अत्यंत कठीण अशा परीस्थितीत, अत्यंत स्थिर बुद्धीने, मुत्सुदीपणे संपुर्ण आयुष्यभर सतत अविरत संघर्ष करणाऱ्या संयमाने पराक्रम करणाऱ्या थोर राजाची कारकिर्द म्हणून छत्रपती राजाराम महाराजांकडे पहावे लागते.. दुरदेशी राहून सैन्याच्या मनातील निष्ठेला सतत जागृत ठेऊन गनिमी कावा या युद्धतंत्राचा अतिशय परिणामकारक वापर, मुघल सैन्यावर निर्माण केलेली दहशत अतिशय तुटपुंजी रसद असताना सुद्धा केल्या गेलेल्या यशस्वी चढाया आदी बाबी म्हणजे राजराम महाराजांच्या मुत्सुदी धोरणांची परिणीती म्हणावी लागेल... छत्रपती संभाजी महाराजांना वीरमरण आलं तेव्हा राजाराम महाराज उण्यापुरे १९ वर्षाचे होते. संभाजी महाराजांच्या मृत्युमुळे मराठ्यांच्या गोटात जी अभुतपर्व परिस्थिती निर्माण झाली तिचा गुंता महाराणी येसूबाई सरकारांच्या विवेकबुध्दीने सुटले. हिंदवी स्वराज्याचा भार खांद्यावर घेऊन राजाराम महाराजांना राजधानी रायगड सोडुन दुर दक्षिणेत जिॅजी इथे राजधानी निर्माण करावी लागली. युध्दसन्मुख छत्रपती संभाजी महाराजांचा मृत्यु, रायगडचा पाडाव, येसुराणी सरकार आणि बाल शाहुंची अटक, शिरजोर झालेले मुघल, जिॅजीसारख्या स्वराज्यातल्याच पण नवख्या मुलुखात घ्यावा लागलेला आसरा अशा सगळ्या वादळी वातावरणात स्वराज्याची धुरा सांभाळणं खचितच अवघड कार्य होतं. राजाराम महाराजांनी त्यांच्या छोट्या पण अत्यंत महत्वाच्या कारकिर्दीत स्वराज्याची धुरा अत्यंत चिवटपणे सांभाळली... औरंगजेबचा मनसबदार मिर्झा मुहंमद आपल्या ‘तारीखे मुहंमदी’ या ग्रंथात राजाराम महाराजांबद्दल लिहितो, “शहाजीराजेंचा नातू व शिवाजीराजेंचा मुलगा रामजी उर्फ रामराजे यांनी आपला भाऊ संभाजीराजें यांच्या मृत्युनंतर दक्षिणेत मोठे तेज व धाडस दाखविले...” इतिहासकार : वा.सी.बेंद्रे. राजनीती धुरंधर, स्वराज्य रक्षक शिवपुत्र छत्रपती राजाराम महाराज यांच्या जयंतीच्या हार्दिक शुभेच्छा ! 🌸✨🚩 #📜इतिहास शिवरायांचा #🙏शिवदिनविशेष📜 #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩मी शिवबा भक्त #🚩शिवरायांचे भक्त