दुःखाची कारणे CAUSES OF SORROW पापञ्चे पुरिसो कविरा, न नं कविरा पुनष्युनं । न तम्हि छन्दं कचिराय, दुक्खो पापरस उच्चयो । जर पाप केले तर ते पुनः पुन्हा करू नये. त्यामध्ये रममाण होऊ नये. पापाचा संचय दुःखास कारणीभूत होतो. (धम्मपद ११७) १. भगवान बुद्ध वास्तववादी होते. त्यांनी दुःखाची कारणे शोधली. २. दुःखाची कारणे तीन प्रकारची आहेत आध्यात्मिक, आधिभौतिक आणि आधिदैविक, असे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे म्हणणे आहे. ३. आध्यात्मिक म्हणजे वैयक्तिक, व्यक्तीने स्वतःच्या वागणुकीने ओढवून घेतलेले दुःख, आपल्या कर्मामुळे उत्पन्न झालेले दुःख. उदाहरणार्थ, एखाद्या दारुड्याने दारू पिऊन स्वतःच्या संसाराची धुळधाण आणि शरीराची राखरांगोळी स्वतःच्या हाताने करणे, याला 'आध्यात्मिक दुःख म्हणतात. ४. आधिभौतिक म्हणजे सामुदायिक दुःख. विषम वागणुकीमुळे आणि अन्यायामुळे ओढवणारी संकटे. उदाहरणार्थ, अस्पृश्यांना होणारी सामाजिक दुःखे, समान संधी प्राप्त न होणे, बाला 'आधिभौतिक दुःख म्हणतात. ५. आधिदैविक म्हणजे नैसर्गिक, नैसर्गिक आपत्तीमुळे होणारी दुःखे. उदाहरणार्थ, रेल्वे, विमान, आगबोट, मोटार अपघात आणि वादळ, महापूर आदी आपत्तीमुळे निर्माण होणारे दुःख याला 'आधिदैविक दुःख' म्हणतात. ६. भगवान बुद्धाने दुःखाची तीन कारणे शोधली आणि दुःख नाहीसे करण्याचा प्रभावी मार्गही सांगितला. ७. वैयक्तिक आचरणामुळे ओढवणारी दुःखे नाहीसे करण्यासाठी 'पंचशील' हे साधन आहे. सामूहिक दुःख नाहीसे करण्यासाठी 'अष्टांगिक मार्ग' आणि नैसर्गिक दुःख नष्ट करण्यासाठी 'शीलमार्ग' हे साधन आहे. ८. भगवान बुद्धाने पहिल्या प्रवचनात दुसरे आर्यसत्य 'दुःख समुदय नावाने सांगितले. दुःख समुदय म्हणजे दुःखाला सुद्धा कारणे आहेत. ९. भगवान बुद्ध म्हणतात, भिक्खूहो, दुःख समुदय नावाचे दुसरे आर्यसत्य म्हणजे जी पुन्हा-पुन्हा उत्पन्न होणारी व सर्वत्र आसक्ती उत्पन्न करणारी तृष्णा. ही तृष्णा तीन प्रकारची असते- १. कामतृष्णा (रूप, गंध, रस आणि स्पर्शाची प्रबळ आसक्ती), २. भवतृष्णा (रूप आदी विषयाच्या प्रती शाश्वत दृष्टीने युक्त राग उत्पन्न होणे), ३. विभव तृष्णा (रूप आदी विषयाच्या प्रती उच्छेद किंवा विनाशाची दृष्टी). १०. वरील तीनही तृष्णा दुःखाचे कारण दर्शवितात. मुक्तीदाता बुद्ध पौर्णिमा विशेषांक संदर्भ धम्म सिध्दांत #🙂Positive Thought #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #bhimsenik #🪷बुद्धांची तत्वे📜 #💙 भीमसैनिक 💙