*@ १२ मे @*
*जागतिक परिचारिका दिन*
रुग्णसेवेच्या माध्यमातून मायेचा स्पर्श, समर्पण आणि सेवाभाव जपणाऱ्या परिचारिका भगिनी आरोग्य व्यवस्थेचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहेत. संकटकाळातही निःस्वार्थ भावनेने कार्य करत त्यांनी समाजाच्या आरोग्य रक्षणात मोलाची भूमिका बजावली आहे.सर्व परिचारिका भगिनींना जागतिक परिचारिका दिनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा.
१२ मे हा दिवस 'जागतिक परिचारिका दिन' (World Nurses Day) म्हणून पाळला जातो. परिचारिका म्हणजेच नर्सेस. त्यांच्या विषयी कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आजचा हा दिवस. आपल्या भारत देशा मध्ये हा दिवस मोठ्या प्रमाणात साजरा होत नसला, तरी युरोपीय देशा मध्ये मात्र एखाद्या सणा प्रमाणे साजरा केला जातो.
*पार्श्वभूमी* : १९७१ साली लंडन येथे आंतरराष्ट्रीय नर्स परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदे मध्ये अनेक देशातील प्रतिनिधि एकत्र जमले होते. या परिषदेच्या अध्यक्ष फ्लॉरेन्स नाइटिंगेल होत्या. त्यांची नर्सिंग क्षेत्रा मधील आरोग्य विषयक कामगिरी भरीव होती, म्हणूनच १२ मे हा त्यांचा जन्मदिवस 'जागतिक परिचारिका दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
*फ्लॉरेन्स नाइटिंगेल यांचे योगदान* : १८५४ मध्ये क्रिमियन युद्ध झाले. या युद्धा मध्ये अनेक ब्रिटिश सैनिक जखमी झाले. या सैनिकांना सेवा देण्यासाठी डॉक्टरांची संख्या कमी पडत होती. अशा वेळी आपल्या जिवाची पर्वा न करता रात्रंदिवस नाइटिंगेल यांनी सैनिकांची सेवा केली. रुग्णाची सेवा सुश्रुषा करत असताना जर स्वच्छतेकडे नीट लक्ष दिले गेले तर रुग्णाचा होणारा मृत्यू दर कमी करता येतो, हे त्यांनी सिद्ध करून दाखवले. लढाईत सैनिकांचा मृत्यूदर ६९% होता तो १८% वर आणण्याचे अभूतपूर्व काम त्यांच्या हाइजीन थेअरी (Hygin Theory) ने केले. स्वच्छता आणि आरोग्य यांचा कसा जवळचा संबंध आहे याचे भान आरोग्य क्षेत्राला देण्याचे काम त्यांनी केले. आधुनिक सेवा सुश्रुषा तंत्र जगाला समर्पित करण्याचे काम त्यांनी केले. त्यांना 'लेडी विथ द लँप' (The Lady with the Lamp) असेही म्हणतात. म्हणूनच त्यांची आठवण म्हणून हा दिवस जागतिक परिचारिका दिन म्हणून साजरा केला जातो. नाईटिंगेल यांच्या आर्थिक स्थितीचा जर विचार केला तर त्या गर्भश्रीमंत घरामध्ये जन्माला आल्या होत्या. तरी देखील रूग्णसेवेला त्यांनी प्राधान्य दिले हेच त्यांचे मोठेपण व खरे योगदान. सेवा हा त्यांनी धर्म मानला, त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून रात्रंदिवस कशाचीही पर्वा न करता नर्सेस आपल्याला सेवा देत असतात. खरोखरच त्यांच्या विषयी या दिवसाच्या निमित्ताने कृतज्ञता व्यक्त करणे म्हणजे त्यांच्या अहोरात्र करत असलेल्या कार्याला सलाम आहे.
*परिचारिका* : परिचारिका म्हणजे डॉक्टर रुग्णांना औषधोपचार देत असतात; मात्र ते औषध उपचार वेळच्या वेळी देणे, रुग्णांची काळजी घेणे, रुग्णांची स्वच्छता ठेवणे हे ज्या व्यक्ती काम करतात त्यांना परिचारिका म्हणतात.
*लंडन मधील परिचारिका दिन* : नाईटिंगेल यांचे योगदान लंडनसाठी, त्यांच्या सैनिकांच्या आरोग्यासाठी कसे महत्त्वपूर्ण होते, म्हणूनच त्यांच्या या कार्याचा गुणगौरव म्हणून १२ मे या दिवशी लंडन मध्ये नर्सेस एका ठिकाणी जमतात व एक मेणबत्ती पेटवून एक दुसरीच्या हाता मध्ये देत असतात. या सर्व मेणबत्त्या एका उंचावरती लावल्या जातात. 'या मेणबत्ती प्रमाणे रुग्णांचे आयुष्य कायम तेवत ठेवू, त्यांची आयुर्मर्यादा उंचीवर नेऊन ठेवू, हेच आमचे आद्य कर्तव्य आहे' हा संदेश यातून मिळतो. अमेरिका, इंग्लंड किंवा अन्य युरोपीय देशात नर्सिंग आठवडा (Nursing Week) साजरा केला जातो. या आठवड्या मध्ये नर्सेस साठी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. वर्षभर जे रुग्णांची सेवा करतात त्यांना हे आठ दिवस एखाद्या सणा सारखे वाटतात.
*परिचारकांचे महत्त्व*
◆ रुग्ण सेवा हीच ईश्वर सेवा : हॉस्पिटल मध्ये जे रुग्ण भरती होतात त्यांना विविध प्रकारचे आजार असतात, काहीना संसर्गजन्य आजार असतात, काहींचे मोठमोठे ऑपरेशन असतात, काही अपघाता मध्ये जखमी होतात, काही तर किळस असणाऱ्या घटना देखील असतात पण तरी देखील नर्स 'रुग्ण म्हणजे आमच्यासाठी ईश्वर आहे' असे म्हणून कार्य करतात.
◆ सकारात्मक वातावरण : रुग्ण ज्या वेळी हॉस्पिटल मध्ये जातो यावेळी त्याला झालेल्या आजारपणामुळे तो घाबरलेल्या अवस्थेत असतो. डॉक्टर येतात इंजेक्शन, औषधे देतात आणि निघून जातात. ते जास्त वेळ रुग्णा जवळ राहू शकत नाही, कारण त्यांना अनेक रुग्ण तपासायचे असतात; पण अशा वेळी नर्सेस त्या रुग्णाची एखाद्या नातेवाईका प्रमाणे विचारपूस करत असतात आणि 'आजारपणातून तुम्ही लवकर बरे व्हाल' असा एक आशावाद निर्माण करत असतात.
◆ नियमित औषधोपचार : डॉक्टरांनी दिलेली औषधे किंवा इंजेक्शने वेळच्या वेळी देण्याचे काम नर्सेस करत असतात. तसेच रुग्णाची प्रगती कशी आहे ती माहिती डॉक्टरांना पुरवतात.
◆ लसीकरण मोहिम : साथीच्या आजारात अनेक तरुण, तरुणी तसेच वयोवृद्ध मृत्युमुखी पडतात. ही साथ आटोक्यात आणण्यासाठी लसीकरण करावे लागते, ही जबाबदारी नर्सेस यांची असते. दुर्गम भागात जाण्यासाठी वाहनांची सोय नसताना त्या आपल्या कर्तव्य धर्माचे पालन करून लसीकरण मोहिमे मध्ये सहभाग घेतात व ही मोहिमा यशस्वी करतात.
◆ दुर्गम भागात आरोग्य सेवा : एखादा भाग कितीही दुर्गम, जंगलाचा असला तरी त्या भागामध्ये शासकीय दवाखाने असतातच. अशा दुर्गम भागात राहणे धोक्याचे असून देखील परिचारिका दुर्गम भागात लोकांची सेवा करण्यासाठी त्यांना औषधोपचार मिळावा यासाठी कार्य बजावताना दिसतात.
◆ सेवेच्या मानाने मोबदला कमी : सरकारी दवाखान्या मध्ये काम करणाऱ्या परिचारिका या बारा बारा तास ड्युटी करतात. तरी देखील त्यांना मिळणारा मोबदला अतिशय कमी असतो. खाजगी क्षेत्रात तर बोलायलाच नको. जेवढे काम त्या करतात तेवढा मोबदला देखील त्यांना मिळत नाही. तरी देखील त्या रुग्णांची सेवा करत असतात.
◆ डॉक्टरांना मदत : डॉक्टरांच्या पुढे अनेक रुग्ण येतात. या शेकडो किंवा हजारो रुग्णांना एक डॉक्टर कसे उपचार करणार? यावेळी डॉक्टरांना या उपचार कार्यात २४ तास सेवा देण्याचे काम परिचारिका करतात. थोडक्यात त्या डॉक्टरांच्या मदतनीस आहेत असेच म्हणावे लागेल.
#जागतिक परिचारिका दिन 2021 शुभेच्छा