पुण्यातील सदाशिव पेठेतल्या एका मोठ्या मेडिकल स्टोअरमध्ये संध्याकाळी खूप गर्दी होती. तरुण मुले-मुली, वयस्क लोक औषधे घ्यायला उभे होते. तिथेच काचेच्या दारात एक ५०-५५ वर्षांचा माणूस येऊन उभा राहिला. नाव त्याचं 'बापू'. बापूची अवस्था बघण्यासारखी नव्हती. अंगावर फाटका शर्ट, ज्याला ५-६ ठिकाणी गाठी मारलेल्या होत्या. वाढलेली दाढी, विस्कटलेले केस आणि अंगाला एक प्रकारचा कुबट वास येत होता. तो एक कचरा वेचणारा (Ragpicker) होता. तो घाबरत घाबरत काऊंटरच्या पुढे आला. तिथे उभ्या असलेल्या एका कॉलेजच्या मुलाने नाकाला रुमाल लावला आणि म्हणाला, "ए काका, लांब उभा राहा ना. वास येतोय. आंघोळ करत जा कधीतरी." बापूने मान खाली घातली, थोडा मागे सरकला. गर्दी कमी झाल्यावर त्याने खिशातून चुरगळलेल्या १०-२० रुपयांच्या नोटा आणि काही चिल्लर काऊंटरवर ठेवली. आणि अतिशय बारीक आवाजात मेडिकलवाल्याला म्हणाला, "साहेब, एक... ते... सॅनिटरी पॅड्सचं (Sanitary Pads) पाकीट द्या हो." हे ऐकताच दुकानात पिन-ड्रॉप सायलन्स पसरला. मेडिकलवाल्याने रागाने विचारलं, "काय पाहिजे?" बापू पुन्हा म्हणाला, "ते बायांचं... पॅड द्या." बाजूला उभ्या असलेल्या ३-४ तरुण पोरांनी एकमेकांकडे बघून फिदीफिदी हसायला सुरुवात केली. एकाने टोमणा मारला, "काय ओ काका? या वयात? गर्लफ्रेंड तरुण आहे वाटतं? का स्वतःसाठीच वापरणार आहात?" दुकानात हशा पिकला. मेडिकलवाला ओरडला, "ए बाबा, इथे मस्करी चालू आहे का? तुला कशाला हवंय ते? खायला अन्न मिळत नाही आणि हे विकत घ्यायला पैसे कुठून आले? नक्कीच दारू पिऊन आला असशील. चल निघ इथून." बापूचे डोळे पाण्याने भरले. तो हात जोडून म्हणाला, "साहेब, मस्करी नका करू. खूप गरज आहे. हे घ्या पैसे, पूर्ण आहेत." मेडिकलवाल्याने नाईलाजाने रागाच्या भरात एक पॅकेट काऊंटरवर फेकून मारलं. "घे आणि मर तिकडे." बापूने ते पॅकेट आपल्या मळक्या पिशवीत लपवलं आणि चोरासारखा मान खाली घालून तिथून पळाला. दुकानातला हा प्रकार तिथेच उभ्या असलेल्या 'सागर' नावाच्या एका पत्रकाराने पाहिला. सागरला त्या म्हाताऱ्याच्या डोळ्यातली लाचारी आणि वेदना बघून शंका आली. 'एखादा भिकारी हे का विकत घेईल?' सागरने आपली गाडी काढली आणि गुपचूप बापूचा पाठलाग सुरू केला. बापू शहराबाहेरच्या पुलाखालच्या एका झोपडपट्टीत गेला. तिथे खूप घाण होती, डुकरांचा सुळसुळाट होता. एका पत्र्याच्या शेडजवळ बापू थांबला. सागर लांबून बघत होता. त्या शेडमध्ये एक २५-२६ वर्षांची 'मनोरुग्ण' (Mental) तरुणी बसली होती. तिचे कपडे फाटके होते, केसांना जटा झाल्या होत्या आणि ती स्वतःच्याच धुंदीत शून्यात बघत होती. तिला स्वतःच्या शरीराचे भान नव्हते. बापू तिथे गेला. त्याने आजूबाजूला पाहिलं. तिथे शेजारी राहणाऱ्या एका बाईला त्याने हाक मारली. "तायी... ओ तायी... इकडे या ना." ती बाई आली. बापूने आपल्या पिशवीतून ते 'पॅड्सचं पाकीट' आणि एक वडापाव काढला. तो त्या बाईला म्हणाला, "तायी, या पोरगीला आज ४ दिवस झालेत... कपडे खराब झालेत तिचे. तिला कळत नाही ग काही. लोक हसतात, दगड मारतात. हे पॅड घे, तिला नेऊन साफ कर आणि हे लावून दे. आणि हा वडापाव तिला खाऊ घाल. मी इकडे बाहेर थांबतो." ती बाई त्या मुलीला घेऊन आडोशाला गेली. बापू तिथेच बाहेर एका दगडावर बसून पहारा देऊ लागला, जेणेकरून कोणी त्या मुलीकडे वाकड्या नजरेने बघू नये. हे दृश्य बघून झाडामागे लपलेल्या सागरच्या अंगावर काटा आला. त्याला मगाशी मेडिकलमध्ये त्या मुलांनी मारलेले टोमणे आठवले. सागर बापू जवळ गेला. "काका..." बापू दचकला. सागरला बघून घाबरला. सागरने विचारलं, "कोण आहे ही मुलगी? तुमची कोण लागते?" बापूने डोळे पुसले आणि एक खोल श्वास घेऊन म्हणाला: *"कोण कुठली मला माहित नाही साहेब. ६ महिन्यांपूर्वी मला ही कचराकुंडीजवळ सापडली. लोक तिला वेडी म्हणून दगड मारत होते. काही नराधम कुत्रे रात्री तिच्यावर झडप घालायच्या तयारीत होते. मला बायको नाही, पोरं-बाळं नाहीत. मला वाटलं, जर मी हिच्याकडे दुर्लक्ष केलं, तर हे जग हिचे लचके तोडून खायील. ती वेडी आहे साहेब, तिला माहित नाही 'ते' दिवस काय असतात. रक्ताने कपडे भरले की माश्या बसतात, इन्फेक्शन होतं. लोक म्हणतात, तू भिकारी आहेस, तुला काय करायचंय? अरे, पण मी 'बाप' तर होऊ शकतो ना? लोक हसतात जेव्हा मी मेडिकलमध्ये जातो. हसू दे. जोपर्यंत हा 'बापू' जिवंत आहे, तोपर्यंत या पोरीची इज्जत रस्त्यावर जाऊ देणार नाही."* सागरला बोलायला शब्दच सुचत नव्हते. ज्या माणसाला मेडिकलमध्ये लोकांनी 'चरित्रहीन' आणि 'वेडा' समजून हुसकावलं होतं, तो माणूस एका बेवारस, मनोरुग्ण मुलीचा 'बाप' बनून तिची लज्जा रक्षत होता. समाजातल्या तथाकथित 'सभ्य' माणसांपेक्षा या कचरा वेचणाऱ्या बापूचं मन कितीतरी पटीने स्वच्छ होतं. सागरने खिशातले सगळे पैसे काढले आणि बापूच्या हातात दिले. पण बापूने ते घेतले नाहीत. तो हसून म्हणाला, "साहेब, पैसे नको. फक्त जेव्हा कधी मी दुकानात हे मागायला येईल, तेव्हा लोकांना सांगा की हसू नका. कारण एका बापाला आपल्या मुलीसाठी हे मागायला खूप हिंमत लागते." कोणाच्या बाह्य रूपावरून किंवा तो काय विकत घेतोय, यावरून त्याची चेष्टा करू नका. जगात अशी अनेक नाती आहेत जी रक्ताची नसतात, पण माणुसकीची असतात. एका स्त्रीचा सन्मान जपण्यासाठी श्रीमंत असावं लागत नाही, फक्त 'पुरुष' असून चालत नाही, 'माणूस' असावं लागतं. #🎭Whatsapp status