*शिक्षणाच्या उच्च टोकावर पोहचल्यानेच समाजाचा दर्जा उंचावेल* *८ ऑगस्ट १९३० साली, नागपूर येथे अखिल भारतीय दलित कॉग्रेसचे आयोजन करण्यात आले होते. तत्कालिन भारतातील राजकीय चळवळीप्रती दलित वर्गाचे धोरण ठरविणे हा या परिषदेचा उद्देश होता. याप्रसंगी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी केलेले प्रदीर्घ भाषण म्हणजे दलितांच्या राजकीय हक्कांचा जाहीरनामाच होय.* *परिवर्तनाकरिता "राजकीय सत्ता प्राप्त केलीच पाहिजे," हे या भाषणातून बाबासाहेबांनी पटवून दिले. प्रस्तुत उतारा हा या भाषणातील शेवटचा समारोपाचा उतारा होय. राजकीय सत्ता साध्य नसून साधन होय हे सांगून अस्पृश्यांची मुक्ती सामाजिक उन्नतीमध्ये आहे हे त्यांनी स्पष्ट केले. ही उन्नती उच्च व उच्चतम शिक्षणाच्या माध्यमाने प्राप्त होईल हे त्यांनी या उताऱ्यात कथन केले आहे. संपादक.* *डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे भाषण* *सद्‌गृहस्थांनो, आपण राजकीय सत्ता हस्तगत केली पाहिजे, याबद्दल वाजवीपेक्षा बराच वेळपर्यंत बोलून मी तुम्हाला आग्रहपूर्वक सांगितले. परंतु दलित वर्गाच्या सर्व रोगांवर राजकीय सत्ता हे औषध लागू होऊ शकत नाही, हेही मी तुम्हास सांगितलेच पाहिजे.* *त्यांची मुक्ती सामाजिक उन्नतीमध्ये आहे. दलित वर्गाने आपल्या वाईट चालीरीतीचा त्याग केला पाहिजे. त्यांच्या जीवन निर्वाहाचे जे वाईट मार्ग आहेत ते त्यांनी सोडले पाहिजेत. जीवन जगण्याच्या पद्धतीत बदल केल्यामुळे तुमची राहणी इतकी उत्कृष्ट झाली पाहिजे की इतरांना तुमच्याबद्दल आदर-तुमची मैत्री हवी हवीशी वाटली पाहिजे. तुम्ही सुशिक्षित झाले पाहिजे. केवळ* *लिहिण्यावाचण्याचे ज्ञान पुरेसे ठरणार नाही; तर आपणापैकी काही शिक्षणांच्या उच्च टोकापर्यंत पोहोचले पाहिजेत. म्हणजे त्यांच्याबरोबर वाटचाल करून संपूर्ण समाजाचा दर्जा उंचावेल, 'ठेविले अनंते तैसेचि राहावे' या उदासीन वृत्तीचा त्याग करण्यास लोकांना प्रवृत्त केले पाहिजे. कारण आहे त्या स्थितीत समाधानी न होण्याच्या वृत्तीतूनच समाजाची उन्नती होत असते आणि शेवटची परंतु कमी महत्त्वाची नसलेली बाब म्हणजे दलित वर्गात स्फूतर्ती व उत्साह निर्माण केला पाहिजे. म्हणजे त्यांच्या मनातील भीती नष्ट होऊन इतरांच्या बरोबरीने आपल्या मानवी हक्काच्या वहिवाटीस ते सुरुवात करतील.* *आपल्या हातात केवळ राजकीय सत्ता येण्याने हे परिणाम घडून येणार नाहीत, उद्दिष्ट साध्य करण्याचे ते फक्त एक साधन आहे, हे आपण ओळखले पाहिजे. मी धोक्याची सूचना देण्याचे कारण म्हणजे केवळ दलित वर्गातील काही लोकांना विधानसभेत प्रतिनिधित्व मिळाल्याने दलित वर्गाच्या यातना नष्ट होतील,* *असा काही लोकांचा गैरसमज झालेला आहे. हे सर्व कार्य सामाजिक उन्नतीचे आहे. कै. गोखल्यांच्या* *'सव्र्वांटस् ऑफ इंडिया' किंवा कै. लाला लजपतराय यांच्या 'सव्र्व्हटस् ऑफ पिपल' या संस्थेच्या धर्तीवर दलित वर्गाची एक संस्था स्थापून तिच्यावर ही जबाबदारी सोपविली पाहिजे.* *समारोप* *सद्‌गृहस्थांनो, वाजवीपेक्षा जास्त लांब भाषणाने मी तुम्हास त्रस्त केले, याबद्दल मला खेद वाटतो. परंतु संक्षिप्तता नेहमीच अपेक्षित असली तरी राजकारणाबद्दल परिचित नसलेले लोक जेथे प्रथमच एकत्र झालेले आहेत, अशासारख्या आजच्या सभेत आपल्या प्रश्नांच्या सर्व बाजूंचा विचार करणे मला योग्य वाटले. तुम्हाला शक्य तितके अधिक मार्गदर्शन करावे, असा माझा हेतू होता. त्यामुळे लांब भाषणाबद्दल क्षमेला मी पात्र आहे, असे वाटते. ही आपली सभा शेवटची ठरणार नाही, तर आपल्या भव्य चळवळीची ती केवळ सुरुवात ठरावी आणि तिच्याद्वारा आपल्या लोकांना मुक्ती मिळून या देशात प्रत्येक व्यक्ती हे एक मूल्य-राजकीय, सामाजिक व आर्थिक मूल्य-मानण्यात येईल, अशी समाजरचना निर्माण करण्यास ती कारणीभूत ठरेल, अशी मी आशा व्यक्त करतो.* *आपण मला जो बहुमान दिला आणि माझे भाषण ऐकून घेतले याबद्दल मी आपणा सर्वांचा आभारी आहे...* *कार्यसंपादक* *मुक्तीदाता विशेषांक* *संदर्भ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची भाषणे, खंड २ संपादक मा. फ. गांजरे,* #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #💙 भीमसैनिक 💙 #bhimsenik #🙂Positive Thought #💪बुद्धांची तत्वे📜