*_భవభూతి_*
*_భవభూతి మహాకవి_* *“ఉత్తరరామచరిత్రమ్” నాటకం వ్రాయటం పూర్తిచేసిన తర్వాత, దాన్ని ఆ కాలంలో అతిప్రసిద్ధుడైన కాళిదాస మహాకవికి చూపించి ఆయన అభిప్రాయం తెలుసుకోవాలని కొన్నాళ్ళు తహతహలాడాడు బాణభట్టులాగే.*
*తీరా నాటకం చదివి నచ్చకపోతే మహాకవి ఏమంటాడో అని (బాణుడిలాగే) ఒక శంక.*
*అందువల్ల తను స్వయంగా కాళిదాసుకు నాటకం చూపించటానికి సంశయించి, తన కుమారుడికి తన తాళపత్రగ్రంథం యిచ్చి కాళిదాసు యింటికి పంపాడు*.
*కాళిదాసు యింట్లో కూచుని చదరంగం ఆడుకుంటున్నాడు*. *భవభూతి కుమారుడు కాళిదాసుతో “మీరు కొంచెం సమయమిస్తే, మా నాన్నగారి నాటకం మీకు వినిపించి మీ అభిప్రాయం తెలుసుకుందామని వచ్చాను” అన్నాడు.*
*“వేరే సమయమెందుకు?వచ్చావుగదా! యిప్పుడే చదివి వినిపించు. ఒక చెవి పడేసి వినేస్తాను” అన్నాడు చదరంగం బల్లమీది నుంచి దృష్టి కూడా మరల్చకుండా.*
*భవభూతి కుమారుడికి మనసు చివుక్కుమంది. తన తండ్రి వ్రాసిన మహాకావ్యం, శ్రద్ధపెట్టి వినేందుకు కూడా యిష్టం లేని ఈ అహంభావికి నాటకమంతా వినిపించటం చెవిటివాడి ముందు శంఖమూది నట్టు గదా! అనిపించింది. కానీ ఏంచేస్తాడు? తన తండ్రికి కాళిదాసు గురుతుల్యుడు, అంతకంటే ఎక్కువే*. *ఈయన అభిప్రాయం తెలుసుకుంటే తప్ప ఆయనకు మనః శాంతి లేదు. చేసేది లేక నాటకమంతా చదివి వినిపించాడు*.
*చదివాడు కానీ కాళిదాసు ఒక్క ముక్కైనా విన్నాడని అతనికి నమ్మకం లేదు. ఆయన మానాన ఆయన చదరంగం ఆడుకుంటూ కూర్చున్నాడు. ఇటుపక్కకు తిరిగి చూడనైనా చూడలేదు.*
*అంతా చదివాక మాత్రం, నోటినిండా తాంబూలంతో అస్పష్ట౦గా “సున్నా ఎక్కువైంది” అని మాత్రం వినిపించింది.*
*భవభూతి కుమారుడికి 'ఓహో! ఈ వ్యసనపరుడైన అహంభావికి తాంబూలంలో సున్నం ఎక్కువైనట్లుంది.* *దానిమీద వున్న*
*ఆసక్తి గూడా ఈయనకు* *యితరులు వ్రాసిన కావ్యాల మీద లేదు” అనుకొన్నాడు. ఆ నిర్లక్ష్యం, అనాసక్తి అతన్ని బాగా నొప్పించాయి*.
*ఒకనమస్కారం పెట్టి యింటికివెళ్ళి తండ్రితో జరిగినదంతా చెప్పాడు.*
*విని ఆయనకూడా చిన్నబుచ్చుకున్నాడు*.
*తండ్రీ కొడుకులిద్దరూ యిలా దిగాలుగా కూర్చొని వుండగా, కాళిదాసే భవభూతి యింటికి వచ్చాడు. వస్తూనే భవభూతిని కౌగలించుకొని “ఎంత గొప్పగా వ్రాశావయ్యా! గ్రంథం” అని మెచ్చుకున్నాడు.*
*భవభూతి ఆయనను కూర్చోబెట్టి అతిథి మర్యాదలు చేశాడు.*
*మాటల మధ్యలో భవభూతి, కాళిదాసుతో “మహాకవీ, నా కుమారుడు మీకీ నాటకం చదివి వినిపించినప్పుడు మీరు మరేదో పనిలో వుండి, అంత శ్రద్ధగా వినలేక పోయారనీ చెప్పాడు.* *అంతా విన్న తర్వాత కూడా మీరు నాటకం విషయం* *ప్రస్తావించకుండా, మీ*
*తాంబూలంలో సున్నం ఎక్కువవడం గురించి మాత్రం యేదో అన్నారని చెప్పాడు. మీరేమో యిప్పుడు నా నాటకాన్ని ఇంతగా ప్రశంసిస్తున్నారు*. *ఏదో సాటి కవినని మర్యాదతో*
*మీరిలా అంటున్నారనని అనుకుంటున్నాను*. *మీరేమీ అనుకోకపోతే, మరోసారి నాటకమంతా నేనే స్వయంగా మీకు చదివి వినిపిస్తాను.* *ఈసారైనా విని మీ సూచనలూ, అభిప్రాయమూ నిర్మొహమాటంగా చెప్తే సంతోషిస్తాను” అన్నాడు*.
*కాళిదాసు నవ్వాడు; “కవిరాజా, నాకు కావ్యరచనలో, కావ్య పఠనంలో, శ్రవణంలో వున్న ఆసక్తి మరే విషయంపైనా లేదు*. *మీ చిరంజీవి చదువుతున్నప్పుడు, నేను మీ కావ్యం క్షుణ్ణ౦గా, శ్రద్ధగా విన్నాను పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో. మీరు కావాలంటే నేను ఆ నాటకం ఆమూలాగ్రం ఇప్పటికిప్పుడు తిరిగి చెప్పగలను. నాటకం నాకెంతో నచ్చింది కనుకే నేను స్వయంగా వచ్చి మిమ్మల్ని అభినందించటం నాధర్మం అని భావించి వచ్చాను*. *నేను అన్నమాటలు పై పై మర్యాదకోసం చెప్పినవి కావు.” అన్నాడు*.
*ఇక సున్నం విషయమా? మీ అబ్బాయి నేనన్నది సరిగా వినలేదు*. *నేనన్నది సున్నం గురించికాదు*. *'సున్న' గురించి, నాటకం లో ఒకే ఒకచోట ఒక్క సున్నాఎక్కువైందేమో*
*ఆ సున్నా తీసేస్తే ఆ శ్లోకం మరింత రమ్యంగా వుంటుందేమో* *ననిపించింది. అందుకే సున్న ఎక్కువైందేమో నని చిన్న సూచన చేశాను తప్ప మీ అద్భుతమైన నాటకం లో ఏ చిన్న మార్పూ అవసరం లేదు.”*
*ఆ మాటలువిని భవభూతి ఉప్పొంగి పోయాడు.* *ఉత్సాహంగా “సున్న ఎక్కువైంది ఏ శ్లోకం లో స్వామీ?నాటకంలో* *శ్లోకాలన్నీ గబ గబ మీకు వినిపిస్తాను.* *దయచేసి చెప్పండి.” అన్నాడు*.
*“ఆ అవసరం లేదు. నీ కావ్యంలో ఏ శ్లోకమైనా నేను మరిచిపోతే కదా నువ్వు నాకు గుర్తు చేసేది? మొదటి అంకం లోనే,* *రాముడు తను అరణ్యవాసంలో సీతతో గడిపిన తొలిరోజులు గుర్తు చేసుకుంటూ వుండే సందర్భంలో ఒక మనోహరమైన శ్లోకం చెప్పావు.*
*“కిమపి కిమపి మందం మంద మాసక్తి యోగాత్*
*అవిరళిత కపోలం జల్పతోర క్రమేణ*
*అశిధిల పరిరంభ వ్యాపృతైకైక దోష్ణో*
*అవిదిత గతయామా రాత్రి రేవం వ్యరంసీత్”*
*(అశిధిల పరిరంభ -వ్యాపృత-ఏక - ఏక - దోష్ణోః= అతి సన్నిహితంగా ఒకరి బాహువులలో* *ఒకరుగా ఒదిగి ;*
*అవిరళిత కపోలం - చెక్కిలికీ చెక్కిలికీ మధ్యస్థలం లేకుండా*
*ఆసక్తి యోగాత్ - అక్రమేణ - కిమపి కిమపి - మందం మందం - జల్పతోః = ఆసక్తి బట్టే తప్ప - మరే వరసా, క్రమం లేకుండా - ఏవేవో ముచ్చట్లు - గుసగుసలుగా చెప్పుకుంటున్న(మనకు)*
*అవిదిత గతమయామా - రాత్రికి - ఏవం - వ్యరంసీత్ = తెలియకుండా దొర్లిపోయిన జాములు గల రాత్రి యిలా గడిచిపోయింది*.
*అవునవును అన్నాడు భవభూతి*.
*అందులో రాత్రిరేవం వ్యరంసీత్ (రాత్రి యిలా గడిచిపోయింది.) అనే బదులు రాత్రి రేవ వ్యరంసీత్ (రాత్రిగడిచి పోయింది, మాటలు యింకా మిగిలే వున్నాయి)*
*అని చెప్తే మరీ బాగుంటుంది*.
*పరస్పరం అనురక్తులైన దంపతుల మాటలు ఎడతెగనివి. అలా ఉంటూనే ఉంటాయి.*
*రాత్రి జాములు మాత్రం దొర్లిపోతూంటాయి*. *అని అందమైన* *భావం వస్తుంది”* *అన్నాడు*
*కాళిదాసు*.
*“అవశ్యం మహాకవి!* *ఎంత అద్భుతమైనమార్పు సూచించారు!* *అందుకే తమరు కవికుల*
*గురువులు” అన్నాడు ఆనంద భాష్పాలతో భవభూతి.*
*“అదేమీలేదు మీ అంతటివారు మీరు, మహాకవులు.*
*_‘నాటకేషు చ కావ్యేషు’_*
*_‘వయం వా వయమేవ వా’_*
*_‘ఉత్తరే రామచరితే’_*
*_‘భవభూతిః విశిష్యతే’_*
*నాటక రచనలో, కావ్య రచనలో మాకు మేమే సాటి. ఉత్తర రామచరిత్ర లో మాత్రం భవభూతి మమ్మల్ని మించి పోయాడు. అని చెప్పక తప్పదు” అన్నాడు కాళిదాసు*.
*భవభూతి కవిగానే కాక గొప్ప దార్శనికుడిగా కూడా ప్రసిద్ధి పొందినవాడంటారు*.
*కన్యాకుబ్జ౦ రాజు యశోవర్మ ఆస్థాన కవిగా ఉండేవాడు*. *ఈయన విదర్భ దేశం వాడని కొందరూ, గ్వాలియర్ ప్రాంతం వాడని కొందరూ, ఆంధ్రుడని కొందరూ వాదించారు*.
*భవభూతి రచనలు మూడూ నాటకాలే.* *'ఉత్తర రామచరితం' 'మాలతీమాధవం'*
*'మహావీరచరితం'*
*భవభూతి కరుణరసాన్ని ఎక్కువ అభిమానించాడు* #మన సంప్రదాయాలు సమాచారం