ગુજરાતના ઈતિહાસમાં સુલતાન મહંમદ બેગડો (Mahmud Begada) શક્તિશાળી બાદશાહ ગણાય છે. અમદાવાદ વસાવનાર બાદશાહ અહેમદ શાહના તેઓ પૌત્ર હતા. અહી તેમના વિશેની રસપ્રદ અને મહત્વની માહિતી છે: ૧. 'બેગડો' નામ કઈ રીતે પડ્યું? તેમનું મૂળ નામ 'મહમૂદ શાહ' હતું, પરંતુ તેમને 'બેગડો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ નામ પાછળ બે મુખ્ય માન્યતાઓ છે: * બે ગઢ જીત્યા: ગુજરાતીમાં 'બે' એટલે બે (2) અને 'ગડ' એટલે કિલ્લો. તેમણે ગુજરાતના બે સૌથી મજબૂત અને અજેય ગણાતા કિલ્લાઓ – જૂનાગઢ (ગિરનાર) અને પાવાગઢ જીતી લીધા હતા. તેથી લોકો તેમને 'બે-ગડો' કહેવા લાગ્યા. * મૂછોનો આકાર: બીજી માન્યતા એવી છે કે તેમની મૂછો બળદના શીંગડાની જેમ વાળીને માથા પાછળ બાંધેલી રહેતી હતી, જેનો આકાર ગાય-બળદના શીંગડા જેવો (જેને તે સમયે 'વેગડો' કહેવાતું) હોવાથી નામ પડ્યું હોઈ શકે. પરંતુ 'બે ગઢ' વાળી વાત વધુ પ્રચલિત છે. ૨. શાસનકાળ (૧૪૫૮ - ૧૫૧૧) * તેઓ માત્ર ૧૩ વર્ષની ઉંમરે ગાદી પર બેઠા હતા. * તેમણે ગુજરાત સલ્તનત પર ૫૩ વર્ષ સુધી શાસન કર્યું, જે તે વંશમાં સૌથી લાંબુ હતું. ૩. મુખ્ય વિજયો * જૂનાગઢ વિજય: જૂનાગઢના રાજા રા' માંડલિક ને હરાવીને ગિરનાર કબજે કર્યો અને જૂનાગઢનું નામ બદલીને 'મુસ્તફાબાદ' રાખ્યું. * પાવાગઢ વિજય: પાવાગઢના રાજા પતઈ રાવળ (જયસિંહ) ને હરાવીને ચાંપાનેર જીત્યું. ચાંપાનેર તેમને એટલું ગમ્યું કે તેમણે ત્યાં પોતાની નવી રાજધાની બનાવી અને તેનું નામ 'મહમૂદાબાદ' રાખ્યું. ૪. શરીર અને ખોરાક (દંતકથાઓ) મહંમદ બેગડાના ખોરાક અને શરીર વિશે ઈતિહાસમાં ઘણી રોચક વાતો (કેટલીક અતિશયોક્તિ ભરેલી પણ હોઈ શકે) નોંધાયેલી છે: * ખોરાક: કહેવાય છે કે તેઓ ખૂબ જ ખાઉધરા હતા. સવારે નાસ્તામાં એક વાટકો મધ, ૧૫૦ જેટલા કેળા અને ઘણું બધું જમતા હતા. રાત્રે પણ તેમની પથારીની બંને બાજુ ખાવાનું રાખવામાં આવતું જેથી ઊંઘ ઉડે તો ખાઈ શકે. * ઝેર પચાવવાની શક્તિ: લોકવાયકા મુજબ, તેમને બાળપણથી જ થોડું-થોડું ઝેર આપવામાં આવતું હતું. જેથી તેમના શરીર પર ઝેરની અસર ન થાય. કહેવાય છે કે જો કોઈ માખી તેમના હાથ પર બેસે તો તે ઝેરની અસરથી મરી જતી હતી. ૫. સ્થાપત્ય કલા (Architecture) . * ચાંપાનેર: તેમણે ચાંપાનેરને સુંદર મહેલો અને મસ્જિદોથી સજાવ્યું હતું. આજે 'ચાંપાનેર-પાવાગઢ આર્કિયોલોજિકલ પાર્ક' ને UNESCO World Heritage Site નો દરજ્જો મળ્યો છે. * અડાલજની વાવ: તેમના શાસનકાળ દરમિયાન રાણી રૂડાબાઈએ પ્રખ્યાત અડાલજની વાવનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું, જેમાં બેગડાએ બાંધકામ અટકાવ્યું ન હતું * સરખેજ રોઝા: અમદાવાદમાં સરખેજ રોઝાનો વિકાસ પણ તેમના સમયમાં થયો હતો. ૬. દરિયાઈ તાકાત તેમણે ગુજરાતના દરિયાકાંઠાને સુરક્ષિત કરવા માટે નૌકાદળ મજબૂત બનાવ્યું હતું. પોર્ટુગીઝો (ફિરંગીઓ) સાથે પણ તેમણે દરિયાઈ યુદ્ધો કર્યા હતા જેથી ગુજરાતનો વેપાર સુરક્ષિત રહે. #🔍 જાણવા જેવું #✒️ કવિની કલમ #📜 સ્પેશ્યલ સ્ટોરી