*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा शैक्षणिक प्रवास* *डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या नावापुढे ओनक पदव्या लावलेल्या असतात. एम. ए., पीएच, डी., डी. एससी., एलएल. डी., डी. लिट. बार अॅट लॉ या पदव्या त्यांच्या नावापुढे असतात. अस्पृश्यता आणि जातीभेद तीव्र असलेल्या काळात डॉ. बाबासाहेबांनी या पदव्या मिळविण्यास अपार कष्ट वेचले व अनेक हालअपेष्टा सहन केल्या. डॉ. बाबासाहेब हे मुळात अर्थशास्त्राचे विद्यार्थी होते. त्यांच्या महत्त्वाच्या पदव्या त्यांना अर्थशास्त्रातील शोध प्रबंधांकरिता बहाल करण्यात आल्या.* *शालेय शिक्षणाचा आरंभ प्राथमिक शिक्षण कॅम्प स्कूल सातारा, १८९६ ते १९०० उपलब्ध माहितीनुसार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना वयाच्या ५ व्या वर्षी अक्षर ओळख झाली. त्यांचे वडील बंधू आनंदराव दापोलीच्या मराठी शाळेत शिकत होते. त्यांच्यासोबत बालक भीमराव शाळेत जात असत. वडील आणि भावाच्या मदतीने त्यांना अक्षरओळख झाली. परंतू त्यांचे नाव या शाळेत दाखल करण्यात आले नव्हते. त्यांचे वडील जेव्हा दापोलीहून सातारा येथे आले. तेव्हा १८९६ च्या नोव्हेंबर महिण्यात "कॅम्प स्कूल सातारा' या शाळेत त्यांचे नाव दाखल करण्यात आले. १८९६ ते १९०० पर्यंत त्यांनी 'कॅम्प स्कूल सातारा' या शाळेत मराठी शिक्षण घेतले. काही मान्यवर ७ नाव्हेंबर १९०० हा त्यांचा शाळा प्रवेश दिवस म्हणून सांगतात. तो इंग्रजी शाळा प्रवेशाचा दिवस होय.* *माध्यमिक शिक्षण* *सातारा हायस्कूल १९०० - १९०४* *७ नोव्हेंबर १९०० रोजी सातारा हायस्कूल येथे इंग्रजी पहिल्या वर्गात त्यांचे नाव नोंदविण्यात आले. सातारा हायस्कूलमध्ये त्यांच्या शाळा प्रवेशाच्या नोंदी आहेत.* *सातारा हायस्कूलमधून प्राप्त नोंदी* *विद्यार्थ्यांचे नाव भिवा रावजी आंबेडकर* जन्म तारीख १४/४/१८९१ प्रवेश तारीख ७/११/१९०० कोणत्या वर्गात प्रवेश १ ला वर्ग (इंग्रजी) शाळा सोडण्याची तारीख नोव्हेंबर १९०४ (इंग्रजी ४ था वर्ग पास)* *एल्फिन्स्टन हायस्कूल एल्फिन्स्टन हायस्कूल, मुंबई १९०५-१९०७* *डिसेंबर १९०४ साली रामजी आंबेडकर सातारा सोडून मुंबईला आले.* *डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना आधी मराठा हायस्कूलमध्ये दाखल करण्यात आले पण त्यानंतर मात्र ती शाळा बदलून त्यांच्या वडिलांनी त्यांना ३-१-१९०५ रोजी एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये दाखल केले. १९०७ साली बाबासाहेबांनी याच हायस्कूल मधून मॅट्रिकची परीक्षा पास केली. प्राप्त गुण ७५० पैकी २८२.* *एल्फिन्स्टन हायस्कूलमधून मॅट्रीकची परिक्षा पास झाल्यावर त्यांच्या अभिनंदनाची सभा आयोजित करण्यात आली. या सभेत गुरूवर्य कृष्णराव अर्जुन केळूसकर यांना त्यांनी स्वतः लिहिलेले 'गौतम बुद्धाचे चरित्र' हे पुस्तक भेट केले. यानंतर गुरूवर्य केळूसकर भीमरावांना सयाजीराव गायकवाड महाराजांकडे घेऊन गेले व महाविद्यालयीन शिक्षणाकरीता शिष्यवृत्ती मिळवून दिली.* *उच्च शिक्षण* *बी. ए. पास केल्यानंतर बाबासाहेबांनी शिष्यवृत्तीची परतफेड करण्यास बडोदे संस्थानात नोकरी पत्करली. काही विद्यार्थ्यांना बडोद्यातर्फे अमेरिकेला उच्च शिक्षणासाठी पाठवावे, याबद्दल महाराजांचा विचार चालू होता. महाराजांचा मुक्काम मुंबईत असताना भीमराव आपली बडोद्यातील नोकरीची व राहण्याची किती गैरसोय आहे, याबद्दलची माहिती महाराजांच्या कानावर घालण्यासाठी व त्यांच्याकडून काही हुकूम घेऊन पुन्हा बडोद्याला जावे या विचाराने, महाराजांना भेटण्यास मलबार हिलवरील राजवाड्यात गेले. या भेटीत भीमरावाने आपली सर्व हकीगत महाराजांना निवेदन केली. भीमरावाबद्दलची एकंदर हकीगत महाराजांच्या कानावर गेलेली होती. त्यांचे इंग्रजी भाषेवरील प्रभूत्व व त्यांचे चयनमनोहर इंगजी हस्ताक्षर पाहून महाराज त्यांच्यावर खूप झालेले होते. त्याने आपल्या गैरसोयीबद्दलची जी हकीगत सांगितली. त्याबद्दल महाराज एकही शब्द न बोलता भीमरावाबरोबर निरनिराळ्या विषयांवर संभाषण करू लागले. महाराज ज्या विषयावर प्रश्न विचारीत त्या प्रश्नावर भीमराव आपले मत देत. अशा चर्चेत अर्धा तास गेला. मग महाराज भीमरावाला म्हणाले, "तू मला उद्या याचवेळी भेट." आपल्या तक्रारीबद्दल महाराज काहीच बोलले नाहीत. याबद्दल भीमरावाला वाईट वाटले.* *महाविद्यालयीन शिक्षण एल्फिन्स्टन कॉलेज १९०८-१९१३* त्यांनी ३/१/१९०८ रोजी एल्फिन्स्टन कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळविला.* *मॅट्रीकची परीक्षा पास केल्यावर बडोदा नरेश सयाजीराव गायकवाड यांनी भीमराव आंबेडकर यांना महाविद्यालयीन शिक्षणाकरिता दरमहा रू. २५/ शिष्यवृत्ती मंजूर केली. जानेवारी १९१३ साली भीमराव आंबेडकर यांनी बी. ए. ची परिक्षा पास केली. एकूण गुण १००० पैकी ४४९.* *एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबईमधून प्राप्ती नोंदी अनुसार* *विद्यार्थ्यांचे नाव* *भिमराव रामजी आंबेडकर* *जन्म तारीख* *१४/४/१८९१* *प्रवेश तारीख* *३/१/१९०८* *कोणत्या वर्गात प्रवेश* *प्रिव्हियस* *कॉलेज सोडल्याची तारीख* *जानेवारी १९१३* *नावात व आडनावातील बदल* *शिक्षण घेत असताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या नावात व आडनावात जे बदल झाले आहेत त्यांची नोंद घेण्यासारखी आहे. सुरवातीला त्यांचे नाव भिवा अथवा भिवराव असे नोंदविले गेले. कॅम्प स्कूल सातारामध्ये त्यांचे नाव भिवा रामजी आंबडेकर असे नोंदविले गेल्याचे आढळते. सातारा हासस्कूलमध्ये त्यांचे नाव भिवा रावजी आंबेडकर असे नमूद आहे. दापोलीपासून सुमारे ७-८ किलोमिटर अंतरावर असलेल्या 'आंबावडे' या लहानशा खेड्यातून आल्यामुळे त्यांच्या कुटुंबाला सुरूवातीला 'आंबावडेकर' या आडनावाने ओळखले जात असे. प्राथमिक शाळेतील त्यांच्या कृष्णाजी आंबेडकर नावाच्या शिक्षकाने त्यांचे...* *पुढील भागात* *मुक्तीदाता विशेषांक* #🙂Positive Thought #bhimsenik #💪बुद्धांची तत्वे📜 #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #💙 भीमसैनिक 💙