🚩 छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्याची सुरुवात तीन चार हजार सैनिकांनी झाली. राज्याभिषेकाच्या वेळी ४५ हजार बारगीर, साठहजार शिलेदार, एकूण दहा हजार पाचशे घोडदळ होते, पायदळ साठ हजार होते. पायदळ चपळ, काटक आणि अतिशय जलदगतीने हालचाल करणारे होते. महाराजांचे अंगरक्षक दोन हजार अतिकुशल, शूर मावळे होते. सैन्यात वेगावर मर्यादा येतील असे काही नव्हते. बाजारबुणग्यांना थारा नव्हता. ते लांब लांब मजल सहज मारीत असे. अचानक हालचाली करू शकत. युद्धाच्या वेळी नांगर सोडून प्रत्येक नागरिक शस्त्र हाती घ्यायचे, सर्व सैनिक, गुप्तहेर कामसुद्धा करायचे. तलवारी आणि भाले मुख्य शस्त्र होती. तोफखान्यामुळे सैनिकांची हालचाल करण्याचा वेग हा कमी व्हायचा. तोफखान्याचा वापर फक्त किल्ल्यावर आणि नौदलाच्या बोटींवर केला जात होता. किल्ल्यांचे मुख्य काम आजूबाजूच्या प्रदेशावर लक्ष ठेवणे होते. शत्रूच्या किल्ल्यांवर लक्ष ठेवण्याकरिता किल्ले, महत्त्वाच्या ठिकाणी किल्ले बांधले गेले होते. किल्ल्यांकरिता तटबंदी, मनोरे, वॉच टॉवर, खंदक, एक रस्ता, बालेकिल्ला असायचा. राजांनी किल्ल्यांचा वापर आक्रमक गनिमी काव्याकरिता केला. मोगलांवर वेगवेगळ्या दिशेने अचानक हल्ले, कधी समोरून, कधी मागून, शत्रूच्या कमजोर भागांवर हल्ले, शत्रू बेसावध असताना हल्ले, शत्रूच्या रसद पुरवणाऱ्या रस्त्यांवर हल्ले, छोट्या टोळ्यांमध्ये हारकत, आजूबाजूला असलेल्या भागावरच आपला गुजारा, आजूबाजूच्या नागरिकांची मदत गनिमी काव्याचा चांगला वापर केला जायचा. गुप्तहेर खात्याचे प्रमुख बहिर्जी नाईक / जाधव होते. महाराजांचे गुप्तहेर खाते अतिउच्च दर्जाचे होते, ज्यामुळे अनेक युद्धामध्ये विजय मिळाला. शाहिस्तेखानावर हल्ला, सुरतवर हल्ला नेमक्या गुप्तहेर माहितीमुळे. एका वेळेस फक्त एकाच शत्रूशी लढाई, इतर शत्रूशी समेट. कधी शत्रूपासून रक्षण, कधी हल्ले, सामरिक खोलीकरिता आदिलशाहीवर हल्ले, मुघलांना सह्याद्री पर्वतरांगांत यायला भाग पाडणे अशी शिवाजी महाराजांची सामरिक युद्धनीती होती. वेगवेगळ्या ठिकाणचे सैन्य नेमके हल्ल्यांच्या वेळेला एका ठिकाणी आणायचे, किल्ल्यांचा वापर एक सुरक्षित स्थान म्हणून करायचा अशी त्यांची नीती होती. शिवाजी महाराज हे एक लष्करी प्रतिभावंत होते, ज्यांनी युद्ध लढण्याची हिंदुस्थानी पद्धत विकसित केली आणि शत्रूना हिंदुस्थानी शस्त्रांनी पराभूत केले. अनेक थोर पुरुषांची प्रेरणा 'छत्रपती शिवाजी महाराज' या मंत्रात आहे. या मंत्राची प्रेरणा आजही प्रेरणादायी आहे. छत्रपती एक विचार सातासमुद्रापार #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त