✍️ हणमंते, रघुनाथ नारायण- ✍️ शहाजीराजे व शिवरायांच्या वेळचे एक स्वामिनिषठ मुत्सद्दी. हणमंते हे भोसले यांकडे पिढीजाद कामास असून, रघुनाथ नारायण यांस शहाजीराजांनी आपल्या कर्नाटकांतील जहागिरीचा इ. स. १६५३ मध्यें दिवाण नेमिलें. त्याप्रमाणें तें काम त्यानें मरेतोंपर्यंत केलें. व्यंकोजीच्या अयोग्य वर्तनास कंटाळून मध्यंतरी हे शिवरायांकडे आले होते व यानीच शिवरायांना कर्नाटकावर स्वारी करून येण्याबद्दल प्रोत्साहन दिलें होते. ह्या स्वारीमध्यें रघुनाथ नारायण हणमंते याचें शिवरायांना अप्रतिम साहाय्य झालें, म्हणून त्यानी त्यासच नवीन जिंकलेल्या सर्व प्रांतावर आपल्या वतीनें मुख्य, कारभारी नेमिलें; आणि त्याचे बंधु जनार्दनपंत हणमंते यांस पंतसुमंत हा अधिकार देऊन त्यांची आपल्या अष्टप्रधानांमध्यें योजना केली. शिवरायांच्या सांगण्यावरून रघुनाथपंतानी 'राजव्यवहार कोश, रचिला. शिवरायांच्या मृत्यूनंतर सर्वत्र अव्यवस्था व गोंधळ माजला, त्यावेळीं रघुनाथपंतानी आपल्या वजनानें व दरा-याने, संभाजी राजांच्या कारकीर्दीत देखील तिकडील प्रांतांचा उत्तम बंदोबस्त करून व सुरळीत रीतीनें वसूल करून पुष्कळ द्रव्य खजिन्यांत शिल्लक ठेविलें. रघुनाथपंत हणमंते छत्रपती संभाजी राजांचा निरोप घेऊन कर्नाटकामध्यें परत येण्यास निघाले; परंतु वाटतें चंदी मुक्कामीं पोंचण्यापूर्वीच त्याचा मध्येंच शेवट झाला. राजारामांच्या कारकिर्दीत रघुनाथपंताचा भाऊ जनार्दनपंत याजकडे अमात्यपद होतें. यांचें वंशज तंजावरकडे असावेत. रघुनाथपंत यांच्या शहाणपणाचा लौकिक कर्नाटक प्रांतीं अद्यापि देखील ऐकू येतो. आजही मराठीतील प्रचिलित असलेले शब्द शिवराज्यकोशात असल्याचे पाहून आनंद होतो . .🙏 सचिव , मंत्री , सभासद , न्यायधीश , दुर्ग , कोशागार , शस्त्रागार , चषक , सभा , लेखा , आय - व्यय (जमाखर्च ) , वेतन , ऋण , पतिभु (जामिन ) , कारागृह , आयपत्र , सहकारी , अनुक्रमणिका , सवांद , गणना. असे अनेक असंख्य शब्द आजही आपल्या वापरात आहे. राज्यव्यवहारकोश विविध आठ नावांनी ओळखला जातो . १) राज्यव्यवहारकोश २) राजकोश ३) शिवचरित्रप्रतीप ४) राजकोश नीघुन्तु (ट) ५) व्यवहारकोश ६) शिवराजकोश ७) श्री छत्रपती राजकोश ८) श्री छत्रपती राज्यव्यवहारकोश संदर्भ:-''शिवराजकोश'' छत्रपती शासन छत्रपती एक विचार सातासमुद्रापार #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩मी शिवबा भक्त #🚩शिवरायांचे भक्त