मध्यम मार्ग MIDDLE PATH मम्गानदृङ्गिको सेड्डी, सच्चानं चतुरो पदा । विरागो सेट्टो धम्मानं, द्विपदानञ्च चक्खुमा ।। सर्व मार्गात अष्टांगिक मार्ग श्रेष्ठ आहे, सत्यात चार आर्य सत्ये श्रेष्ठ आहेत, धर्मात वैराग्य श्रेष्ठ आहे, आणि द्विपदात चक्षुमान (बुद्ध) श्रेष्ठ आहे. (धम्मपद २७३) १. बुद्धाला ज्ञानप्राप्ती झाल्यानंतर त्यांनी सारनाथ येथे पहिले प्रवचन दिले. २. त्या प्रवचनात बुद्धाने 'मध्यम मार्ग' प्रतिपादन केला. यालाच 'मज्झिम प्रतिपद' असेही म्हणतात. ३. बुद्ध म्हणाले, जीवनाची आत्यंतिक दोन टोके आहेत. एक सुखोपभोगाचे व दुसरे आत्मक्लेशाचे. ४. एक टोक म्हणजे कामवासनेची तृष्णा आणि विषयासक्तीत सतत व्यस्त असणे. हा तृप्ती मिळविण्याचा हलक्या दर्जाचा, रानटीपणाचा, अयोग्य हानिकारक असा उपाय आहे. ५. दूसरे टोक म्हणजे तपश्चर्या किंवा आत्मक्लेश हा मार्गही दुःखकारक, अयोग्य आणि हानिकारक असा उपाय आहे. ६. एक म्हणतो, खा, प्या, मजा करा. कारण उद्या आपण मरणारच आहोत. दुसरा म्हणतो, सर्व वासना मारून टाका. कारण त्या पुनर्जन्माचे मूळ आहेत. ७. हे दोन्ही मार्ग माणसाला न शोभण्यासारखे आहेत म्हणून बुद्धाने ते नाकारले. बुद्ध म्हणतो, ही दोन्ही आत्यंतिक टोके ज्यामुळे टाळता येतात असा एक 'मध्यममार्ग' आहे. ८. याशिवाय चैनीचा उपभोग घेत पडणे हा एक अंत आणि देह-दंडण करणे हा दुसरा अंत, या दोन्ही अंताला न जाता तथागताने मध्यम मार्ग शोधून काढला. तथागताने शोधून काढलेला मार्ग, ज्याच्यायोगे निब्बाणाची प्राप्ती होते. ९. आजच्या संदर्भात गोरगरिबांची पिळवणूक करणारी, मजुरांचे शोषण करणारी भांडवलशाही हे एक टोक आणि व्यक्तीला नगण्य समजणारी, व्यक्तिस्वातंत्र्याला डांबून टाकणारी साम्यवादी समाजव्यवस्था हे दुसरे टोक. ही दोन्ही टोके सोडून भगवान बुद्धाचा मध्यम मार्ग व्यक्तिविकासा बरोबरच समाजविकासाची शिकवण देतो. १०. व्यक्ती आणि समाज यांच्यात सम्यक समन्वय साधून, व्यक्तिविकासास पूर्ण स्वातंत्र्य देऊन, समाज सुसंस्कृत बनविण्याचा मार्ग म्हणजे भगवान बुद्धांचा मध्यम मार्ग होय. मुक्तीदाता बुद्ध पौर्णिमा विशेषांक संदर्भ धम्म-सिद्धांत #🙂Positive Thought #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #bhimsenik #🪷बुद्धांची तत्वे📜 #💙 भीमसैनिक 💙