मुघल इतिहासकार खाफीखान म्हणतो की, "संभाजीराजे हे धामधूम आणि उच्छाद करण्यात नरकवासी शिवाजीराजें पेक्षा दहा पटीने अधिक तापदायक ठरले. ते स्वतःला सवाई शिवाजीराजा म्हणवून घेत असे. धामधुमीच्या बाबतीत त्यांच्या वडिलांपेक्षाही अधिक असे संभाजीराजेंचा दुर्लौकिक झाला होता..." मराठ्यांचे किल्ले घेण्याच्या प्रयत्नात औरंगजेबाचे सैन्य खिळखिळे होऊन गेला. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी साल्हेर पासून जिंजीपर्यंत गडकोटांची एक शृंखलाच उभारली होती. प्रत्येक किल्ला औरंगजेब घेत बसला तर त्याची उमर गुजरून जाणार होती. सुरूवातीलाच रामशेजसारख्या छोट्या किल्ल्याने त्याला चांगला धडा शिकविला होता. खरं तर रामशेजच्या वेढ्यातून औरंगजेबाने बोध घ्यायला पाहिजे होता. पण तरीही त्यातून तो शिकला नाही. मराठ्यांचे एकेक किल्ला जिंकून घेण्याच्या मागे तो लागला... जवळपास पन्नास हजार सैन्यानिशी औरंगजेब एकेका किल्ल्याच्या पायथ्याशी ठाण मांडून बसे. किल्ल्यातील मराठ्यांची संख्या मात्र हजारांच्यावर नसे. म्हणजे एकेक किल्ला घेण्यासाठी औरंगजेबाला आपले हजारोंचे सैन्य महिनोमहिने एका ठिकाणी अडकवून ठेवावे लागले... सह्याद्रीतील या किल्ल्यांमुळेच औरंगजेबाचे सगळे डावपेच धुळीला मिळाले. शिवाजी महाराज म्हणतात, “जो किल्ला बांधतो तो काय निमित्त म्हणाल तरी दाखला. जैसा कुळंबी शेतात माळा घालून शेत राखतो असे किल्ले राज्यास रक्षण आहेत. तारवांस खिळे मारून बळकट करितात तशी राज्यात बळकटी किल्ल्यांची आहे..." शिवाजी महाराजांनी उभारलेल्या स्वराज्याचे संभाजीराजांनी मोठ्या हिंमतीने नऊ वर्ष रक्षण केले. औरंगजेबाने संभाजीराजांची जरी हत्या केली तरी तो हे 'स्वराज्य जिंकू शकला नाही... मुघल इतिहासकार खाफीखान म्हणतो, "परमेश्वरी संकेतच असे ठरले होते की त्या (शिवाजी महाराज, संभाजी महाराज) सुरू केलेल्या उच्छादाची मुळे दक्षिणेतून उपटली जाऊ नयेत आणि बादशहाची उरलेली हयात, मोहीम करण्यात आणि किल्ले घेण्यातच जावी..." आणि घडलेही याचप्रमाणे. बादशहाने आपली हयात मराठ्यांचे किल्ले घेण्यात घालवली. परंतु छत्रपती शिवाजी राजांनी निर्माण केलेला, संभाजीराजांनी प्राणपणाने जपलेला महाराष्ट्रधर्म तो नष्ट करू शकला नाही. सह्याद्रीतील एकेक किल्ला घेण्याच्या नादात तो पडला, फसला आणि या भूमीतच संपला....” ११ मार्च बलिदानमास तुळापूर. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यातल्या अत्यंत महत्वाच्या पत्रांपैकी हे एक पत्र. गडकोट बांधणीमध्ये आणि त्यासाठी लागणाऱ्या साहित्याच्या व्यवहारामध्ये महाराजांचं किती बारकाईने लक्ष असे हे सदरील पत्र वाचून लक्षात येतं... (मूळ पत्र उपलब्ध नाही. सदरील पत्राचा मायना महाराष्ट्र शासनाने छापलेल्या दुर्गविज्ञान अभ्यासक : प्र.के.घाणेकर सर, लिखित सिंधुदुर्ग पुस्तकात आलेला आहे). “आमचे लक्ष सिंधुदुर्गी स्थिरावले असे हे बरे जाणणे. अवघे काम चखोट करणे, माणसे नवी आहेत त्यास सांभाळोन इत्येकांचा उपेग कोन घेणे. पाया बहुत भला रुंद घेणे, खाली अवघा कातळ तरी वरी थोर इमारत तस्माद दो बाजूस दोन हात जागा सोडोन तर उभारता ये इतकी रुंदी घेणे, तर कोठे रुंद तर कोठे जाग जागा अरुंद येणेप्रमाणे धरावा लागतो. अनुकूल दिसेल त्याप्रमाणे करणे. पायात ओतण्यापायी शिसे धाडायची व्यवस्था केली असे. नीट पाहोन मोजोन माल ताब्यात घेणे. टोपीकर साहुकार (ब्रिटिश) लबाड जात. डोळियातील काजळ चोरून नेतील. पत्ता लागो देणार नाहीत. पुनः तत्परोन त्या कामाचा रोजमुरा मागतील. सावध असणे. गोडे पाणी हाताशी बहुत. पाण्याच्या ठावापाशी टाक्या बांधोन त्यात वाळू साठविणे. गोड्या पाण्यामध्ये चारदोनदा भिजू देणे. खारटाण धुतले जाईल. ती धुतलेली वापरणे. चुनखडी घाटावरोन पाठवीत असो. बरी तपासोन घेत जाणे. मिसळ असणार नाही, तरी सावध असणे उत्तम. रोजमुरा हररोज देणे, त्यास किमपि प्रश्नच न देणे...” #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

शिवाजी महाराजांनी आपल्या वादळी कारकिर्दीत अनेक लढाया केल्या, वेळप्रसंगी तह केले, कित्येकदा यशस्वी माघार घेतली, छापा टाकून शत्रूचा पराभव केला, समोरासमोर भेटून कोथळा बाहेर काढला, पण सर्व अतुलनीय पराक्रमांना मागे सोडणारी एक लढाई तुमच्या अंगावर शहारे आणल्याशिवाय राहात नाही. ती म्हणजे "बसरूरची आरमारी मोहीम" या मोहिमेच नेतृत्व दस्तुरखुद्द छत्रपती शिवाजी महाराजांनी केले आहे, जे विजापूरच्या आदिलशाही सत्तेला, आशिया खंडातील बलाढ्य सत्तेचा बादशहा औरंगजेबाला उभ्या हयातीत साधता आले नाही ते शिवरायांनी वयाच्या ३५ व्या वर्षी करून दाखवले, त्यामुळे ह्या मोहिमेला मराठ्यांच्या इतिहासात महत्वाचे स्थान आहे....... तर हे बसूनर (बसरुर) (काही कागदपत्रा मध्ये बसणुर किंवा बसलुर असे नाव आढळते)कर्नाटकातील उडपी जिल्ह्यातील कुंदापुरा तालुक्यातील एक त्यावेळचं शहर आहे.. तर या मोहिमेसाठी महाराजांनी जवळपास तीन मोठ्या प्रकारचे जहाज आहे मध्यम प्रकारची 85 जहाजे एवढा तापा यावेळेस सज्ज केला होता. ही मोहीम करण्यासाठी महाराजांनी गुप्तता बाळगली होती व काही अफवा पसरल्या होत्या. सुरतकर इंग्रजांनी कंपनीला पाठवलेल्या २६ नोव्हेंबर 1664 च्या या तारखेच्या पत्रातील पुढील उल्लेखावरून दिसून येते तो असा... शिवाजी महाराज विजयी व अनिर्बंध असून त्याचे सामर्थ्य रोज वाढत असल्याने अभोवतीच्या राजांना त्याची दहशत वाटते. त्याने आत्ता ऐंशी ८० जहाजे सुसज्य करून भटकळकडे पाटवली आहेत आणि आणि स्वता खुष्कीच्या मार्गाने घोडदळासह जाऊन त्यांना मिळावे असा बेत आहे. शिवाजी महाराजांनी भटकाळच्याही दक्षिणेला बसरुरवर स्वारी झाली जेधे शकावलीतील नोंद आहे ती अशी. - माघ मासी राजश्री जहाजात बैसोन बसनुरास गेले ते शहर मारून आले. शक १५६३ मधिल माघ महिना ७ जानेवारी १६६५ रोजी. शिवाजीमहाराजांनी बसरुर बंदररावर जोराने पहाटे हल्ला चडवला तेंव्हा ते शहर बेसावध होते. शहरात घुसून तिथल्या पेट लुटल्या ( भरपाई) मिळणाऱ्या पेटही लुटल्या दोन ते तीन दिवस ते शहर लुटून काडले व ते बसरुर शहर लुटून फस्त केले. काही व्यापाऱ्यांनी खंडणी न दिल्याने महाराजांनी त्यांना कैदेत टाकले.चिटणीस बखर म्हणते... बसरुर सुरते सारखेच शहर होते तिथे महाराजांना दोन तीन करोड ऐवज सापडला . अशीच हकीकत सभासद बखर म्हणते.. बसरुर च्यां लुटीत महाराजांना अगणित माल, जड, जवाहीर,कापड व मौल्यवान जिन्नस सापडले सभासादच्या म्हण्यानुसार हि मालमत्ता दोन कोटी होण्याच्या घरात होती. " हें पाहून शिवाप्पा नाईक बिदनूरकर संस्थांनी होते. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

मराठ्यांचा दक्षिणेत (कर्नाटक) प्रवेश आणि त्रिचीवर विजय...🚩 शाहू छत्रपतींच्या कालखंडात पूर्वेत आणि दक्षिणेत पराक्रम गाजवलेल्या दोन व्यक्ती म्हणजे रघुजी भोसले आणि फत्तेसिंग भोसले. बंगालमध्ये रघुजी भोसलेंनी केलेला पराक्रम सर्वश्रुत आहेच. मात्र राघुजींनी दक्षिणेत त्रिची, अर्कोत आणि पोर्तो नोवो च्या केलेल्या यशस्वी लढाया आजपर्यंत दुर्लक्षित राहिल्या. पोर्तो नोवो वर केलेली चढाई आणि मिळालेला विजय मराठ्यांच्या दक्षिण मोहिमेतील महत्वाचा भाग होय. मात्र त्या बरोबरच त्रिची वरील विजय मराठ्यांचे अस्तित्व आणि वर्चस्व निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरला. जिंजीवर मुघलांनी विजय मिळवला मात्र राजाराम महाराज त्यांच्या हाती आले नाहीत. त्यानंतर औरंजेबाच्या मृत्युनंतर अर्कोतच्या नवाबाचे दक्षिण भारतामध्ये विशेष वर्चस्व होते. अर्कोत आपली राजधानी ठेऊन आसपासच्या प्रदेशामध्ये नवाब आपली सत्ता पसरू लागला होता.. शाहू महाराजांच्या नेतृत्वात मराठा साम्राज्य चौफेर पसरत होते. १७४० मध्ये दक्षिणेकडे मराठ्यांनी आपला मोर्चा वळवला. मराठ्यांना दक्षिणेत उतरू द्यायचे नाही असा चंग अर्कोट चा नवाब दोस्त अली खान याने बांधला होता. मराठ्यांनी दक्षिणेत केलेली वाटचाल १५ मे १७४० च्या वृत्तांतात कथन करताना पोन्देचारी येथील फ्रेंच दुभाष लिहितो, “ ४०००० ते ५०००० एवढे घोडदळ घेऊन मराठे कंदनुर वर चालून गेले. ६०००० ते ७०००० हजार रुपयांची मागणी करून कडापा वर देखील हल्ला केला. मराठा आणि अब्दुल नबी खान याच्या घोडदळात झालेल्या एका दिवसाच्या लढाईत खानाचा पराजय झाला. त्याने आपले कुटुंब गेंदी च्या किल्ल्यावर पाठवले. आता मराठे दक्षिणेकडे सपाटीच्या प्रदेशात निघाले आहेत. मात्र नवाब दोस्त अली खान, हसन अली, सिद्दी जोहर आणि मीर असद यांनी आपले सर्व घोडदळ आणि पायदळ घेऊन शत्रूला आपल्या प्रदेशत येण्यापासून रोखण्यासाठी पाऊले उचलली आहेत.”१३ मे च्या आनंद चेट्टी आणि इमाम साहेब यांनी पोन्देचेरी गव्हर्नर ला पाठवलेल्या पत्रात हीच माहिती दिली आहे. जिंजी, वान्दिवाश आणि वलीकोंडापुराम येथील किल्लेदारांनी देखील पत्रे पाठवली आहेत. मराठ्यांनी प्रचंड लुटालूट केली, याच कारणाने भयभीत होऊन अनेकांनी पत्रे पाठवून पोन्डेचेरी मध्ये आसरा मागितल्याचे दिसून येते.. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

किल्ले खेळण्याचा संग्राम....🚩 विशाळगडाची उभारणी इ.स.१०५८ मध्ये शिलाहार राजा मारसिंह याने केली हा गड “किल्ले खेळणा” या नावाने देखील ओळखला जातो...! छत्रपती शिवाजी महाराजांनी इ.स.१६५९ मध्ये हा किल्ला जिंकला व याला “विशाळगड” हे नाव ठेवले, हा किल्ला मराठ्यांच्या देदीप्यमान इतिहासातील एका अचाट पराक्रमाचा साक्षीदार आहे... अत्यंत आणीबाणीच्या वेळी राणा कर्णसिंह पुढे आले आणि किल्ल्यावर चढून जाण्याची विलक्षण युक्ती आपल्याला माहीत असल्याचे त्याने वजीराला सांगितले. अर्थात ती युक्ती मात्र कोणती आहे याची त्याने वाच्यता केली नाही. आपण खात्रीने किल्ला जिंकू असे त्याने ठामपणे सांगितल्यामुळे महंमद गावानही आश्चर्यचकित झाला. राणा कर्णसिंहाच्या कर्तबगारीवर त्याचा विश्वास होता. त्याने कर्णसिंहाला युक्ती योजण्याची परवानगी दिली. कर्णसिंहाने सांगितले, ‘तुमचे सैन्य मध्यरात्रीच्या सुमारास किल्ल्याच्या दरवाजापाशी सुसज्ज ठेवा आणि दरवाजा उघडण्याची वाट पहा, दरवाजा उघडल्याबरोबर तुमच्या सैन्याने एकदम आत घुसावे आणि बेसावध शत्रूच्या हातून किल्ला हस्तगत करावा..’ राणा कर्णसिंहाने मध्यरात्रीच्या सुमाराला आपला मुलगा भीमसिंह आणि निवडक स्वार बरोबर घेऊन काळोखात किल्ला चढून जाण्याची युक्ती अंमलात आणली. त्याने आपल्याबरोबर अनेक घोरपडी नेल्या होत्या. त्याने त्यांच्या कमरेस मजबूत दोर बांधले आणि लांब भालकाठ्यांच्या टोकावर अडकवून त्यांना किल्ल्यांच्या भिंतीस लावले, घोरपडी भिंतीच्या कपारीत घट्ट चिकटून बसल्या आणि सैनिक त्यांच्या कमरेचे दोर धरून वर चढून गेले. सहा टप्प्यांत घोरपडीच्या सहाय्याने कर्णसिंह, भीमसिंह व त्यांचे सैनिक तटाच्या माथ्यावर चढून गेले. तेथून त्यांनी आणखी दोर खाली सोडले व सैनिकांना वर नेले. रात्रीच्या काळोखात त्यांनी किल्ल्याच्या दरवाजातील पहारेकरी ठार केले आणि दरवाजे उघडले. बाहेर उभे असलेले सैन्य किल्ल्यात शिरले. आतील सैन्य आणि पहारेकरी गोंधळून गेले. अनपेक्षित हल्ल्याला ते बळी पडले. आणि अशा प्रकारे खेळणा किल्ला बहामनी लष्कराच्या हाती पडला.. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

🚩 आजचे ऐतिहासिक दिनविशेष 🚩 🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🚩🏇🚩 ४ मार्च १६६० सिद्दी जौहरने पन्हाळा गराडला, शिवराय वेढ्याच्या पेचात सापडले. स्वतः शिवाजीराजे पन्हाळगडावर राहून सिद्धी जौहरला तेथेच रोखून ठेवणार होते. जोवर शिवराय पन्हाळगडावर आहेत तोवर जौहर तेथेच थांबणार हे निश्चित होते आणि पुढील रणनीती महाराज आखणार होते. कधीकधी डावपेच यशस्वी करण्यासाठी वेगवेगळ्या पद्धतीची आखणी करावी लागते. अत्यंत मुत्सद्दीपणाने आखलेले डावपेच देखील एखाद्यावेळी यशस्वी होत नाहीत त्याप्रमाणे पन्हाळगडाच्या वेढ्यात शिवाजी महाराज अडकले आणि पन्हाळगडचा वेढा जौहरने घट्ट आवळला. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 ४ मार्च १६६७ छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कलबरगा परगण्यातील हिरापूर वर छापा टाकला. 🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🚩 ४ मार्च १६७७ दक्षिण दिग्विजय मोहीम🏇 छत्रपती शिवाजी महाराज हैद्राबाद शहरातील गोवळकोंडा किल्ल्याजवळ दाखल. 🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🏻🚩🏇🚩🏇🚩 ४ मार्च १८१८ दक्खन ताब्यात आल्यावर इंग्रजांनी बहुतेक सर्व किल्यांची तोडफोड केली, त्यात विसापूरचा किल्ला कर्नल पर्थारणे तोफा डागून उध्वस्त केला. आज किल्ल्याची काही मीटरभर तटबंदी योग्य स्थितीत उरली आहे. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

गुरु गोविंद सिंह.... बिहार मधील पटना हे गुरु गोविंद सिंह यांचे जन्मस्थान २२ डिसेंबर १६६६ मध्ये गुरु तेगबहादुर (त्यांना 'हिंदुंची ढाल' म्हटले जाई) व माता गुजरी यांच्या पोटी हा एकुलता एक पुत्र जन्माला आला. गोविंद सिंह यांच्या वडिलांना पातशाह औरंगजेब याने मृत्युदंड दिला. हा गोविंद सिंह यांच्या आयुष्यातील निर्णायक क्षण होता. गोविंद सिंह आपल्या पित्याच्या वारश्याला पुढे चालवताना कुठेही कमी पडले नाहीत. त्यांनी गुरु नानक यांनी चालु केलेल्या आंदोलनास कळसास पोहचवले. शांततापूर्ण भक्ति मार्गी शिख संप्रदायाचे रूपांतर त्यांनी एका लढाऊ संघटनेत केले... १६९९ मध्ये गोविंद सिंह यांनी बैसाखीच्या दिवशी खालसा पंथाची स्थापना केली. खालसा म्हणजे दीक्षा घेतलेले लोक. हे एक संत-सैन्य आहे. ते शुद्ध असतात व कुठलेही अन्याय सहन करत नाहीत. सुरुवातीला जे पाच अनुयायी नमले (पंच प्यारा) ते वेगवेगळ्या जाती, जागा व व्यवसायातले होते. सर्वाना 'सिंह' ही पदवी दिली. यानंतर गोविंद यांनी 'मला खालसाचे सदस्य करून घ्या' अशी विनंती 'पंच प्यारा' यांना केली. अशाप्रकारे ते स्वतः खालसाचे शाव सदस्य बनले... "वाहे गुरु की खालसा, वाहे गुरु की फतेह" गुरु गोविंद सिंह यांनी समानतेला महत्त्व दिले, स्त्रियानाही खालसात स्थान दिले. त्यांना 'कौर' हे संबोधन दिले, पडदा व सती पद्धती नाकारली. जो मुलीची हत्या करेल त्याच्याशी खालसा संबंध तोडेल अशी घोषणा केली. या नव्या समाजात सर्वाना सामान स्थान असेल, सर्वांसाठी समान स्वयपाक घर हे तलवार इतकेच खालसाला प्रिय असेल. त्यांनी मानव जातीच्या एकतेची व सौख्याची कामना केली. देशाची परिस्थितिच अशी होती की गोविंद सिंह यांनी शस्त्र हाती घेतले. औरंगजेब याच्या कपट नीति मुळे त्यांची ४ ही मुले मारली गेली. देहधारी गुरूंची मालिका संपवत गोविंद सिंह यांनी 'ग्रंथ साहिब' या ग्रंथाला शाश्वत व अकराव्या गुरुचा दर्जा दिला. पुस्तकाला एवढे महत्त्व मिळण्याची ही दुर्मिळ घटना. अखेर ७ ऑक्टोबर १७०८ रोजी गुरुनी नांदेड येथे प्राणत्याग केला... औरंगजेब च्या विरोधात अनेक जण उभे राहिले पण या सर्वांमध्ये इतिहासाने देखील ठळक अक्षरात नोंद घेतली ती फक्त मराठा व शिख संप्रदयाचीच. आज ही भारतीय सैन्यात मराठा व शिख रेजिमेंट कामगिरी मध्ये आघाडी वर आहेत... ―――――――――― मराठा शिख... परंपरा... राहुल कराळे...♥️ ――――――――――― चित्रकार आर्टीस्ट : आर.एच.सुतार 👌🏼 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

भारतीय स्वातंत्र्यचळवळीतील एक क्रांतिकारक नेता “लाला हरदयाळ सिंग माथूर”....🙏🏻🇮🇳 (१४ ऑक्टोबर १८८४–४ मार्च १९३९) परदेशांतील भारतीय नागरिकांना भारतदेशाच्या स्वातंत्र्यासाठी प्रेरित करण्याचे महान कार्य त्यांनी केले त्यांचा जन्म दिल्ली येथे एका पंजाबी कुटुंबात झाला आई भोलीराणी व वडील गौरीदयाळ माथुर यांचे लाला हरदयाळ हे सातवे अपत्य होते त्यांचे वडील फार्सी व उर्दू या भाषांचे पंडित होते तसेच दिल्ली येथील जिल्हा न्यायालयात ते वाचक (रीडर) म्हणून नोकरीस होते... भारतातील ब्रिटिश साम्राज्य उलथविण्यासाठी अमेरिकेतील भारतीयांनी सॅन फ्रॅन्सिस्को येथे २५ जून १९१३ रोजी गदर पार्टीची स्थापना केली. गदर पत्रिकेच्या नावावरून या संघटनेस ‘गदर पार्टीʼ असे नाव ठेवण्यात आले. सोहनसिंह भकना (१८७०–१९६८) हे या पक्षाचे संस्थापक- अध्यक्ष तर हरदयाळ हे महासचिव होते याद्वारे भारतात ब्रिटिशांकडून केले जाणारे अन्याय व अत्याचार यांकडे जगाचे लक्ष वेधण्याचे काम हरदयाळ यांनी केले. त्यासाठी त्यांनी कॅनडा, चीन व जपान या ठिकाणी या पार्टीच्या अनेक शाखा उघडल्या. दरम्यान जर्मनी व इंग्लंड यांच्यामध्ये युद्ध सुरू होऊन पहिल्या जागतिक महायुद्धास सुरुवात झाली. यावेळी हरदयाळ यांनी परदेशात राहणाऱ्या भारतीय लोकांना स्वदेशात परत जाऊन भारतीय स्वातंत्र्यचळवळीत सहभाग घेण्याचे आवाहन आपल्या व्याख्यानांतून केले. त्यामुळे परदेशांतील अनेक भारतीय लोक भारतात आले. परदेशांत वास्तव्यास असलेल्या हरदयाळ यांना अटक करण्याविषयीच्या हालचाली ब्रिटिश सरकारने सुरु केल्या, तेव्हा ते स्वीत्झर्लंडला व तेथून जर्मनीला गेले. पहिल्या महायुद्धाच्या उत्तर कालखंडात जर्मनीचा पराभव होऊ लागल्याने ते जर्मनीतून स्वीडनला गेले. हरदयाळ यांना जगातील सु. १३ भाषा अवगत होत्या. परदेशांतील त्यांच्या क्रांतिकारी कार्यामुळे त्यांना भारतात आणण्यासाठी ब्रिटिशांनी प्रयत्न केले, परंतु त्यांना अपयश आले. इ. स. १९२७ पासून हरदयाळ यांनी इंग्लंडमध्ये वास्तव्य केले. त्यांनी डॉक्ट्रिन्स ऑफ बोधिसत्त्व हा संशोधनात्मक प्रबंध लंडन विद्यापीठास सादर करून पीएच.डी. पदवी संपादन केली. हरदयाळ यांनी अनेक ग्रंथाचे लेखन केले. त्यांमध्ये थॉट्स ऑन एज्युकेशन, युगांतर सर्क्युलर, राजद्रोही प्रतिबंधित साहित्य (गदर, ऐलान -ए -जंग, जंग-दा-हांका), सोशल कॉन्क्वेस्ट ऑन हिंदू रेस, राइटिंग्ज ऑफ लाला हरदयाळ (१९२०), फॉर्टी फोर मंथ्स इन जर्मनी ॲण्ड तुर्की (१९२०), स्वाधीन विचार (१९२२), अमृत में विष (१९२२), हिंट्स फॉर सेल्फ कल्चर (१९३४), ट्वेल्व्ह रिलिजन्स अँड मॉडर्न लाइफ , ग्लिम्पसेज ऑफ वर्ल्ड रिलिजन्स, व्यक्तीत्व विकास : संघर्ष और सफलता इत्यादीचा समावेश होतो. मानवता हाच आपला धर्म मानून लंडनमध्ये हरदयाळ यांनी आधुनिक संस्कृती संस्थेची स्थापना केली. तत्कालीन भारतातील ब्रिटिश सरकारने त्यांना इ. स. १९३९ मध्ये भारतात येण्याची सहमती दिली. दरम्यान शांततावादाचा प्रचार व प्रसार करण्याच्या उद्देशाने व्याख्यान देण्यासाठी ते फिलाडेल्फिया येथे गेले होते. तेथेच त्यांचे गृहरीत्या निधन झाले. #🫡स्वातंत्र्यसैनिक🇮🇳 #📲देशभक्ती स्टेटस #🇮🇳आम्ही भारतीय🫡 #I ❤️️ इंडियन आर्मी 🇮🇳

दिवस-रात्र देशाची सेवा करणाऱ्या शूर वीरांना राष्ट्रीय सुरक्षा दिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा.......! राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस #🫡स्वातंत्र्यसैनिक🇮🇳 #📲देशभक्ती स्टेटस #🇮🇳आम्ही भारतीय🫡 #I ❤️️ इंडियन आर्मी 🇮🇳

⚔️ असे गरजेचे नाही की, संकटाचा सामना शत्रूच्या समोरच करण्यात विरता आहे , खरी विरता विजयात आहे 🚩 आयुष्यातील प्रत्येक संकट दूर करून विजय मिळवत येईल फक्त डोळ्यात माझ्या राजाची दूरदृष्टी आणि मनात त्यांच्या इतका दृढ निश्चय जागता ठेवा विजय तुमचाच आहे ⚔️ #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त