिवरे सह्येप्यसह्ये परैः । दुर्गाणि क्षितिपालनाय नृपते: यो बागलाणावधि ।। आकृष्णातटमासमुद्रमभितः कृत्वा कृती दुर्गमे । दुर्गे रायरिसंज्ञके विजयते भूमीभृतामग्रणीः ।। पर्वतराशीं मध्ये श्रेष्ठ व असह्य (संत्रस्त करणारा व सहन करण्यास कठीण) अशा सह्याद्री व त्याच्या जवळील काही पर्वतापासून ते कर्नाटक देशपावेतो जी दुर्गराशी आहे ती व बागलाणच्या सीमेपासून ते संपूर्ण कृष्णानदीच्या मुखापर्यंत तेथे (समुद्रास मिळेपर्यंत) अनेक दुर्ग निर्भय करणारा हा धरणीधारक (पृथ्वीचे पालन करणारा स्वामी) शिवनृपति होता. त्याने वरील दुर्गावर आपले कर्तृत्व दाखवले. नंतर अत्यंत दुर्गम अशा ठिकाणी 'रायरी' संज्ञा (अभिधान) असलेल्या किल्ल्यास सर्व पृथ्वी वरील दुर्गामध्ये अग्रेसर करून स्वतःसही 'धरणीधराग्रणी' घडवून ‘राजाधिराज’ आणि दुर्गाच्या रायरी संज्ञेस सार्थक करून आपण विजय संपादन केला. (किल्ले रायगडावर राजधानी स्थापन करून रयतेचे सार्वभौम स्वराज्य स्थापून स्वतः श्रीछत्रपती झाले)... ● पुढे संभाजी महाराज म्हणतात, “सोयं यस्य गडो नरेन्द्रवहितैः प्रासादहम्यैरठैः । न्यरापपा (रम्यैरापण?) चत्वरैश्र्च परितः पूर्णैः सरोभिर्नवैः ।। विद्वद्वैदिक वैद्यवर्यगणकैः राद्यैश्च सन्मान्विभिः । सैन्येश्र्चापि चतुर्विधै: अगणितै: भार्ती प्रतापान्वितैः।” तोच हा या राजाचा दुर्ग (राजधानी किल्ले रायगड) नरेंद्रांनी वहित असलेला राजवाडा, उत्तुंग निवासे व अट्टालिका व रम्य बाजारपेठा आणि चौकांनी वेढलेला आहे व पाण्याने परिपूर्ण भरलेल्या सरोवरांनी आणि विद्वान, वैज्ञानिक, धन्वंतरी, श्रेष्ठ गणिती इत्यादी आपल्या मंत्रीगणासह, ससैन्य असंख्य चतुरंग बळासह परमप्रतापी समन्वित सामर्थ्यासह शोभिवंत दिसत आहे... #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त