पेमेंटसाठी क्यू आर कोड स्कॅन करताय ? मग हा सायबर फ्रॉड आधी समजून घ्या ! ©️ डॉ. धनंजय देशपांडे (dd) * किराणापासून भाजीवाल्यापर्यंत आणि हॉटेल्स पासून शॉप्सपर्यंत आता सर्वत्र युपीआय पेमेंट म्हणजेच क्यूआर कोड स्कॅन करून पैसे देणे अंगवळणी पडले आहे. मात्र अशा प्रकारे पेमेंट करताना अनेकजण थोडे गाफील राहतात कारण क्यूआर ने पेमेंट करणे इतकं सवयीचं झालं आहे की जणू श्वास घेणे आणि सोडणे हि क्रिया कुठं अभ्यासपूर्वक अथवा बारकाईने लक्ष ठेवून करतो ? सहजपणे ती क्रिया होते अगदी तसेच आपण क्यूआर ने पेमेंट करतोय. मात्र पेमेंट करताना अनेकांचे बारीक लक्ष नसते हेच ओळखून क्यूआर कोड स्कॅन पद्धतीचा "बारीक" अभ्यास करून सायबर भामट्या लोकांनी नवीनच सापळा आता लावणे सुरु केले आहे. आणि त्यात हातोहात अनेकजण हजारो रुपये घालवून बसत आहेत. हा अगदी लेटेस्ट सायबर फ्रॉड आहे. तेव्हा तो नीट समजून घ्या आणि सावधपणे व्यवहार करा आणि हाच संदेश तुमच्या मित्रमंडळींनाही पाठवा ! तर नेमका हा फ्रॉड कसा आहे ते संवादरूपी पद्धतीने सांगतोय ते पाहूया ! * तुम्ही : मी रिक्षाचे भाडे म्हणून १५० रुपये दिले, तरीही माझ्या खात्यातून १५,००० रुपये कापले गेले. हे कसे घडले? * मी : हे घडले कारण तुम्ही रिक्षाचालकाला विचारले, "भाऊ, तुमच्याकडे स्कॅनर आहे का? मी तुम्हाला १५० रुपये देतो." रिक्षाचालक: "हो, या QR कोडचा वापर करून पेमेंट करा." तुम्ही घाईघाईत तो QR कोड स्कॅन केला आणि तुमचा PIN टाकला. पेमेंट यशस्वी होताच, रिक्षाचालकाने लगेच आपली रिक्षा सुरू केली आणि तिथून वेगाने निघून गेला. काही सेकंदांनंतर, जेव्हा तुम्ही तुमचा मोबाईल तपासला, तेव्हा तुम्हाला मोठा धक्का बसला. तुम्ही : "हे काय आहे? १५० ऐवजी १५,००० रुपये कसे कापले गेले?" मी : तर, नक्की काय घडले ते खालीलप्रमाणे आहे: "तुम्ही QR कोड स्कॅमचे (फसवणुकीचे) बळी ठरला आहात." तुम्ही :"पण मी तर फक्त QR कोड स्कॅन केला होता?" मी : "प्रत्येक QR कोड हा पैसे घेण्यासाठीच असतो असे नाही; काही QR कोड प्रत्यक्षात 'Collect Request' (पैसे मागण्याची विनंती) तयार करण्यासाठी असतात." "म्हणजे, तुम्ही प्रत्यक्षात १५,००० रुपयांच्या विनंतीला मंजुरी दिली आणि जसा तुम्ही तुमचा PIN टाकला, तसे पैसे कापले गेले!" * डॉ. डीडी क्लास : तर साधारणपणे असा आहे हा फ्रॉड ! जर तुम्ही सतर्क राहिलात, तर तुम्ही अशा फसवणुकीपासून स्वतःचा बचाव नक्कीच करू शकता. त्यासाठी काय पाहायचे तर, जर स्क्रीनवर 'Collect Request', 'Pay Request' किंवा 'Approve' यांसारखे शब्द दिसत असतील, तर तो व्यवहार त्वरित रद्द करा. आणि अजून एक म्हणजे पेमेंट केल्यानंतर केवळ ॲपमधील नोटिफिकेशनच नाही, तर बँकेकडून आलेला SMS देखील तपासा. विशेष म्हणजे जर कोणी तुम्हाला पेमेंट करण्यासाठी खूप घाई करत असेल, तर समजावे की नक्कीच काहीतरी काळबेरं आहे. लक्षात ठेवा, QR कोड स्कॅन करणे ही स्वतःहून धोकादायक गोष्ट नाही; परंतु माहिती न वाचता आणि आंधळेपणाने PIN टाकून पेमेंटला मंजुरी देणे हा निव्वळ मूर्खपणा आहे. ©️ ®️ डॉ. धनंजय देशपांडे.(dd) - HOD : Cyber Awareness Foundation, Maharashtra State 🙏 🙏 🙏 🙏 तुम्ही तर सावध व्हाच पण इतरांनाही हे पाठवून सावध करा ! #🙏 प्रेरणादायक बॅनर