Kiran Gosavi
796 views • 10 days ago
#ओम श्री नवनाथाय नमः #गोरक्षनाथ वाणी #!! ओम चैतन्य मच्छिन्द्रनाथाय नमः !! #ओम चैतन्य कानिफनाथाय नमः #ओम शिवगोरक्ष
३९. मच्छिंद्र गोरख बोध
नाथ सांप्रदायात जे उपदेश वाचावयास मिळतात ते बऱ्याच प्रमाणात गुरूशिष्यांच्या संवादाताच असतात.
जी ग्रंथरचना तत्त्वज्ञानाच्या भूमिकेने झालेली आहे ती संवादाच्या स्वरुपातच
ह्याला ज्ञाननाथाचा काल देखिल अपवाद नाही.
निवृत्तीनाथ व ज्ञाननाथ ह्यांचा संवादही श्रुत आहेच, 'ऐकबा ज्ञानेश्वरा' अशा तऱ्हेने गुरूने मोठ्या जिव्हाळ्याने अध्यात्मिक बोध शिष्याला दिलेला आहे.
नाथ संप्रादाय 'गुरूमुखी' गुरूप्रधान संप्रदाय असल्याने ह्या पंथात गुरूभक्ति श्रेष्ठ आहे.
त्यामुळे सर्व जे काही शिष्यास हवं असेल ते शिष्य गुरूकडून मागून घेतो, प्रसंगी भांडूनहि घेतो इतका जिव्हाळा गुरू-शिष्यांत असतो.
गुरू शिष्याचं नातं ह्या पंथात 'बाप-बेट्या' सारखं असतं!
म्हणून बऱ्याच लिखाणात 'बेटा सूनो' असे शब्द प्रयोग सहज स्फूर्त आलेले दिसतात.
त्यातच त्यांचे प्रेम व जिव्हाळा प्रकट होतो.
नाथ पंथात श्री मच्छिंद्रनाथ व गोरक्षनाथ ही गुरू शिष्याची जोडी भक्ति सामर्थ्याची आहे!
ह्या द्वयांनी समाजाला अमोलिक तत्वज्ञान दिलेले आहे व समाजाची सेवाहि बहुअंगाने केलेली आहे.
आमच्या वाचनात मच्छिंद्रनाथांचा व गोरक्षनाथांचा संवाद आला.
हा संवाद 'गोरख-बानी' ह्या ग्रंथात आलेला आहे.
हा ग्रंथ डॉ. पितांबरदत्त बडश्वाल यांनी संपादन केलेला आहे.
ह्या ग्रंथात १८६ पान ते २०२ पानावर हा संवाद दिलेला आहे.
सध्या हा ग्रंथ फारच दुर्मिळ आहे.
म्हणून वाचकांना व साधकांना हा संवाद माहितीसाठी द्यावं अस वाटल्यानं मी सटिका देण्याचे ठरविले.
आता ह्या अंकात स्थलाभावे किती टिकेचा किती भाग येईल हा संपादकीय विषय आहे.
ह्या संवादात नाथपंथाचे तत्वज्ञान फार सोपेपणानं सहजावस्थेत प्रकट केलेलं आहे.
शिष्यानं आपली शंका विचारावी व गुरूने त्याच निराकरण कराव अशा थाटात ही संवादाची मालिका आहे.
वाचत असतांना वेगळाच आनंद मिळतो व आपल्या स्वत:च्या बऱ्याच शंकांच आपोआप निरसन होत.
नाथपंथाला समजवून घेणंहि फार कठीण आहे.
नाथपंथ म्हणजे एक अथांग सागर ज्ञानाचा आहे.
त्याचा तळ गाठणं फार दिव्य आहे तरी पण ह्या सागराच्या काठी उभं राहून सागर लहरी जरी पाहिल्या तरी त्यात आत्मिक समाधान मिळत आनंद होतो हे सर्व निरपेक्ष बुद्धिनी ज्ञानाच्या तहानेनी जर केलं तर हा आनंद अवर्णनिय आहे यात शंकाच नाही.
आतां गुरु शिष्याचा संवाद मी येथे मुळ भाषेत देतो.
नंतर ह्यातील तत्वज्ञानाचा विचार करू.
हा संवाद वाचत असतानाच तुम्हालाहि एक निर्भेळ आनंद मिळेल.
हा ज्ञानानंद आहे.
हा संवाद सुरू होत असता शिष्यानं श्री गोरक्षनाथांनी आपली इच्छा प्रकट केली आहे की शिष्यानं कसं असावं?
पण हा प्रश्न विचारत असता किती लीनता आहे हे शब्दभावावरून लक्षात येईल.
गोरक्षनाथ विचारतात-
स्वामी तुम्हे गुरू गुसाई अम्हे जुसिब।
(सबद एक पूछिबा)
दया करि कहिबा-
मच्छिन्द्रनाथांना किती भक्तिनं हा प्रश्न विचारलेला आहे.
'स्वामी गुरू!'
हा शब्दप्रयोगच भाव प्रकट करतो की शिष्याजवळ गुरूविषयींचा भाव काय आहे.
गुरूला असे प्रश्न विचारणं योग्य आहे का
ही शंका मनात येताच शिष्य गुरूला सांगतो की दया करा.
अशा विनयानं शिष्यानं विचारलं असता, गुरुन परमार्थ सांगितलेला आहे.
महाभारतातील प्रसंग असाच आहे.
अर्जुन अगतिक झाल्यानंतर अर्जुन श्रीकृष्णाचं दर्शन घेऊन म्हणतो,
'शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्'
मी तुमचा शिष्य आहे
तुम्हाला शरण आलेल्या मला बोध करा.
गीतेचा जन्महि अशी अगतिक अवस्था, शिष्याची झाल्यावर, झाला आहे.
बुद्धीभ्रंश झालेला शिष्य गुरूला मार्ग विचारतो तशाच प्रकार ह्या बोधात श्री गोरक्षनाथांनी श्री मच्छिन्द्रनाथाना उपदेश करण्यासाठी भक्तिभावाने आळवलं आहे.
दया करा अशी प्रार्थना केली आहे.
ह्या भक्तिमय प्रारंभानेच संवादाची गोडी वाढली आहे.
हा मच्छिन्द्रनाथ गोरक्षनाथांचा संवाद त्यांच्याच भाषेत खाली देत आहे.
नंतर बोधाचा विचार करू.
'मछिंद्र-गोरष बोध'
गोरषोवाच-
स्वामी तुम्हे गुरू गुसाई अम्हे जुसिब।
(सबद एक पूछिबा)
दया करि कहिबा मनहि न करिबा रोस.
आरंभी चेला कैसे रहे।
सतगुर होइ सो बूझया कहे।।१॥
मच्छिंद्र उवाच-
अवध रहिबा हाटै बाटै रूप वृष की छाया।
तजिबा काम क्रोध तृष्णा संसार की माया॥
आप सौ गोष्टी अनंत विचार पंडित निद्रा सु छिम अहार॥२॥
गोरष -
स्वामी कौन देषिबा कौन बिचारिबा,
कौन ले धरिबा सारं।
कौन दोष मस्तक मुडाइबा,
कौन ले उर्तारबा पार॥३॥
मछिंद्र -
अवधू ! आपा देषिबा अनत बिचारिबा,
तत ले धरिबा सारं।
गुरू का सबद देषि मसतग मुडाइबा,
ब्रह्मण्यानं ले उतरिबा पारं॥४॥
गोरष -
स्वामी आदेश का कौन उपदेश,
सुनि का कथं वास।
सबद का कोन गुरू,
पुछंत गोरषनाथ॥५॥
मच्छिद्र-
अवधू आदेश का अनू पम उपदेश,
सुनि का निरंतर बास ।
सबद कापरचा गुरू,
कथंत मच्छिंद्रनाथ।।६।।
गोरष -
स्वामी मनका कौन रूप,
पवन का कोन आकार।
दंम की कौन दसा,
साधिबा कौन ब्दार॥७॥
मच्छिंद्र-
अवधू मनका सूनि रूप,
पवन का निरालंभ आकार।
दम की अलेष दसा,
साधिबा, दसवै द्वार॥८॥
गोरष -
स्वामी कौन पेडि बिन डाल,
कौन पषि बिन कालहि सूबा ।
कौन पालि बिन नारे,
कौन बिन कालहि मूवा ।।९॥
मच्छिद्र-
अवधू पवन पेडि बिन डाल,
मन पंषि बिन सूवा ।
धीरज पालि बिन नीर,
निद्राबिन कालहि मूवा॥१०॥
गोरष-
स्वामी कौन बीरज कौन षेज ।
कौन सखण कौन नेन ।
कौन जोग कौन जुगति ।
कौन मोक्ष कौन मुकति।।११।।
मच्छिद्र-
अवधू मंत्र बीरज मति षेज ।
सुरति श्रवण निरति नेत्र ।
उरम जोग धूरम जुगती।
जोती मोक्ष ज्वाला मुकती ।।१२।।
गोरष-
स्वामी कौन मूल कौन बेला।
कौन गुरू कोण चेला।
कौन षेत्र कौन मेला।
कौन तत्व ले रमै अकेला॥१३॥
मच्छिंद्र-
अवधू मन मूल पवन बेला ।
सबद गुरू सुरति चेला।
त्रिकुटी क्षेत्र उलटि मेला।
नृबांण तत्व ले रमौं अकेला।।१४।।
गोरष -
स्वामी कौन धरिचंद्र।
कौन धरि सूर कौन धरि काल बजावै तूर।
कौन धरि पंच तत्व समि रहै।
सतगुर होइ सु बझया कहै॥१५॥
मच्छिंद्र-
अवधू मन धरिचंद्र पवन धरि सुर।
सुन्नि धरि काल बजावै तूर।
व्यांन धरि पंच तत्व समि रहे।
सतगुर होइ सु बझयां कहै।।१६।।
गोरष-
स्वामी कौन आमावस कौन स पडिबा।
कहाँ का महारस कहां ले चढिबा ।
कौन अस्थाने मन उनमन रहै ।
सतगुर होइ सु बझयां कहै॥१७॥
मच्छिंद्र-
अवधू रवि आमवस कोन स पडिबा।
अरध का महारस उरध ले चढिबा।
गगन अस्थाने मन उनमन रहै।
ऐसा बिचार मच्छिद्र कहै।।१८।।
गोरष-
स्वामी कुसबद का कौन ग्रास।
सुसबद का कथ बास॥
द्वादस अंगुल कौन मुषि रहै।
सतगुर होइ सुबुझयां कहै।।१९।।
मच्छिंद्र-
अवधू कुसबद का सुसबद ग्रास।
सुसबद का निरंतर बास।
द्वादस अंगुल बाई गुरमुषि रहै।
ऐसा विचार मच्छिन्द्र कहै॥२०॥
गोरष-
स्वामी आदि का कौण गुरू।
धरती का कोण भरतार।।
ग्यान का कौण अस्थांन।
सुनि का कथं द्वार॥ २१॥
मच्छिंद्र-
अवधू आदि का अनादि गुरु।
धरती का अम्बर भरतार।
ग्यान का अस्थान चैतनि।
सुनि का परचा द्वार।।२२।।
गोरष-
स्वामी कौण परचै माया मोह टूटै।
कौण रचै ससि घर कुटै।
कोण परचै लगै बध।
कोण परचै थिर है कंध।।२३।।
मच्छिंद्र-
अवधू मन परचै माया मोह टूटै।
पवन परचै ससि धरि फूटै॥
ग्यान परचै लागै बन्ध।
गुरु परचे अजरा बर कन्ध।।२४।।
गोरष-
स्वामी बसै मन कहा बसै पवन।
कहां बसै सबद कहां बसै चंद।
कौण असस्थाने ए तत रहे।
सदगुरू होय सपूछया कहै।।२५।।
मच्छिंद्र-
अवधू हिरदै बसै मन नाभी बसै पवन
रूप बसै सबद गगन बसै चंद।
उरध सथांने ए तत रहै।
ऐसा विचार मच्छिंद्र कहै।।२६।।
गोरष-
स्वामी हिरदैन होता, तब कहा रहिता मन।
नाभि न होती तब कहा रहिता पवन।
रूप न होता तब कहां रहिता सबद।
गगन न होता तब कहां रहिता चंद।।२७।।
मच्छिंद्र-
अवधू हिरदा न होता तब सुनि रहिता मन।
नाभी न होती तब निराकार रहिता पवन।
रूप न होता तब अकुलान रहिता सबद।
गगन न होता तब अंतरष रहिता चंद।।२८॥
गोरष-
स्वामी र ति न होती दिन कहां थे आया।
दिन प्रसरंया राति कहा समाया।
दिवा बुझाना जोती कहाँ लीया बास।
प्यंड न होता तब प्राण का कौन वास।।२९।।
मच्छिंद्र-
अवधू राति न होती दिन सहजै आया।
दिन प्रसरयां राति सहजै समाया।
दिवा बुझाना जोति निरन्तरि लिया बास।
प्यंड़ न होता तब प्राण का सुनि बेसास।।३०॥
गोरष-
स्वामी कायामधे कैलष चंद।
पहुप मधे कहां बसै गंध।
दूध मधे कहां बसै धीव।
काया मधे कहां बसै जीव।।३१।।
मछिंद्र-
अवधू कायामधे द्वैलषचंद।
पहुप मधे चेतनि गंध।
दूधमधे निरंजन बसै धीव।
काया मधे सरब व्यापीक जीव।।३२।।
गोरष-
स्वामी कहा बसै चंद कहां बसै सूर।
कहा बसै नाद बिंद कामूर।
कहां होई हंसा पी वै पाणी उलटी।
सक्ति आप धरि प्रांणी-।।३३।।
मच्छिंद्र-
अवधू उरधै बसै नंद, अरधै बसै सूर ।
हिरदै बसै नाद बिद का मूर।
गगन चढि हंसा पीवै पाणीं।
उलटी सक्ती आप धरि प्रांणी।।३४।।
गोरष-
स्वामी कथं उतपन्यों नाद,
कथं नाथ समभवते।
कोण ले थापते नादं कथं नादं बिलीयते।।३५।।
मच्छिंद्र-
अवधू ॐकार उतपतते नाद,
नाद सुन्नि समिभवते।
स्त्रवन ले थापते नादं।
नादं निरंजन बिलियते।।३६।।
गोरष-
स्वामी नादेन नादिबा बिंदेन बिदबा,
गगनेन लाइब आस।
नाद बिंद दाऊ न होइगा,
तब प्रान का कहां होइगा बास।।३७।।
मच्छिंद्र-
अवधू नादे भी नादिबा, बिदे भी
बिंदबा, गगने भी लाइबी आसा।
नाद बिद दोऊ न होइगा,
तब, प्राण का निरंतर होइगा बास।।३८।।
गोरष-
स्वामी आकार छुटिसी निराकार होइमी,
पवन न होती पाणी।
चंदसूर दोऊन होसी, तब हंस
की कौन सहनामी।।३९।।
मच्छिंद्र-
अवधू सहन हंस का पेल भपीजै,
सुनि हंस का बास
सहजै ही आकार निराकार होइसी
परमजोति हंस का निवास।।४०।।
गोरष-
स्वामी अमूल का कोन मुल,
मुलका कथं बास।
पद का कोण गुरू,
पुछत गोरषनाथ।।४१।।
मच्छिंद्र-
अवधू अमुल का सुनि मूल,
मुल का निरन्तर बास ।
पदका निरवांन गुरू,
कथंत मच्छिंद्रनाथ।।४२।।
गोरष-
स्वामी जी कथ उतपदितें प्राण,
कथं उदपदितें मन।
कथं उदपदिते बाचा,
कथं बाचा बिलीयते।।४३।।
मच्छिंद्र-
अवधू अवगति उतपदिते प्राण,
प्राण उदपदिते मन।
मन उदपदिते बाचा,
बाचा मत बिलियते।।४४।।
गोरष-
स्वामी कौन सरोबर कौन सनाल।
कौन मुष होई ब चिये काळ।
लोक अगोचर कैसे लिबल है।
मन पवन कैसे समिर है।।४५।।
मच्छिंद्र-
अवधू, मन सरोवर पवन सनाल,
उरध, मुष, होईबंचिये जंम काल।
अरध उरध अगोचर लिबल है।
मन पवन ऐसे समिरहे।।४६।।
गोरष-
स्वामी कौन सो विषमी
कौण सो संधि।
कौणे चक्री लागै बंध।
कौणे चेतनि मन उनमनि रहै।
सतगुर हो इसु बूझा कहै।।४७।।
मच्छिंद्र-
अवधू अनली विमली विषमी संधि ।
चाकी उपरि लागै बन्ध ।
सदा चेतनि मन उम मन रहै ।
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै ॥४८॥
गोरष-
स्वामी कहा उतपन्या व्यापक,
कहा आदि की प्रस्तुत समाई।
ए तत्व कहौ गुरू गुसाई जहां हमारी
उत्पति रहाई रहाई।।४९।।
मच्छिद्र-
अवधू तिल मधे जथा तेल, काष्ट मधे हुतासन ।
पहुपमधे जथा बास देही मध्ये तथा देवता ॥५०॥
गोरष-
स्वामी सापत्ति कुहेके कोण भाई।
बडक् नालि है कौणी ठाई।
जब यहि प्राणी निद्रा करें।
पिंड मधे प्रांत कहा होई रहै।।५१।।
मच्छिंद्र-
अवधू सापिणी कुहकै सहज सुभाई |
बडक् नालि है नाथी ठाई ।।
जब यहि प्राणी निद्रा करै पिण्ड मधे
प्रांणा आपरछान रहै।।५२।।
गोरष-
स्वामी कोणौ चकै दिढ करि चंद।।
कोणौ लागै बन्ध।।
कोणौ चकै निपावै निरोध।।
कोणौ चक्रै मन प्रमोध।।
कोणौ चक्रै धरिये ध्यान।।
कोणौ चक्रै लीजै विश्राम।।५३।।
मच्छिंद्र-
अवधू प्रारधै चकै दिढ करि चंद।
उधै चक्रै लागै बन्ध।।
पछम चक्रै निपावै निरोध।।
हिरदा चक्र मै मन प्रमोध।।
कांठै चक्रै धरिये ध्यान।
ग्यानै चक्रै लीजै विश्राम।।५४।।
गोरष-
स्वामी कौन उदै माया सुन्नि।।
नौ ग्रह कैसे पाप न पुन्नि।
कौन ग्रह लै उनमन रहे।
सतगुर होइ सु बूझाया कहै।।५५।।
मच्छिंद्र-
अवधू बोलता जैसे माया सुं नि
नवग्रह बिचारै पाप न पुनि।
सिव सकती ले उनमन है।
ऐसा बिचार मच्छिद्र कहै।।५६।।
गोरष-
स्वामी कौणा घर कौणा बास।
कोणा गरमि रहया दस मास।
कोणा मुषि पाणी कौणी मुषि अस्तुति षीर।
कौणा दिसा भई उतपति सरीर।।५७।।
मच्छिंद्र -
अवधू अनील गृह आबीगत बास ।
अतीत गरमि रहया दस मास ।
मन मुषि पांती पवन मुषि अस्तुति षीर
ओंकार दिसा भई उतपति सरीर।।५८।।
गोरष-
स्वामी कौणी नालि सिव संचरया।
कौणा मुषि पईठा जीव।
कौणा गरमि बसंतडा कौता
नाणि रस पीव।।५९।।
मच्छिंद्र -
अवधू संषनि नालि सिव संचरया
सुषमनि पईठा जीव ।
माता गरभि बसंतडा
बङ्क नालि रस पीव।।६०।।
गोरष-
स्वामी कौन सु नि उतपना आइ।
कौण सुनि सतगूरू बुझाइ।
कौन संनि मै रहया समाइ।
एत त्वा गुरू कहौ समुझाई।।६१।।
मच्छिंद्र-
अवधू सहज सुनि उतपनां आई।
समि सुंनि सतगुरू बुझाइ।
प्रतीत सुनि मै रहया समाइ।
परम तत्व मै कहूँ समझाइ।।६२।।
गोरष-
स्वामी कौण मुषि लागै समाधि।
कौण मुषि छूटै उपाधी।
कौण मुषिले तुरिया बन्ध।
कौण मुषी अजरावर कंध।।६३।।
मच्छिंद्र-
अवधू मन मुषि बाला लागै समाधि।
पवन मुषि बाला छुटै उपाधि।
सुरति मुषि बाला तुरिय बन्ध।
गुर मुषि बाला अजरावर कन्ध।।६४।।
गोरष-
स्वामी कोणा सोवै कौणा जागै।
कौणा दहदिसी जाइ।
कहां धै उठत कहां होई
होठ कणठ तालुका बजाइ।।६५।।
मच्छिंद्र-
अवधू मन सोवै पवन जागै
कलपनां दह दिसि जाई।
नभी थे उठत पवनां
आगै होइ होठ कंठ तालुक बजाइ।।६६।।
गोरष-
स्वामी कहां थै कर मन गुणां षणा।
कहां थै करै पवन आवागवनां।
कौणा मुषि चंदा निभ्रर भरै।
कौणा मुषि काल निद्रा कहै।।६७।।
मच्छिंद्र-
अवधू हया थै मन करै गुणा घणां।
नभी थै करै पवन आवागवनां।
आप मुषि चंदा नीभ्रर नरै।
मन मुषि काल निन्द्रा करै।।६८।।
गोरष-
स्वामी कौणा तेज थै जोति पलटै।
कौणा सुनि थे बाचा फुरै।
कोणा सुनि थे त्रिभुवन सार ।
कोणा सुंनि थै उतरिबा पार।।६९।।
मच्छिंद्र-
अवधू उग्र तेज थै जोति पलटै।
अभय सुंनि थै वाचा फुरै।
परम सुंनि थै त्रिभुवन सार।
अतीत सुंनि उतरिबा पार।।७०।।
गोरष-
स्वामी कथं उतपनी बुध्या।
कथं उत्तपना अहार।
कथ उतपनी निद्रा।
कथं उतपना काल।।७१।।
मच्छिंन्द्र-
अवधू मनसा उतपनी बुध्या
बुध्या उतपना अहार
अहार उतपनी निदा निद्रा
उतपना काल।।७२।।
गोरष-
स्वामी सति सति भाषत हो
गुरू पंडिता
मन पवन कौणा दिसा।
कौणा दिष्टि कोणा विधि ग्यांत
नृगंथा पार उतरिबा किसा।।७३।।
मच्छिंद्र-
अवधू द्रिष्ट थै दिब
द्रिष्टि होईबा गिनांन थै
बिनान होईबा।
तथा गुरू सिख की एकै काया।
परचा होई तै बिहडि न जाया।।७४।।
गोरष-
स्वामी कहां थै उठंत सास उसास ।
कहां परम हंस का बासं कौणा घर मन थिर होई रहै।
सतगुरू होई सु बूझाया कहै।।७५।।
मच्छिंद्र-
अवधू अरधै उठत सास उसासी।
उरधै परमहंस का बास।
सहज सुनि मै मन थिर रहें।
ऐसा बिचार मच्छिद्र कहै।।७६।।
गोरष-
स्वामी कैसे आवै कैसे जाई।
कैसे चीया रहै समाइ।
कैसै मन तन सदा थिर रहे।
सत गुर होइ सु बुझयां कहै।।७७।।
मच्छिंद्र-
अवधू सुं ने आवै भ्रु ने जाई ।
सुं ने चीया रहे समाइ।
सहज सूं नि मन तन थिर रहै -
ऐसा बिचार मच्छिद्र कहै।।७८।।
गोरष-
स्वामी कहां बसै सक्ती कहाँ बसै सीव
कहा बसै पवनां कहां बसै जीव।
कहा होई इनका परचा लहै।
सतगुरू होई सुबुझया कहै।।७९।।
मच्छिंद्र-
अवधू अरधै बसै सक्ती
उरधै बसै सीव ।
भीतरि बसै पवनां अंतरी बसै जीव ।
निरंतर इनका परचा लहै ।
ऐसा बिचार मच्छिद्र कहै ।।८०।।
गोरष-
स्वामी कौण मुषि बैठै
कोणा मुषि चलै
कौणा मुषि बोलै कौणा मुषि मिलै।
क्यु करि स्वामी नभै रहै।
सतगुर होई सुबुझयां कहै।।८१।।
मच्छिंद्र-
अवधू सुरति मुषि बैठै
सुरति मुषि चलै।
सुरति मुषि बोलै सुरति मुषि मिलै।
सुरति निरति मैं नृभै रहै
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै।।८२।।
गोरष-
स्वामी कौणा सो सब्द कौणा सो सुरति।
कौणा सो बंध कौणा सो निरति।
दूबध्या भेटै कैसे रहे।
सतगुर होई सु बुझया कहै।।८३।।
मच्छिंद्र-
अवधू सबद अनादह सुरति सोचित ।
निरती निरालभ लागै बंध ।
दुबध्या भेटि सहच में रहै।
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै।।८४।।
गोरष-
स्वामी कौणा सो आरणा कौणा सो ग्यान।
किहि विधि बाल धरै धियांन।
कैसे अबिगत का सुष लहै।
सतगुर होई सु बुझयां कहै।।८५।।
मच्छिंद्र-
अवधू संतोष सो आसणा विचार सो ग्यान।
काया तजि करि धरिये ध्यान
गुरमुष अबिगत का सुष लहै।
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै।।८६।।
गोरष-
स्वामी संतोष कौण विचार।
कौणा ध्यान काया कै पार।
कैसे इन मैं मनसा रहै।
सतगुर होइ सु बूझया कहै।।८७।।
मच्छिंद्र-
नृभै संतोष अनभै विचार।
दुह मैं ध्यान काया कै पार।
गुरू मुषि मनसा इनमै रहै।
ऐसा विचार मच्छिन्द्र कहै।।८८।।
गोरष-
स्वामी पाइ बिन कौन मारग
चज्ञि बिन कौन दृष्टि।
करणा बिना कोणा श्रवण।
मुष बिन कौणा सबद।।८९।।
मच्छिद्र-
अवधू पाइ बिन बिचार मारग
चज्ञि बिन निरती द्रिष्टी।
करणा बिना सुरति श्रवणा
मुष बिन लय सबद।।९०।।
गोरष-
स्वामी कौणा सो धोरती
कौणा सो आचार
कौणा जाप मन तजै बिकार।
कौणा भाव थै नृभे रहै।
सतगुर होइ सु बुझया कहै।।९१।।
मच्छिंद्र-
अवधू ध्यान सो ब्रह्मया आचार ।
आजपा जाप मन तजै बिकार ।
आतम भाव थै नृभै रहैं।
ऐसा बिचार मच्छिन्द्र कहै।।९२।।
गोरष-
स्वामी कोणा सो ॐ कोणा सौ आप।
कोणा सो माई कौणा सो बाप ।
कैसें मन मै दरियाव रहै।
सतगुर होइ सू बूझया कहे।।९३।।
मच्छिंद्र-
अवधू सबद सो ॐ जोति सो आप ।
सुनि सोई माई चेतानि बाप ।
निहचल मन मै दरियाव रहै
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै।।९४।।
गोरष-
स्वामी कौणा सो चेतनि कौंणा सार।
कौणा निद्रा कौणा काल।
कौणा महि पांचौ तत्व समि रहै।
सतगुर होइ सु बुझया कहै।।९५॥
मच्छिंद्र-
अवधू जोति चेतनि निरमैसार ।
जागिबा उतपत निद्रा काल ।
जोति महि पाँचौ तत्व समि रहैं।
ऐसा बिचार मच्छिद्र कहै।।९६।।
गोरष-
स्वामी कौणा बोलै कौणा सोवे ।
कौंणा रूप में आपा जौबे ।
कोणा रूप में जूगि जुगि रहै।
सतगुर होइ सु बूझया कहै।।९७।।
मच्छिंद्र-
अवधू सबद बोलै सक्ति सोवै ।
अदेष रूप में आपा जोवै।
अरूप रूप में जुती जुती रहै।
ऐसा विचार मच्छिंद्र कहै।।९८।।
गोरष-
स्वामी कौणा मुषि रहणी
कौणा मुषि ध्यान ।
कौणा मुषि अमी रस कौणा मुषि पान।
कौणा मुषि छेदि बदेही रहै।
सतगुर होइ सु बुझया कहै।।९९।।
मच्छिंद्र-
अवधू सहज मुषि रहणी
सक्ति मुषि ध्यान
गगन मुषि अमीरेस चित्त मुषि पान ।
आसा मुषि छेदि बदेही रहै।
ऐसा विचार मच्छिन्द्र कहै।।१००।।
गोरष-
स्वामी कोण मुषि आवै
कौण मुषि जाई।
कौण मुषि होई काल की पाइ ।
कौण मुषि होइ जोती मै रहै ।
सतगुर होइ सु बूझया कहै।।१०१।।
मच्छिंद्र-
अवधु सहज मुषि होई अवै
सक्ति मुषि होइ जाइ।
निपष होइ काल की शाइ ।
निरास मुषि होइ जोति मै रहै
ऐसा विचार मच्छिन्द्र कहै।।१०२।।
गोरष-
स्वामी कौन सौ काया
कौण सौ प्राण, कौण पुरिस का करिये ध्यान।
कौण अस्थान घरी काल सो रहै
सतगुर होइसु बुझया कहै।।१०३।।
मच्छिंद्र-
अवधू पवन सो काया मन सो प्राण,
परम पुरिस का धरीये ध्यान।
सहज अस्थान धरी काल संग्रहे,
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै।।१०४।।
गोरष-
स्वामी कौण सौ कुची कौण सौ ताला,
कौण सौ बुडा कोण सौ बाला
कौण अस्थान मन चेतनी रहै।
सतगुर होइ सु बुझयां कहै।।१०५।।
मच्छिंद्र-
अवधू निहसवद उंची सबध ताला,।
अचेत गुडा चेतनी बाला।
ग्यांन अस्थान मन चेतनी रहै।
ऐसा विचार मच्छिद्र कहै।।१०६।।
गोरष-
स्वामी कौण सौ साधीक कौण सो सिधि,
कौण सौ माया कौण सो रिधी।
कैसे मन की भ्रांती ससाइ ।
गुरू घुसाई कहौ समझाइ।।१०७।।
मच्छिंद्र-
अवधु सुरती सो साधीक
सबद सो सिधि।
आप सों माया पर सौ रिधि ।
दुहुको मेटी निरती मै रहै।
एसा विचार मच्छिंन्द्र कहै।।१०८।।
गोरष-
स्वामी कौण सो साचा कौण सौ रांग ।
कौण आभुषण चढे सुरंग ।
कामै निहचल कैसे रहै।
सदगुरू होई सु बुझया कहै।।१०९।।
मच्छिद्र-
अवधु ग्यान सो साचा प्राण
सौ रंग जत आभुषण चंदे सुरंग।
तामही निहचल उन्मत रहै।।११०।।
गोरष
स्वामी कौण सौ मंदिर कौण सो देव।
कहा बैसी करिती जै सेव
कौण सो पापी कही बिधर है,
सदगूर होइ सु बुझया कहै।।१११।।
मच्छिंद्र-
अवधू सुनी सो मंदिर मन सो देव ।
बैसी निरंतर किजै सेव।
पाचों पाती उन्मनी रहै।
ऐसा बिचार मच्छिंद्र कहै।।११२।।
गोरष-
स्वामी कौण सौ मंदिर कौण सो द्वार
कौंण सो मुर्ति कोण आपार
कौण रूप मन उन्मन रहै।
सदगुर होई सु बुझया कहैं।।११३।।
मच्छिंद्र-
अवधु सुनि सी मंदिर सबद सो
द्वार जोती सो मूर्ति ज्वाला अपार ।
रूप अरूप मन उन्मनी रहै।
ऐसा विचार मच्छिन्द्र कहै।।११४।।
गोरष-
स्वामी कोण सो दिवा कौण प्रकास।
कौण बाती तेल निबास ।
कैसे दिवा अविचल रहे।
सदगुर होइ सु बुझया कहै।।११५।।
मच्छिन्द्र-
अवधु ग्यान सो दिवा सबद प्रकास ।
संतोष बाती तेल निवास ।
दुबध्या येति अषंढित रहै।
ऐसा बिचार मच्छिंद्र कहै।।११६।।
गोरष-
स्वामी कौण सौ बैठा कौण सौ चल्या।
कौण सो फिऱ्या कोण सो मिल्या।
कौण सो घरी मै निर्भय रहै।
सदगुर होइ सो बुझया कहै।।११७।।
मछिंद्र-
अवधू धिरज बैठा चल्या बिकार।
सुरति सो फिऱ्या मिल्या सोई सार।
सदा अतित घरी निर्भय रहै।
ऐसा बिविचार मच्छिद्र कहै।।११८।।
गोरष-
स्वामी कौंण सौ जोगी कैसे रहै।
कौण सौ भोगी कैसे लहै।
सुषमी कैसे उपजै पिर।
तामै कौण बधावै धीर।।११९।।
मच्छिंद्र-
अवधु मन जोगी जैय उन्मनी रहै।
उपजै महारस सब लहै।
रसही माही अषढीत पिर।
सदगुर सबध बंधावै धीर।।१२०।।
गोरष-
स्वामी कौंण सो आत्मा आवै जाइ।
कौण सो आत्मा रहै समाइ
कौंण सो त्रिभुवन थीर ।
कौंण परचै वावन बीर।।१२१।।
मच्छिंद्र-
अवधु पवन सो आत्मा आवै जाइ,
मन सो आत्मा सूनी समाइ ।
ग्यान सो आत्मा त्रिभुवन थीर,
सबद परचै बावन बीर।।१२२।।
गोरष-
स्वामी मन का कौंण जीव,
जीव का कौण बेसास ।
बेसास का कौण आधार,
आधार का कौण रूप।।१२३।।
मच्छिंद्र-
अवधू मन का पवन जीव, ,
पवन का सूनी बेसास।
बेसास का ब्रह्म आधार ब्रह्मका
अच्यंत रूप।।१२४।।
गोरष-
स्वामी कौण चक्र थीर होवै कन्ध।
कौण चक्र अधोचर बंध ।
कौंण चक्र मै हंस निरोधै।
कौंण चक्र में मन परमैधे।
कौंण चक्र में लहे सवद ।
कौंण चक्र में लगे समाध।।१२५।।
मच्छिंद्र-
अवधु मूल चक्र थीर होवे कंध।
गुदा चक्र अधोचर बंध।
मणी चक्र में हसं निरोधै।
अनहद चक्र मै चित परमैधै।।
बिसुध चक्र मै लहै सबद।
चंद्र चक्र में लागे समाध।।१२६।।
गोरष-
ए षटचक्र का जाणौ भेव
सो आपै करता आप देव ।
मन पवन साधै ते जोगी।
झुरा पलटै काया होइ निरोगी।।१२७।।
पापे न लिप्यते पुन्य नहरते ॐ नमो सिवाही
ॐ नमो सिवाही।
(मच्छिंद्रनाथ पादुका नमोस्तुते)
*संदर्भ- सद्गुरु श्री देवेन्द्रनाथ यांच्या अलख निरंजन दीपावली विशेषांक १९७८ मधून*
*लेखक- सद्गुरु श्री देवेन्द्रनाथ*
*जय सद्गुरु श्री देवेन्द्रनाथ* 💐🙏🏻
#naathsadhana #devendranaathmaharaj #navdhyan #naathcult #trendingreels #kanifnathmaharaj #naathpanth @topfans @followers @highlight @all
8 shares