सवलतीसाठी अस्पृश्य रहावे काय ? "मी गांधीजींना असे आश्वासन दिले होते की, कमीतकमी हानीकारक मार्ग मी स्वीकारीन, तद्नुसार आता बौद्ध धर्म स्वीकारून मी हिंदू समाजाच्या दृष्टीने एक, उपकारक कृत्यच करीत आहे. कारण, बौद्ध धर्म हा भारतीय संस्कृतीचेच अंग आहे," असे उद्‌गार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ता. १३/१०/१९५६ रोजी सायंकाळी 'धर्मांतरा' विषयी पत्रकारांशी बोलताना काढले. वृत्तपत्रकांबरोबर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जी मुलाखत झाली ती खाली दिलेली आहे. या धर्मांतरामुळे घटनेने अस्पृश्य वर्गाला ज्या खास सवलती दिल्या आहेत, त्या जातीला त्याविषयी काय? असा प्रश्न विचारला असता ते म्हणाले :- "सर्वसामान्य नागरिकांसाठी ज्या सवलतीची तरतूद केलेले आहे, त्या धर्मांतरानंतर आम्हाला मिळतील. पण खास सवलतींचा प्रश्न का उपस्थित करता? त्याविषयी चिंता कशाला? घटनेने दिलेल्या खास सवलतींचा लाभ उठविता यावा म्हणून आम्ही सदासर्वकाळ अस्पृश्यच रहावे, असे तुम्हाला वाटते काय ? आम्ही मनुष्यत्व गाठण्याचा प्रयत्न करीत आहोत घटनेने दिलेल्या खास सवलती मिळाव्यात म्हणून ब्राह्मण अस्पृश्य होतील का?" वार्ताहर : त्यांना त्यांची गरज नाहीं ! डॉ. आंबेडकर : कदाचित त्यांना तशा खास सवलती मागण्याचाही काळ येईल. नाही कोणी म्हणावे? पण पूर्वी जेव्हा आम्ही विभक्त मतदार संघाची मागणी केली तेव्हा गांधीजींनी विरोध केला. मग आताच खास सवलतीचा मुद्दा कां पुढे केला जातो? बौद्ध धर्म स्वीकारताना खास राजकीय हक्कामध्ये माझे हितसंबंध गुंतलेले नाहीत, आणि जर विभक्त मतदार संघ आहेत. त्याची अवस्था अशी आज काय आहे? काँग्रेसने सर्वच जागा बळकावल्या आहेत ना? आणि आज अस्पृश्यांचे म्हणून जे प्रतिनिधी राखीव मतदार संघातून काँग्रेसच्या तिकिटावर निवडून गेले त्यांनी कधी तरी अस्पृश्यांच रिताचे काही केले आहे काय? अशा जागा घेऊन करावयाचे तरी काय? प्रथम विचारक्रांती आवश्यक प्रश्न : आपण धर्मातराचा निर्णय का घेतला? उत्तर : शतकानुशतके सवर्ण हिंदुंनी आणि विशेषतः आमच्याशी तर व्यवहार केला म्हणून / ज्यांच्या नाकाला काही घाण असेल. तो प्रत्येक जण बौद्ध होईल. बौद्धधर्म हा विश्वधर्म आहे. माझे क्षेत्र मला केवळ अस्पृश्यांपुरतेच मर्यादित करावयाचे नाही. संपूर्ण भारतात धर्मचक्र प्रवर्तन घडवून आणावयाचे आहे. मी सांगतो ते चिरकाल मानावे, असे बुद्धाने कधीही सांगितले नाही. जे मी सांगितले ते काळाशी विसंगत असेल तेव्हा त्यात परिवर्तन करावे, असे सांगून त्याने इतकी मोकळीक दिली आहे. प्रथम लोकांच्या विचारात क्रांती करावी लागते, मग आचारक्रांती होते. प्रश्न : विचारात आणि आचारात काहीच तफावत राहणार नाही काय? उत्तर : फरक पडतोच; पण धर्माचे शिक्षणही समाजाला द्यावे लागते. अस्पृश्य वर्गातून जातीभेदाचे उच्चाटन करीन प्रश्न : पण एक जातीभेद सोडला तर तुम्ही बौद्ध आणि हिंदुधर्मात काय फरक दाखवाल? उत्तर : प्राण सोडला तर शरीरात काय राहिले, अशा सारखाच हा प्रशन आहे. हा जातीभेद तुम्हीच पाळता ना? जातीभेद वाढविला कोणी? ब्राह्मणांनी आम्हाला आणि मराठ्यांना कधीही मत स्वातंत्र्य दिले नाही. प्रश्न : हा जातीभेद अस्पृश्य वर्गातही होतो ना? तो बौद्धधर्म - स्वीकारानंतरही कायम राहणार नाही कशावरून? उत्तर : तो आम्ही तुमच्या कडूनच घेतला ना? पण त्यास आम्ही प्रतिरोध तर करू शकतो. मी शूर आणि धीट आहे. मी लोकांना कसे वागावे, याचे आदेश देईन नाही तर मी एकटाच बुद्ध होईन त्यात बिघडले कोठे? आणि माझा तर असा प्रश्न आहे की, बुद्धकालीन ब्राह्मणांना बौद्धधर्म कसा पटला? आणि आताच तो का पटत नाही. मी हा प्रश्न माझ्या जाहीर भाषणात विचारणारच आहे. राजकारण संन्यास घेणार नाही प्रश्न: धर्मातरानंतर शे.का. फे. चे काय होणार? उत्तर : कदाचित तो कायम राहील किंवा नवा पक्ष स्थापन होईल. मी मात्र बौद्धधर्मात प्रवेश केल्यानंतर शे.का.फे. चा सदस्य राहणार नाही. प्रश्न: बौद्ध धर्म स्वीकारल्यानंतर आपण काय करणार? उत्तर: मी 'मिशनरी' होणार आहे. पण राजकारणाचा संन्यास मात्र घेणार नाही. निवडणुकीलाही निक्षितपणे उभा राहीन. नवीन पक्ष व्यापक रहाणार प्रश्न: रिपब्लिकन पार्टी स्थापन करण्याचे आपण निश्चित केले आहे काय? उत्तर: हो ते नक्की ठरले आहे. मी त्या पक्षाची घटनाही तयार केली आहे. त्याच्या प्रिॲबलमध्ये स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुत्व या तत्वावर हा पक्ष आचारलेला राहील असे मी स्पष्ट केले आहे. पार्लमेंटमध्ये येणाऱ्या प्रत्येक विधेयकाची कसोटी या तीन निष्कर्षांवर पाहिली जाईल. प्रश्न: पण पक्षाचे तत्त्वज्ञान कोणते राहील? उत्तर : पक्षासाठी मुख्य गरज असते ती कणखर नेत्याची. प्रश्न: या पक्षाचे स्वरूप व्यापक राहील काय? उत्तर: हो या पक्षात सर्वांना प्रवेश दिला जाईल. द्विभाषिक मुंबई राज्य मोडून काढीन प्रश्न: द्विभाषिक विषयी आपले काय मत आहे? ते टिकेल का? उत्तर : ते मोडून काढणे हे तर माझे आद्य कर्तव्य आहे. ज्या सांस्कृतिक सीमा भारतात स्वाभाविकपणे निर्माण झाल्या आहेत, त्या आपण बदलू शकत नाही. नागपूर - तारीख १३ ऑक्टोंबर, १९५६ नागपूर येथे बौद्ध धर्म दीक्षा घेण्याच्या आदल्या दिवशी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी वृत्तपत्रकारांना दिलेली मुलाखत... संदर्भ प्रबुद्ध भारत, दि. २७ ऑक्टोंबर, १९५६. #🙂Positive Thought #🪷बुद्धांची तत्वे📜 #bhimsenik #💙 भीमसैनिक 💙 #🙏 प्रेरणादायक बॅनर