आपली आरोग्यपूर्ण जीवनशैली निरोगी शरीर, प्रसन्न मन आणि संतुलित जीवनासाठी काही उपयुक्त सवयी… *१) पहाटे लवकर उठा* ब्रह्ममुहूर्त किंवा पहाटे लवकर उठण्याची सवय लावा. पहाटेचे वातावरण स्वच्छ, शांत व आल्हाददायक असल्यामुळे मन प्रसन्न राहते. जाग आल्यावर परमेश्वराचे स्मरण करा. हात-पाय ताणून शरीर सक्रिय करा आणि हळूहळू कुशीवर वळून उठल्यास शरीरावर अनावश्यक ताण पडत नाही. *२) उषःपान करा* तोंड धुतल्यानंतर साधारण २–३ ग्लास स्वच्छ पाणी सावकाश प्या. यामुळे शरीरातील पाण्याची कमतरता भरून निघण्यास मदत होते व पचनक्रिया सुरळीत राहण्यास सहाय्य मिळू शकते. *३) सकाळी चालणे आणि शौचाची नियमित सवय* उषःपानानंतर १०–१५ मिनिटे चालण्याचा प्रयत्न करा. नियमित वेळेवर शौचास जाण्याची सवय लावा. शक्य असल्यास भारतीय पद्धतीच्या शौचालयाचा वापर करा. *४) दातांची स्वच्छता* दात दिवसातून किमान दोन वेळा स्वच्छ करा. कडुनिंबाची काडी किंवा योग्य दंतमंजन वापरू शकता. फ्लोराइडयुक्त टूथपेस्टचा वापरही दंतवैद्यांच्या मते उपयुक्त ठरतो. *५) नियमित स्नान व त्वचेची काळजी* दररोज स्वच्छ पाण्याने स्नान करा. स्नानापूर्वी तीळ, खोबरेल किंवा मोहरीच्या तेलाने हलका मसाज केल्यास त्वचा मऊ राहण्यास मदत होऊ शकते. *६) योग्य वस्त्रांचा वापर* सुती, सैल व हवेशीर कपडे वापरा. विशेषतः अंतर्वस्त्रे सुती असावीत. *७) योग, प्राणायाम आणि व्यायाम* दररोज किमान ३० मिनिटे योग, प्राणायाम किंवा इतर शारीरिक व्यायाम करा. त्यामुळे शरीर तंदुरुस्त राहते आणि मानसिक तणाव कमी होण्यास मदत होते. *८) प्रार्थना व सकारात्मक विचार* दररोज काही मिनिटे प्रार्थना, ध्यान किंवा नामस्मरण करा. सकारात्मक विचार व मनःशांती आरोग्यासाठी महत्त्वाची आहे. *९) संतुलित आहार* वेळेवर आणि भूक लागल्यावरच जेवा. नाश्त्यात फळे, अंकुरित कडधान्ये, ताक किंवा सूप यांसारखे पौष्टिक पदार्थ घ्या. *१०) नैसर्गिक व पौष्टिक अन्न* संपूर्ण धान्य, कडधान्ये, भाज्या, फळे यांचा आहारात समावेश करा. तळलेले, अतितिखट, अतिखारट व अति प्रक्रिया केलेले पदार्थ मर्यादित प्रमाणात खा. *११) जेवणानंतर* जेवण शांतपणे करा. जेवणानंतर काही मिनिटे वज्रासनात बसल्यास काही लोकांना पचनास मदत होऊ शकते. *१२) व्यसनांपासून दूर राहा* तंबाखू, गुटखा, सिगारेट, मद्यपान तसेच शीतपेये व जंक फूड यांचे सेवन टाळा. *१३) उपवास* शारीरिक स्थिती योग्य असल्यास व वैद्यकीय अडचण नसल्यास अधूनमधून हलका उपवास करू शकता. मधुमेह, गर्भावस्था किंवा इतर आजार असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. *१४) प्रामाणिक जीवन* प्रामाणिकपणे मेहनत करून उपजीविका करा. चांगले आचरण आणि नीतिमूल्ये मानसिक समाधान देतात. *१५) निसर्गाशी नाते* सूर्यप्रकाश, शुद्ध हवा, स्वच्छ पाणी आणि निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवा. *१६) कृत्रिम जीवनशैली टाळा* एसी, वाहन किंवा इतर सुविधा आवश्यकतेनुसार वापरा; शक्य तितकी शारीरिक हालचाल वाढवा. *१७) मनमोकळे हसा* हसण्याने तणाव कमी होण्यास मदत होते. आनंदी आणि सकारात्मक राहण्याचा प्रयत्न करा. *१८) आजाराकडे दुर्लक्ष करू नका* सामान्य त्रास झाला तरी कारण शोधा. कोणताही आजार गंभीर वाटल्यास किंवा ताप, श्वास घेण्यास त्रास, तीव्र वेदना इत्यादी लक्षणे असल्यास त्वरित पात्र डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. स्वतःहून औषधे घेणे टाळा. *१९) नैसर्गिक वेग दाबू नका* शौच, लघवी, शिंक, जांभई यांसारखे नैसर्गिक वेग अनावश्यकपणे रोखू नका. *२०) समाधानात आनंद* इच्छांवर संयम ठेवा. समाधान आणि सकारात्मक दृष्टीकोन मानसिक आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत. *२१) समाजसेवा* शक्य तितकी समाजसेवा करा. दुसऱ्यांचे भले करण्याचा प्रयत्न करा आणि कोणाचेही नुकसान करू नका. *२२) स्वच्छता* घर, परिसर, पिण्याचे पाणी आणि स्वच्छतागृह स्वच्छ ठेवा. स्वच्छतेमुळे अनेक संसर्गजन्य आजार टाळता येतात. *२३) छंद जोपासा* वाचन, संगीत, चित्रकला, बागकाम, योग, समाजसेवा यांसारखे छंद जोपासा. कुटुंबीय व मित्रांसोबत वेळ घालवा. *२४) रात्रीची दिनचर्या* रात्रीचे जेवण झोपण्याच्या किमान २ तास आधी करा. जेवणानंतर थोडे चालावे. झोपण्यापूर्वी मोबाईलचा वापर कमी करा, दिवसाचे चिंतन करा, प्रार्थना करा आणि नियमित वेळेत झोपण्याचा प्रयत्न करा. #🎓जनरल नॉलेज #🙏प्रेरणादायक / सुविचार