मुंबईतल्या एप्रिल महिन्याचं रखरखतं ऊन. 'सागर' नावाचा २२ वर्षांचा तरुण एका फूड डिलिव्हरी कंपनीत काम करत होता. आज त्याच्या या कामाचा 'शेवटचा दिवस' होता. उद्यापासून तो एका छोट्या ऑफिसमध्ये क्लार्क म्हणून रुजू होणार होता. पण आजची शेवटची शिफ्ट पूर्ण करणं गरजेचं होतं, कारण आजच्या इन्सेंटिव्हचे ५०० रुपये त्याला आईच्या औषधां #🙏प्रेरणादायक / सुविचार #(किरण झेंडे स्टेटस) #kiran zende #किरण झेंडे विचार साठी हवे होते.
सकाळपासून सागर धावत होता. एका मोठ्या सोसायटीत तो ऑर्डर द्यायला गेला. लिफ्टचा वापर डिलिव्हरी बॉयसाठी बंद होता, म्हणून तो पाठीवर मोठी बॅग घेऊन सातवा मजला जिने चढून गेला. घामाने त्याचे कपडे पूर्ण भिजले होते.
दरवाजा उघडताच समोरचा माणूस भडकला. "अरे काय भिकारचोट सर्व्हिस आहे तुमची? १० मिनिटे लेट झालास तू! अडाणी कुठले, तुम्हाला वेळेची किंमत नाहीये का?" त्या माणसाने सागरला वॉचमनसमोर अक्षरशः अपमानित केलं.
सागरने मान खाली घालून फक्त एवढंच म्हटलं, "सॉरी साहेब... ट्रॅफिक होतं खूप. कंप्लेंट नका करू, माझे पैसे कापले जातील." त्याने तो अपमान मुकाट्याने गिळला. "फक्त आजचा एक दिवस... उद्यापासून ही गुलामी नाही," असं स्वतःला सांगत तो दिवसभर उपाशीपोटी रस्त्यांवर पळत राहिला.
रात्रीचे ११ वाजले होते. सागरची शेवटची ऑर्डर एका जुन्या, शांत कॉलनीतल्या एका छोट्याशा बंगल्यावर होती. सागर तिथे पोहोचत असतानाच त्याची गाडी अचानक बंद पडली. पेट्रोल संपलं होतं. कंपनीची पेनल्टी (दंड) नको आणि ग्राहकाच्या शिव्या नकोत, म्हणून सागरने ती ३ किलोची अन्नाची बॅग पाठीवर घेतली आणि तो उरलेला एक किलोमीटर रस्ता अक्षरशः पळत सुटला.
घापा टाकत, घामाने डबडबलेल्या अवस्थेत तो त्या बंगल्याच्या दारात पोहोचला. ऑर्डर १५ मिनिटे लेट झाली होती. "आता परत शिव्या ऐकाव्या लागणार," या भीतीने त्याने थरथरत्या हाताने बेल वाजवली.
दरवाजा उघडला. समोर एक ७५ वर्षांच्या, अत्यंत साध्या आणि प्रेमळ चेहऱ्याच्या आजीबाई उभ्या होत्या.
सागरने लगेच हात जोडले. "सॉरी आजी! माझी गाडी बंद पडली... मला पळत यावं लागलं. प्लीज माझी कंप्लेंट नका करू ओ, माझे आजचे शेवटचे पैसे कापले जातील." सागरच्या आवाजात दिवसभराचा थकवा आणि भीती स्पष्ट जाणवत होती.
आजींनी त्याच्याकडे पाहिलं आणि त्यांच्या डोळ्यांत अचानक पाणी तरळलं. त्यांनी काहीही न बोलता सागरच्या हातातली ती जड बॅग बाजूला ठेवली. त्या घरात गेल्या आणि एका तांब्यातून थंडगार पाणी आणि एका डब्यात दोन पोळ्या घेऊन बाहेर आल्या.
त्यांनी तो पाण्याचा ग्लास सागरच्या थरथरत्या हातात दिला. "पाणी पी बाळा... आणि आधी इथे पायरीवर बसून या दोन पोळ्या खाऊन घे. सकाळपासून काही खाल्लं नाहीयेस ना तू?"
सागर गोंधळला. दिवसभर लोकांनी त्याला 'अडाणी, लेटमार' म्हणून हिणवलं होतं आणि ही अनोळखी आजी त्याला जेवायला वाढत होती. "नाही आजी, मला उशीर झालाय... तुम्ही ऑर्डर घ्या फक्त," तो संकोचाने म्हणाला.
आजींनी मायेने त्याच्या पाठीवरून हात फिरवला आणि अत्यंत जड आवाजात त्या म्हणाल्या, "पोरा, तू खाऊन घे रे... मी ही ऑर्डर माझ्यासाठी नाही, तुझ्यासारख्याच एका भुकेल्या डिलिव्हरी बॉयला खायला देण्यासाठी मागवलीये.
दोन वर्षांपूर्वी माझा एकुलता एक नातू असाच फूड डिलिव्हरीचं काम करायचा. एका ग्राहकाने त्याला १० मिनिटे लेट झाल्यावरून खूप सुनावलं आणि त्याची कंप्लेंट केली. पोराचे पैसे कापले गेले... ते पैसे भरून काढण्यासाठी तो दुसऱ्या ऑर्डरला जीवघेण्या वेगाने गाडी चालवत निघाला. रस्त्यात एका खड्ड्यात त्याची गाडी घसरली आणि माझा नातू तिथेच गेला रे!"
आजींचा कंठ दाटून आला. त्या डोळे पुसत पुढे म्हणाल्या, "पोस्ट मॉर्टममध्ये समजलं की, माझ्या पोराच्या पोटात पाण्याचा एक थेंबही नव्हता. तो सकाळपासून तुमच्यासारखाच लोकांचं जेवण पोहोचवण्यासाठी उपाशी पळत होता! तेव्हापासून मी रोज रात्री एक ऑर्डर मागवते, या आशेने की कोणत्यातरी भुकेल्या डिलिव्हरी पोराला हे जेवण देता येईल... कारण घरात बसलेल्या आम्हाला जेवण १० मिनिटे लेट मिळालं, तर आमचे प्राण जात नाहीत रे... पण आमच्या १० मिनिटांच्या घाईसाठी तुम्ही पोरं स्वतःचे प्राण गमावून बसता!"
हे भयंकर आणि काळजाला घरे पाडणारं सत्य ऐकताच सागरच्या डोक्यावर जणू वीजच कोसळली.
त्याच्या हातातला पाण्याचा ग्लास तिथेच राहिला. दिवसभर ग्राहकांचे खाल्लेले टोमणे, तो सातव्या मजल्याचा जिना आणि पोटातील भूक... या सगळ्याचा बांध फुटला. तो त्या बंगल्याच्या पायरीवरच गुडघ्यावर कोसळला.
त्याने आजींच्या पायावर डोकं ठेवलं आणि लहान मुलासारखा हुंदका देत तो ओक्साबोक्शी रडू लागला.
"आजी... आज माझा शेवटचा दिवस होता ग या कामाचा. दिवसभर लोकांनी मला कुत्र्यासारखी वागणूक दिली... पण तुम्ही आज मला माणसाची किंमत दिलीत. मी कधीच रडलो नाही आजी... पण आज माझ्या अन्नाचा घास तुमच्या नातवाच्या आठवणीने भिजलाय."
तो आजींनी दिलेली ती पोळी आसवांसोबत खात होता. त्या दिवशी सागरला समजले की, जगाच्या या स्वार्थी गर्दीत माणुसकी अजूनही कुठे तरी जिवंत आहे. एका म्हाताऱ्या आजीच्या मूक वेदनेने एका गरिबाच्या पोराला आयुष्यातली सर्वात मोठी आणि उबदार 'टीप' (Tip) दिली होती, जी पैशांनी कधीच मोजता येणार नव्हती.
जेव्हा एखादा डिलिव्हरी बॉय उन्हातान्हात किंवा पावसात तुम्हाला जेवण आणून देतो आणि त्याला ५-१० मिनिटे उशीर होतो, तेव्हा तुम्ही त्याच्याशी कसं वागता?
