मराठीत अनुवाद : काठीच्या आधाराने चालणाऱ्या वृद्ध पुरुषांचा एक गट एका घरात शिरला… आणि आठवड्याभराने ते धावत बाहेर पडले! ना औषध, ना शस्त्रक्रिया. फक्त त्यांच्या मेंदूतला एक छोटासा स्विच ‘ऑन’ केल्यामुळे. कसे? ही घटना १९७९ साली घडली. हार्वर्ड विद्यापीठातील एक अत्यंत बुद्धिमान मानसशास्त्रज्ञ – डॉ. एलेन लॅंगर – यांनी काहीतरी विलक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांना टाइम ट्रॅव्हल करायचे होते, पण कोणत्याही मशीनशिवाय. त्यांनी जवळजवळ ८० वर्षांचे आठ वृद्ध पुरुष निवडले. काहींना काठीशिवाय चालता येत नव्हते, काहींचे हात थरथरत होते, काहींना मोतीबिंदू होता, तर काहींना स्वतःचे नावसुद्धा नीट आठवत नव्हते. त्यांच्या मुलांना वाटले की त्यांच्या वडिलांना वृद्धाश्रमात पाठवले जात आहे. पण त्यांना हे माहीत नव्हते की त्यांच्या वडिलांना १९५९ साली पाठवले जात होते! नाही, कोणतेही जादुई जग नव्हते. डॉ. लॅंगर यांनी बोस्टनमधील एका जुन्या मठाची सजावट पूर्णपणे १९५९ च्या शैलीत केली होती. तिथे १९७९ चा कसलाही मागमूस नव्हता. टीव्ही काळा-पांढरा होता, त्यावर १९५९ मधील बातम्या आणि Ed Sullivan Show चालू होते. रेडिओवर त्या काळातील गाणी होती. मासिके, वर्तमानपत्रे—सगळेच वीस वर्षे जुने! आता कथेतला पहिला धक्का… ते आठ वृद्ध पुरुष तिथे पोहोचल्यावर त्यांना वाटले की कोणी तरी येऊन त्यांचे सामान खोलीत नेऊन देईल—जसं त्यांच्या घरी होत असे. पण डॉ. लॅंगर ठामपणे म्हणाल्या, “इथे कोणीही तुमची मदत करणार नाही. तुम्हालाच तुमच्या बॅगा उचलून न्याव्या लागतील.” ते चिडले, कुरकुरले. पण पर्याय नसल्यामुळे जड सूटकेसेस घेऊन जिना चढले. आणि तिथेच त्यांच्या मेंदूला पहिला संदेश गेला— “मी असहाय नाही… मी हे करू शकतो.” एकच अट होती—या एका आठवड्यासाठी त्यांना असे वागायचे होते की साल १९५९ आहे. त्यांना भूतकाळात बोलायचे नव्हते, फक्त वर्तमानकाळात. उदा. “आत्ता राष्ट्राध्यक्ष आयझनहॉवर काय करत आहेत?” किंवा “हवाना मध्ये कास्त्रो काय करत आहेत?” त्या काळातील राजकारण, खेळ, चित्रपट—सगळ्यांवर चर्चा करायची होती, जणू ते अजूनही तिथेच जगत होते. ज्या वयात त्यांच्यात जी ऊर्जा होती—५५–६० वर्षांची—त्याच ऊर्जेने बोलायचे होते. पहिले दोन दिवस फार अवघड गेले. पण तिसऱ्या दिवसापासून एक विचित्र जादू सुरू झाली. संधिवातामुळे सरळ बसू न शकणारा माणूस आता जेवणाच्या टेबलावर ताठ बसून राजकारणावर वाद घालत होता. ज्याला नीट ऐकू येत नव्हते, तो रेडिओचा आवाज कमी करून गाणी ऐकत होता. तो संपूर्ण वातावरणच त्यांना सांगत होते— “तुम्ही म्हातारे नाही… तुम्ही अजूनही मजबूत, मध्यमवयीन आहात.” सर्वात मोठा धक्का आठवड्याच्या शेवटच्या दिवशी बसला. आश्रमासमोरील मैदानातले दृश्य पाहून डॉ. लॅंगर यांना स्वतःच्या डोळ्यांवर विश्वास बसत नव्हता. आठवडाभरापूर्वी बसमधून उतरताना इतरांची मदत घेणारे हे वृद्ध पुरुष आता मैदानात ‘टच फुटबॉल’ खेळत होते! हो, फुटबॉल! त्यांना धावताना पाहून असं वाटत होतं, जणू त्यांचे वय खरंच २० वर्षांनी कमी झाले आहे. प्रयोगाच्या शेवटी जेव्हा त्यांची शारीरिक तपासणी झाली, तेव्हा डॉक्टरही थक्क झाले. त्यांची पकड (grip strength) वाढली होती, सांध्यांची लवचिकता सुधारली होती, दृष्टी आणि श्रवणशक्तीही सुधारली होती! चष्म्याशिवाय लहान अक्षरे वाचता येत होती. त्यांचा IQ स्कोअरही वाढला होता. सगळ्यात रंजक गोष्ट म्हणजे— प्रयोगापूर्वी आणि नंतरचे फोटो जेव्हा अशा लोकांना दाखवले गेले ज्यांना या प्रयोगाबद्दल काहीच माहीत नव्हते, ते म्हणाले, “नंतरच्या फोटोमध्ये हे लोक खूपच तरुण दिसतात!” म्हणजे फक्त त्यांची भावना नाही, तर चेहऱ्यावरील सुरकुत्याही कमी झाल्या होत्या. जैविकदृष्ट्याही त्यांचे वय मागे गेले होते! डॉ. एलेन लॅंगर यांनी हे सिद्ध केले की जेव्हा आपण स्वतःला सांगतो— “मी म्हातारा झालोय, आता माझ्याकडून होत नाही”— तेव्हा आपले शरीर ते मान्य करते आणि हळूहळू बंद पडू लागते. आपला समाज आपल्याला शिकवतो की म्हातारपण म्हणजे आजारपण. आणि आपण तेच स्क्रिप्ट फॉलो करतो. पण जेव्हा त्या वृद्ध लोकांचे वातावरण बदलले आणि त्यांना अजूनही तरुण आहोत असे वाटायला लावले, तेव्हा त्यांच्या शरीरानेही तसाच प्रतिसाद दिला. यालाच म्हणतात “Mind–Body Connection” — किंवा अंतिम प्लेसिबो इफेक्ट! म्हणून मित्रांनो, कधी कधी म्हणता “मूड नाहीये, थकवा आलाय, माझ्याकडून नाही होणार…” जरा विचार करा ८० वर्षांचे लोक फक्त विचार बदलून काठ्या फेकून देतात आणि फुटबॉल खेळतात, तर तू काय नाही करू शकणार? तुझ्या मर्यादा शरीरात नाहीत, त्या मनात आहेत. जेव्हा तू स्वतःला कमकुवत समजतोस, तेव्हा तू कमकुवत होतोस. आणि जेव्हा तू स्वतःला सुपरहिरो समजतोस, तेव्हा मेंदू शरीराला तसा सिग्नल देतो. फोन बाजूला ठेव, आरशात बघ आणि म्हण— “मी बॉस आहे. माझ्या ऊर्जेला मर्यादा नाहीत.” माझ्यावर विश्वास ठेव— तुझं शरीर ते ऐकायलाच लागेल. सुरुवात कर. जग तुझी वाट पाहत आहे! ❤️ #🙏 प्रेरणादायक बॅनर