#🙏 ഹര ഹര മഹാദേവ #🕉️ഓം നമഃശിവായ #🙏എന്റെ മഹാദേവൻ🙏 #കൈലാസനാഥൻ 🔱🔱🔱 പ്രദക്ഷിണം_* *ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രദക്ഷിണം (വലംവെപ്പ്) പൂർണ്ണമായി നടത്താറില്ല എന്നത് കേരളത്തിലെ ആഗമശാസ്ത്രപരമായ ഒരു പ്രധാന ആചാരമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് കേരള താന്ത്രിക സമ്പ്രദായത്തിൽ, സോമസൂത്രം (അഭിഷേകജലം പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന ചാല) കടന്നുപോകാതെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണമെന്നാണ് നിർദേശം.* *കാരണം:* *1. സോമസൂത്രം ശിവന്റെ അഭിഷേകതീർത്ഥത്തിന്റെ മാർഗമാണ്.* *ശിവലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത വിശുദ്ധജലം ഈ ചാലിലൂടെയാണ് പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നത്.* *ഈ സ്ഥാനത്തെ അത്യന്തം പവിത്രമായി കണക്കാക്കുന്നതിനാൽ അതിനുമുകളിൽ കയറുകയോ കടക്കുകയോ ചെയ്യാറില്ല.* *2. ശിവന്റെ ഉഗ്രതേജസ്സിന്റെ പ്രതീകം.* *സോമസൂത്രം ശിവശക്തിയുടെ പ്രവാഹമായി കണക്കാക്കുന്നു.* *അതിനെ ലംഘിക്കുന്നത് ആഗമശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച് ഉചിതമല്ല.* *3. പ്രദക്ഷിണക്രമം* *ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് നിന്ന് വലതുവശത്തുകൂടി (ഘടികാരദിശയിൽ) സോമസൂത്രം വരെ പോകുക.* *അവിടെ നമസ്കരിച്ച് അതേ വഴിയിലൂടെ തിരികെ വരിക.* *ഇത് അപൂർണ്ണപ്രദക്ഷിണം അല്ല; ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരമുള്ള ശിവപ്രദക്ഷിണം തന്നെയാണ്.* *ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം:* * *എല്ലാ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇത് ഒരേപോലെയായിരിക്കണമെന്നില്ല.* * *ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സോമസൂത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആഗമക്രമം, പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങൾ എന്നിവ അനുസരിച്ച് മാറാം.* *ഒരു വരിയിൽ:* *“ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ സോമസൂത്രം (അഭിഷേകജലചാല) ലംഘിക്കാതിരിക്കാനാണ് പ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമായി ചെയ്യാതെ മടങ്ങിവരുന്നത്. ഇത് ശിവാഗമശാസ്ത്രവും കേരള താന്ത്രിക സമ്പ്രദായവും അനുശാസിക്കുന്ന ആചാരമാണ്.”* *കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാക്കാതിരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആഗമശാസ്ത്രത്തിലും താന്ത്രിക സമ്പ്രദായത്തിലും നിരവധി വിശദീകരണങ്ങളുണ്ട്.* *1. സോമസൂത്രത്തിന്റെ മഹത്വം:* *ശിവലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്ന ജലം പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന വഴിയെയാണ് സോമസൂത്രം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇത് വെറും ജലചാൽ മാത്രമല്ല; ശിവന്റെ അനുഗ്രഹവും ചൈതന്യവും ഒഴുകുന്ന ദിവ്യപാതയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ ഭാഗം കടന്നുപോകുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നു.* *2. ശിവന്റെ ഉഗ്രശക്തി:* *ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ദേവതകൾ എന്നിവർ പോലും ശിവന്റെ പരമതേജസ്സിനെ ആദരിച്ചുവെന്നതാണ് പുരാണസങ്കൽപം. അതിന്റെ പ്രതീകമായാണ് സോമസൂത്രത്തെ ലംഘിക്കാതിരിക്കുന്നത്. ഇത് ഭക്തന്റെ വിനയത്തെയും ആദരവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.* *3. നന്ദിയുടെ സ്ഥാനമഹത്വം:* *നന്ദിദേവൻ ശിവന്റെ പരമഭക്തനും ദ്വാരപാലകനുമാണ്. ശിവനും നന്ദിയും തമ്മിലുള്ള ആത്മീയബന്ധത്തെ മാനിച്ചാണ് ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്. പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഈ ക്രമം പാലിക്കുന്നത് ഭക്തിയുടെ ഭാഗമാണ്.* *4. അർദ്ധപ്രദക്ഷിണമല്ല:* *പലരും “ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ പാതി പ്രദക്ഷിണം” എന്നാണ് പറയുന്നത്. എന്നാൽ ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇത് അപൂർണ്ണ പ്രദക്ഷിണമല്ല, മറിച്ച് ശിവപ്രദക്ഷിണം എന്ന പ്രത്യേക രീതിയാണ്.* *ക്രമം:* * *ശിവനെ ദർശിക്കുക.* * *വലതുവശത്തുകൂടി സോമസൂത്രം വരെ പോകുക.* * *അവിടെ പ്രണാമം ചെയ്യുക.* * *അതേ വഴിയിലൂടെ തിരികെ വരുക.* * *ചില സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ പിന്നീട് ഇടതുവശം വഴി വീണ്ടും എത്തി നമസ്കരിക്കുന്ന രീതിയും കാണാം.* *5. കേരളത്തിലെ പ്രത്യേകത:* *കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പ്രധാനമായും തന്ത്രസമുച്ചയം, ശൈവാഗമങ്ങൾ, കേരള താന്ത്രിക സമ്പ്രദായം എന്നിവ പിന്തുടരുന്നതിനാൽ ഈ ആചാരം ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നു. മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ചില ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പൂർണ്ണപ്രദക്ഷിണം അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം.* *6. ഇതിന്റെ ആത്മീയ സന്ദേശം:* *പ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാക്കാതിരിക്കുന്നത് “നിയമലംഘനം” അല്ല; മറിച്ച് ഭക്തന്റെ വിനയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ആരാധനാരീതിയാണ്. ഇതിലൂടെ ഭക്തൻ പറയുന്നത്:* *“ഭഗവാന്റെ ദിവ്യശക്തിയെ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നു; അതിനെ ലംഘിക്കാതെ ഭക്തിയോടെ നമിക്കുന്നു.”* *ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്:* * *ക്ഷേത്രത്തിലെ മേൽശാന്തിയുടെയോ തന്ത്രിയുടെയോ നിർദ്ദേശമാണ് എപ്പോഴും അന്തിമം.* * *എല്ലാ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഒരേ നിയമമാകണമെന്നില്ല; പ്രതിഷ്ഠ, ആഗമം, താന്ത്രികക്രമം എന്നിവ അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം.* കടപ്പാട്