🚩 आजचे ऐतिहासिक दिनविशेष 🚩 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १६६१ छत्रपती शिवाजी महाराजांनी राजापुरची इंग्रजांची वखार खणून काढून मराठे पुन्हा नगरमध्ये घुसले व त्यांनी तेथील ५१ गावात छापा टाकला. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १६७३ शिवरायांनी कोंडाजी फर्जंदाचे व पन्हाळगड जिंकणार्‍या सर्व मावळ्यांचे त्यांनी मनःपूर्वक कौतूक केले. त्यांची धाडसी करामत पाहून धन्य धन्य वाटले अन् असा मायावंत राजा मायभवानीने आपल्याला दिला म्हणून त्यांही सर्वांस धन्य धन्य वाटले. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १६७४ छत्रपती शिवरायांच्या पत्नी “काशीबाई साहेब” यांचा किल्ले रायगडावर देहवास. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १६८१ नोव्हेंबर १६८० मध्ये संभाजी महाराजांनी सिद्दीचा बंदोबस्त करण्यासाठी आपला वकील इंग्रजांकडे मुंबईस पाठवला, शिवाय सिद्दीच्या मुंबईमधील हलचालीवर ही लक्ष ठेवण्याची तरदूत संभाजी महाराजांनी केली होती. इंग्रजांनी सिद्दीस मदत करायचे थांबवावे तसे न केल्यास संभाजी महाराज मुंबईवर स्वारी करतील असा निरोप संभाजी महाराजांच्या वकीलाने इंग्रजांना दिला यावेळी सिद्दी आपल्या आरमारासह सूरतेस गेला होता तेंव्हा इंग्रजांना सिद्दीच्या भानगडीतून थोडा दिलासा वाटला होता. पण १६८१ च्या सुमारास सिद्दिने मुंबईस जाणारी मराठ्यांची २ गलबते आणि ४ माणसे पकडली. चौल येथे ३००० सैन्यासह मराठा दाखल होता त्याने गलबतांची रास्त मागणी केली तेंव्हा इंग्रजांनी संभाजी महाराजांच्या भीतीने ती गलबते सिद्दीकडून घेऊन मराठ्यांकडे पाठवली. छत्रपती संभाजी महाराजांचा आरमारातील दरारा दर्शवणारी ही घटना झालेली इतिहासात नोंद असलेली तारीख आहे १६ मार्च. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १६८६ छत्रपती संभाजी महाराज यांनी शिवाजी महाराजांप्रमाणे बाटलेल्या लोकांना शुद्ध करून घेतले होते, यात गंगाधर रंगनाथ यांना शुद्ध करून घेतलेले आहे. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १६९३ शुर सुभेदार मल्हारराव होळकर जयंती. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मराठा साम्राज्याच्या मावळ प्रांताचे पहिले सुभेदार होते. बाळाजी विश्वनाथ यांनी मराठ्यांचे उत्तर भारतात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यात मोठा वाटा असलेल्या मल्हाररावांना इंदूर संस्थानाची जहागिरी दिली. 🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩 १६ मार्च १७७३ इ.स.१७७३ मध्ये पेशव्यांनी रायगड आपल्याकडे घेतल्यावर त्याची व्यवस्था ठरवून टाकली. छत्रपतींची राजधानी रायगडाहून हलल्यामुळे रायगडाचे राजकीय महत्व कमी झाले होते. मात्र तरीही पेशव्यांनी रायगडाची व्यवस्था अत्यंत चांगल्या प्रकारे ठेवलेली होती. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

“थोर सेनानी मल्हारराव होळकर” (१६ मार्च १६९३-२० मे १७६६) .... मूळचे महाराष्ट्रातील धनगर जमातीतील होते. ते शिवाजीराजेंच्या मराठा साम्राज्याच्या मावळ प्रांताचे पहिले सुभेदार होते. बाळाजी विश्वनाथ यांनी मराठ्यांचे उत्तर भारतात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यात मोठा वाटा असलेल्या मल्हाररावांना इंदूर संस्थानाची जहागिरी दिली होळकर... पानिपतनंतर मराठेशाहीची बिघडलेली घडी पुन्हा बसविण्यात माधवराव पेशव्यांबरोबर मल्हाररावांनी पुढाकार घेतला आणि सलग मोहिमा आखून ते स्वतःला कार्यमग्न ठेवू लागले अशाच एका मोहिमेवर असताना २० मे १७६६ रोजी आलमपूर येथे मल्हारवांना मृत्यूने गाठले. आपल्या संपूर्ण हयातीत त्यांनी चार पेशव्यांच्या कारकिर्दी बघितल्या पेशव्यांच्या घरात त्यांना वडीलकीचा मान होता.. अहिल्यादेवींनी त्यांच्या पश्चात आलमपूरचे नाव बदलून मल्हारनगर ठेवले आणि तेथे त्यांची छत्री उभी केली... छत्रपती शिवाजी महाराजांनी उभे केलेले स्वराज्य, निष्ठेने वाढविण्याची जबादारी सुभेदार मल्हारराव होळकरांनी आपल्या खांद्यावर घेतली होती मराठा साम्राज्य वाढविण्याच्या कामी मल्हारबांनी आपले सर्वस्व पणाला लावले आणि मराठी साम्राज्याच्या सीमा, सिंधू नदी पर्यंत वाढविल्या... महाप्रतापी श्रीमंत थोरले सुभेदार मल्हारराव वीरकर- होळकर यांनी इ.स १७०९ साली वयाच्या फक्त १६ व्या वर्षीच सरदार कदमबांडे यांच्या सैन्यात २५ घोडे स्वारांच्या तुकडीचे शिलेदार असताना निजामाशी झालेल्या युद्धात निजामाच्या सिपहसालार (सेनापतीचे) याचे शिरच कापून काढले आणि लढाई जिंकली, यावर खुश होऊन सरदार कदमबांडे यांनी त्यांना स्वतःचे शिलेदार बनवले आणि आपल्या पराक्रमाच्या जोरावर इ.स १७२९ च्या सुमारास त्यांना माळवा प्रांताची सुभेदारी मिळवली... महाप्रतापी श्रीमंत सरदार अखंड लक्ष्मिअलंकृत थोरले सुभेदार मल्हारराव खंडूजी होळकर यांना जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन 🙏🚩 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पहिला मैदानी लढाईतील विजय आणि युद्धकौशल्याचा उत्कृष्ट नमुना म्हणजे फत्तेखानावर मिळवलेला विजय...🚩 तीन फळीमध्ये लढले गेलेले हे युद्ध समजून घेण्यासाठी आधी थोड्या इतिहासात जावे लागेल. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेचे कार्य सुरू करत असताना १६४६ मध्ये आदिलशाहाच्या ताब्यात असलेला चाकण किल्ला घेतला परत आदिलशाहच्याच ताब्यात असलेला कोंढाणा १६४७ मध्ये घेतला आणि राजकारण करत पुरंदर किल्ला ही घेतला. स्वराज्याचे हे उपक्रम सुरू होते आणि याची बातमी आदिलशाहास मिळत होती त्यात या कार्यास शहाजीराजेंची शिवाजी महाराजांना मदत आहे याकारणाने आदिलशाहाने शहाजीराजे यांना अटक केली आणि शिवाजी महाराजांवर दबाव टाकण्यास आदिलशाहने फत्तेखान या सरदारास शिवरायांवर स्वारीस पाठवले.. जेव्हा फत्तेखान शिवाजी महाराजांवर स्वारीस रवाना झाला त्यावेळी आदिलशाहने केदारजी खोपडे यास ८ ऑगस्ट १६४८ रोजी फत्तेखानास मदत करण्यासाठी पत्र पाठवले होते तेंव्हा ही लढाई पावसाळ्या नंतर झाली असावी असे वाटते. फत्तेखान शिवाजी महाराजांवर चालून आला तेंव्हा त्याच्यासोबत मिनाद शेख, रतन शेख, मताजी घाटगे, बाळाजी हैबतराव, फलटणचे बाजनाइक निंबाळरकर असे आदिलशाही सरदार होते आणि शिवाजी महाराजांच्या समवेत याकाळी कावजी मल्हारी, गोदाजी जगताप, भीमाजी वाघ, संभाजी काटे,शिवाजी इंगळे,भीकाजी चोर, भैरव चोर आणि बाजी पासलकर या व्यक्ती होत्या याची माहिती कवी परमानंद शिवभारत या समकालीन ग्रंथात देतो.. आदिलशाहने केलेल्या आज्ञेचे पालन करत फत्तेखान स्वराज्यावर चालून आला त्याच्यासोबत प्रचंड ताकदीचे सरदार होतेच त्याने स्वराज्यात आल्याबरोबर बेलसर खळद हस्तगत केले आणि तेथेच तळ देऊन मुक्काम ठोकला. फत्तेखानाने लगेच आपला सहकारी बाळाजी हैबतराव यास शिरवळला पाठवले. हैबतराव याने ही संधी न दवडता शिरवळचा सुभानमंगल हा भुईकोट किल्ला हस्तगत केला तिथे जाळपोळ केली. ही बातमी समजताच शिवाजी महाराजांनी शिरवळ घ्यायचे ठरवले आणि कावजी मल्हारी याच्या नेतृत्वाखाली गोदाजी जगताप, भीमाजी वाघ, संभाजी काटे, भीकाजी चोर यांना हैबतरावार पाठवले. हे सैन्य पहाटेच्या वेळी पुरंदरवरून शिरवळला पोहचले आणि गडावर हल्ला चढवला.. #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

“अलंगगड, मदनगड आणि कुलंगगड” हे अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यात सह्याद्री पर्वताच्या उत्तर डोंगररांगांत आहेत प्रवरानदी रतनगड आणि अलंग डोंगररांगातच उगम पावते... त्यातील अलंगगडावरील पाणी व्यवस्थापन ११ टाकी समुह : शिवरायांनी अनेक नवे किल्‍ले बांधले व काही जुन्या किल्ल्यांची दुरुस्ती केली त्यामुळे शिवरायांचे जलव्यवस्थापन प्रामुख्याने गडकिल्ल्यांशी संबंधीत राहिले.. शिवनीती म्हणून प्रसिद्ध ‘आज्ञापत्र’ या ग्रंथात रामचंद्र पंत अमात्य म्हणतात.., गडावर आधी उदक पाहून किल्‍ला बांधावा.. पाणी नाही आणि तो स्थळ आवश्यक बांधणे प्राप्‍त झाले तरी आधी खडक फोडून तळी, टाकी पर्जन्य काळापर्यंत संपूर्ण गडास पाणी पुरेल अशी मजबूत बांधावी गडावर झराही आहे जसे तसे पाणीही पुरते म्हणून तितकियावरीच निश्‍चिती न मानावी निमित्य की, झुंजामध्ये भांडियाचे (तोफेच्या) आवाजाखाली झरे स्वल्प होतात आणि पाणीयाचा खर्च विशेष लागतो तेव्हा संकट पडते याकरिता तसे जागी जखिरियाचे (जादा साठ्याचे राखीव) म्हणून दोन-चार टाकी तळी बांधावी त्यातील खर्च होऊन द्यावे गडाचे पाणी बहूत जतन राखावे.. शिवकाळात गडकिल्ल्यावर पाण्याची काळजी किती काटेकोरपणे घेतली जात असे यावर प्रकाश टाकण्यास वरील उतारा पुरेसा आहे... या टाक्यातील खडकातून पाझरत पाणी येत असल्याने त्यात जमिनीतील क्षार मिसळलेले असतात त्यामुळे ते चविष्ठ व थंडगार असते एखादा किल्‍ला भर उन्हात चढून वर गेल्यावर वरील टाक्यातील थंडगार पाणी पिण्याने आपले मन समाधान पावते व गड नव्या जोमाने बघण्यासाठी आपण सज्ज होत असतो... ♥️🔥 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

गड किल्ले हे महाराष्ट्राच्या वैभवाचे, शौर्याचे, पराक्रमाचे आणि हिंदवी स्वराज्याचे भुषण व प्रतिक समजले जाते. गड किल्ल्यांशिवाय महाराष्ट्राचा सोनेरी इतिहास पूर्ण होत नाही. गड किल्ल्यांचा अभेद्यपणा, शत्रूवर नजर ठेवण्याचे मोक्याचे स्थान, शत्रुला जेरीस आणण्याची त्यांची ताकद, धोक्याच्या आणि संकटाच्या वेळी निसटुन जाण्यासाठी उपयोगी पडणाऱ्या त्यातील चोरवाटा, शत्रुला बराच काळ झुंजवत ठेवण्याचे त्यांचे सामर्थ्य, त्यांचा बेलागपणा,असे सर्व गुण ओळखले ते छत्रपती शिवरायांनी..... जय शिवराय....🙏🚩 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

१५ मार्च १६६९.... मावळ भागातील विठोजी शिलंबकर यांनी आपल्या मुलीचा विवाह गोमाजी नाईकांच्या मुलाशी ठरवला होता पण काही कारणात्सव विठोजीराव लग्नाची तारीख पुढे ढकलत होते जिजाऊसाहेबांना ही गोष्ट समजल्यानंतर त्यांनी विठोजीरावांना पत्र पाठवलं हे पत्र म्हणजे जिजाऊ स्वराज्यातील मावळ्यांना कशा प्रकारे मदत करीत यावर स्पष्ट प्रकाश टाकते या पत्रात जिजाऊ लिहितात...., “अजरक्तखाने रा. जिजाबाईसाहेब प्रति विठोजी हैबतराव सिलंबकर देशमुखतर्फे गुंजनमावळ, तुम्ही आपली कन्या गोमाजी नाईकांच्या लेकास दिधली लग्न सिधी कारणे तुम्हास हुजूर बोलाविले तुम्ही सांगितले की सांप्रत रोजीचे खावयास नाही आणि लग्न सिधी कैसी होईल त्यावरून तुम्हांस होन २५ व ५०० माणसांचे जेवणाचे सामान दिधले असे लग्न सिध करणे....” या मदतीसाठी लिहलेल्या पत्राची तारीख होती १५ मार्च १६६९.... #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

आरमाराचे बळ अधिक असलेल्या या सागरी सत्ता ताब्यात धाकात ठेवायच्या तर आपले देखील आरमार हवे.. हे महाराजांनी खूप आधी ओळखले होते, यातून जलदुर्ग आणि आरमार यांची निकड निर्माण झाली व स्वराज्याचे ते एक वेगळे अंग बनले.. असा हा सागरी दुर्गबांधणी छत्रपती शिवरायांनी जबाबदारी दौलतखानावर दिली होती आणि महाराजांचा विश्वास सार्थ ठरवत त्यांनी जंजिर्याच्या उरावर दूसरी राजापुरी उभारला “पद्मदुर्ग उर्फ कांसा जलदुर्ग”...🚩 पद्मदुर्ग बांधणी आपल्याला वाटते तितकी सोपी नव्हती.. आपण नीट ह्या दुर्गाचा अभ्यास केला तर समोर जंजिरा होता. कोणत्याही क्षणी तोफगोळे पडण्याची भीती आणि जीवाचा धोका असूनही हा दुर्ग उभा राहत होता. मजबूत तटबंदी आणि ह्या दुर्गाच्या आतील आणि बाहेरील भिंत पाण्याच्या टाक्या, आतील बांधकाम सर्व काही परिपूर्ण कौशल्यच आहे. जंजिरा तोफगोळे आग ओकत असताना सुद्धा आपल्या बांधवांनी जीव पणाला लावून हा दुर्ग बांधला ही सुद्धा विलक्षण गोष्ट आहे... मुरुड समुद्रकिनाऱ्यापासून खोल समुद्रात कांसा नामक खडकाच्या बेटावर बांधलेला हा जलदुर्ग 'कांसा' किल्ला म्हणून देखील ओळखला जातो.. दर्यासारंग व दौलतखान यांना हाताशी घेऊन शिवाजी महाराजांनी इ.स १६७५ मध्ये या किल्ल्याचे मोठ्या शिताफीने काम करून घेतले.. अर्थात सिद्दीच्या हल्ल्यांना तोंड देऊनच.. या 'पद्मदुर्ग' नेच मग जंजिऱ्याच्या सिद्दीवर वचक बसवली.. असे ऐतिहासिक महत्व प्राप्त झालेला हा किल्ला अजूनही तसा अपरिचित...! 👌🏼♥️🔥 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

किल्ले महेश्वर... जि.खरगोन (मध्य प्रदेश) महेश्वर हे मराठी मनांसाठी अभिमानस्पद असं गाव आहे. मध्य प्रदेशात नर्मदेच्या किनारी वसलेल्या या गावातच अहिल्याबाई होळकर यांची राजधानी होती. इथे बसूनच त्यांनी माळव्यातील मराठी दौलतीचा कारभार हाकला. पण त्याचबरोबर सम्राट कार्तवीर्य अर्जुन याची राजधानी म्हणूनही महिष्मती अर्थात महेश्वरची ओळख आहे. पहाण्यासारखं इथे बरंच काही आहे. किल्ला, मंदिरे, नर्मदेचा किनारा आणि महेश्वरी साड्या हे येथे येण्याचे आकर्षण बिंदू आहेत...महेश्वरला कवेत घेऊन नर्मदा येथून जाते. या नदीवर बांधलेले घाट देखणे आहेत. पेशवा घाट, फणसे घाट, अहिल्या घाट हे प्रसिद्ध घाट आहेत. या घाटावर फारशी लगबग दिसत नाही. नदीच्या एकाच बाजूला घाट असल्याने तिथे बसून पलीकडचे ग्रामीण जीवन अतिशय छानपैकी बघता येते. नर्मदेच्या तीरावरच किल्ला आहे. त्यातील राजगादीवर अहिल्याबाईंची मूर्ती आहे. ही राजगादी पाहिल्यावर तो सगळा काळ जिवंत होऊन आपल्यासमोर ठाकतो. या किल्ल्या वरूनच संथ वाहत जाणार्‍या नर्मदेचे धीरगंभीर पात्र दिसते. याच किल्ल्यात महेश्वरी साड्या तयार करण्याची केंद्रे आहेत. या विणकरांना अहिल्याबाईंसाहेबांनी त्यावेळी सूरत वगैरे शहरातून बोलवले होते. त्यांच्या पुढच्या पिढ्याही येथे हेच काम करत आहेत. किल्ल्यातील छोट्या मंदिरातूनच येथील प्रसिद्ध दसरा उत्सवाची सुरवात केली जाते...महेश्वरातील मंदिरेही प्रसिद्ध आहेत. कालेश्वर, राजराजेश्वर, विठ्ठलेश्वर व अहिल्येश्वर ही मंदिरे खासकरून पाहण्यासारखी आहेत. मंदिरावरची नक्षी, त्यामागील कल्पना या सगळ्या गोष्टी खरोखरच देखण्या आहेत. अहिल्याबाई या जनतेप्रती कनवाळू व गुन्हेगारांप्रती कठोर शासक म्हणून प्रसिद्ध होता. अहिल्याबाईंच्या वाड्यातील यांचे खासगी मंदिर ही होळकर वाड्याची खासियत. या मंदिरामध्ये अनेक सोन्या-चांदीच्या देवदेवतांच्या प्रतिमा असत...१३ ऑगस्ट १७९५ ला राणी अहिल्यादेवी होळकर यांचे निधन झाले यांचे दहनस्थळ किल्ल्याच्य पायथ्याशी ज्या ठिकाणी त्यांचे दहन (अंत्यविधीकार्य) पार पडले त्या ठिकाणी त्यांच्या समाधीची निर्मिती करण्यात आली.... #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

सरसेनापती संताजी घोरपडे यांचे बादशाहने केलेले वर्णन....., “याद रखो मुकाबला संताजी और उसकी कडवी फौज से है.. संताजी तर बहुत खतरनाक गनीम अकस्मात हमला उढवतो बगऴ्याने मासऴी टिपावी तसा हा लचके तोडतो शिपाईगिरीची शर्थ करतो आणि बघता बघता पसार होतो संताजी आणि त्याची नेकजात फौज खाण्यापिण्याची झोपेची कशाकशाची म्हणुन दरकार बाळगत नाही. एका मुलखात आले आले म्हणातच दुसर्या मुलखात दिसतात एवढी त्यांची जलद गती आहे. शिवरायांने अनुसरलेला गनीमी कावा पोरवयात असल्यापासुन संताजीने आत्मसात केला. बालवयातच शिवरायांनी त्याला आपल्या तालमीत तयार केल असाव”..... 🚩 👌🏼♥️🔥 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त

मराठ्यांनी 'बेरीरगिरी' म्हणजे 'शत्रुला चोहूबाजूने घेरून केली जाणारी फिरती लढाई' या तंत्राने मुघलांना हैराण करून सोडले... छत्रपती शिवरायांनी याच कूटयुद्धनीतीचा पुरेपुर वापर करत शत्रूला पराजीत केले.. आपण त्याला आज “गनिमी कावा” म्हणतो इतकेच संख्येने सदैव कमी असलेल्या मराठा सैन्याला विजय प्राप्त व्हावे म्हणुन त्यांनी लढाईची रणक्षेत्रे अनुकूल निवडली.. शत्रु जर आपल्या प्रतिकूल रणक्षेत्रामध्ये असेल तर स्वतः शत्रूला अनुकूल न होता शत्रूला आपल्या अनुकूल रणक्षेत्रामध्ये खेचून आणणे यात त्यांचे कौशल्य होते उदा.अफझलखान प्रकरण वाई येथे बसलेल्या खानास राजांनी हरप्रयत्ने जावळीच्या जंगलात खेचून आणलेच अनुकूल रणक्षेत्र निवडताना शिवरायांनी एक पथ्य नियमितपणे पाळले ते म्हणजे लढाई स्वराज्याच्या भूमीत शक्यतो होऊ द्यायची नाही (अपवाद पुरंदरचे युद्ध) कारण उभय पक्षात लढाई झाली की विजय कोणाचाही होवो नुकसान हे सामान्य जनतेचे होते पिके जाळली जाणे, घरे लुटणे असले प्रकार सर्रास होत असत कधीही भरून येणार नाही अशी हानी होत असे.. कूटयुद्धा मध्ये वापरले जाणारे अजून एक प्रभावी तंत्र म्हणजे ‘बेरीरगिरी’ म्हणजे फिरती लढाई..! लढाई करता-करता एका जागी न थांबता रणक्षेत्र थोड्या अंतराने बदलणे आणि शत्रूला पांगवणे त्यानंतर चहुबाजूने हल्ले करून हैराण करणे (उदा.जालना, खानदेश येथील हल्ले १६७९) दुसरे अजून एक तंत्र म्हणजे रात्री चालकरून शत्रू जवळ पोचणे आणि भल्या पहाटे शत्रुवर हल्लाबोल करणे हे तंत्र तर मराठ्यांनी कैक वेळा वापरले तानाजी मालुसरे यांनी घेतलेला सिंहगड (१६७०), कोंडाजी फर्जंद यांनी घेतलेला पन्हाळा( १६७३), प्रतापराव-आनंदराव यांचे बहलोलखानाबरोबरचे उमराणीचे युद्ध, मोरोपंत-प्रतापराव यांचे मुघलांविरूद्धचे साल्हेरचे युद्ध अशी अनेक उदाहरणे आहेत.. कूटनितीच्या प्राचीन युद्धतंत्राचे पालन करत छत्रपती शिवरायांनी विजयाची एक मोहोर दख्खनेवर उमटवली एका नव्या साम्राज्याचा पाया निर्माण केला पण ह्या सर्वांसोबत चोख लष्करी व्यवस्था, दुर्गमदुर्ग बांधणी आणि कोशबल यांची योग्य सांगड घातली...👌🏼♥️🔥 #🙏शिवदिनविशेष📜 #📜इतिहास शिवरायांचा #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त