విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రంలో "యోగావిదాం నేతా" అనే పదహారవ నామం తర్వాత వచ్చే పదిహేడవ నామము: ౧௭. "ప్రధానపురుషేశ్వరః" (ప్రధానపురుషేశ్వరః) సమస్త జగత్తుకు ఆధారమైన ప్రకృతికి (ప్రధానము) మరియు సమస్త జీవులకు (పురుషుడు) అధిపతియైన సర్వోన్నత పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని ఆవిష్కరించే దివ్య నామం ఇది. ౧. నామ అర్థం (సాధారణ అర్థం) ప్రధాన: అనగా మూల ప్రకృతి (జగత్తుకు మూలమైన కారణము). పురుషః: అనగా జీవాత్మ (చేతన తత్త్వము). ఈశ్వరః: అనగా నియంత్రించేవాడు, అధిపతి, శాసించేవాడు. అర్థం: అచేతనమైన మూల ప్రకృతికి (ప్రధానం) మరియు చేతనమైన సమస్త జీవాత్మలకు (పురుషుడు) అధిపతియై, రెండింటినీ శాసించే పరమేశ్వరుడు ప్రధానపురుషేశ్వరః. ౨. నామ విశ్లేషణ & విశేషార్థం శ్రీ మత్ శంకరాచార్యులవారి భాష్యం మరియు శాస్త్రాల ప్రకారం ఈ నామానికి ఉన్న గంభీరమైన అంతరార్థాలు: మాయాధీశుడు (ప్రకృతికి అధిపతి): ఈ ప్రపంచమంతా త్రిగుణాలతో (సత్వ, రజో, తమో గుణాలు) నిండిన 'ప్రకృతి' వల్ల నడుస్తోంది. జీవులు ఈ ప్రకృతి మాయలో చిక్కుకుంటారు. కానీ శ్రీమన్నారాయణుడు ఈ ప్రకృతికి లొంగడు; స్వయంగా ఆ ప్రకృతియే ఆయన శాసనానికి లోబడి పనిచేస్తుంది. జీవాత్మల నియంత: సమస్త ప్రాణులలో ఉన్న జీవాత్మలకు ధర్మాధర్మాల నిర్ణేత, కర్మఫల ప్రదాత ఆ పరమాత్మే. సృష్టి-స్థితి-లయ కారకుడు: ప్రకృతి (జడము) మరియు పురుషుడు (చేతనము) ఒకదానితో ఒకటి కలిసి సృష్టి జరగాలన్నా, లేదా ప్రళయంలో లీనం కావాలన్నా ఆ రెండింటినీ నడిపించే సూత్రధారి ఈ ప్రధానపురుషేశ్వరుడే. ౩. పరమార్థం & ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత ఈ నామం మనకు శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు మరియు భగవద్గీతలోని అత్యున్నత తత్త్వాన్ని బోధిస్తుంది: "ప్రధానక్షేత్రజ్ఞపతిర్గుణేశః" (ఆ పరమాత్మ మూల ప్రకృతికి, క్షేత్రజ్ఞుడైన జీవునికి మరియు గుణాలకు పరమ అధిపతి - శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు 6.16) మనం ప్రకృతి ప్రకోపాలకు, శరీర ధర్మాలకు, మనస్సులోని గుణాలకు (కామక్రోధాదులకు) బానిసలమైపోతుంటాం. కానీ వీటన్నింటినీ శాసించే "ప్రధానపురుషేశ్వరుని" ఆశ్రయిస్తే, ఆయన మనల్ని ప్రకృతి బంధాల నుంచి, మాయ నుంచి విముక్తులను చేస్తాడు. ౪. భక్తి భావన (సాధకునికి అనుభూతి) ఈ నామాన్ని జపిస్తున్నప్పుడు భక్తుని హృదయంలో జనించవలసిన పరమ భక్తి భావం: "స్వామీ! నన్ను ఆవహించిన ప్రకృతి మాయ నుంచి, గుణబద్ధమైన ఈ సంసార చక్రం నుంచి నన్ను కాపాడే ఏకైక ప్రభువువు నీవే." "సమస్త జగత్తును, జీవులను నడిపించే ఓ ప్రధానపురుషేశ్వరా! నా మనస్సును నీ దివ్య శాసనానికి, ధర్మానికి లోబడేలా అనుగ్రహించు తండ్రీ!" ప్రకృతి-పురుషులకు అతీతుడై, రెండింటినీ పరిపాలించే ఆ "ప్రధానపురుషేశ్వరునికి" శరణాగతి భావంతో ప్రణమిల్లుదాం. *"ఓం ప్రధానపురుషేశ్వరాయ నమః"* తమ విశ్వసనీయ కప్పాటి పాండురంగా రెడ్డి #🌅శుభోదయం #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీకృష్ణ #కప్పాటి పాండురంగా రెడ్డి (Kappati Panduranga Reddy) #😇My Status