😍 ⚜️ शिवजयंतीच्या निमित्ताने ⚜️ 'रायगडावरील मनोऱ्या मधील महाराजांच्या आयुष्यातला एक अविस्मरणीय क्षण...' रायगडावरील मनोऱ्यांच्या बांधकाम शैलीविषयी, बांधकाम काळाविषयी प्र.के.घाणेकर 'तो रायगड' पुस्तकात म्हणतात, "हे स्तंभ अथवा मनोरे एकतर शिवपूर्वकालीन तरी असले पाहिजेत किंवा बहमनी-विजापुरी स्थापत्य शिकलेल्या हिरोजीनी ते त्याबरहुकूम बांधून काढले असले पाहिजेत." हिरोजी बहमनी-विजापुरी स्थापत्यकला शिकले होते , तसेच त्याच पुस्तकात घाणेकर गो.नी.दांडेकरांच्या 'शिवतीर्थ रायगड' या ग्रंथात असलेल्या रायगडच्या मनोऱ्यांसंबंधीचा उल्लेखाचा संदर्भ देतात. घाणेकरांनी केलेला उल्लेख जसाच्या तसा इथे देतो आहे- ''शिवछत्रपतींनी रायगड बांधताना चितोडचा आदर्श दृष्टीसमोर ठेवला असावा. चितोड येथील जयस्तंभ आणि कीर्तिस्तंभ या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. ते तेथे दूरवर आहेत; पण रायगडावरील स्तंभ शेजारी शेजारी आहेत." असं वर्णन ९१व्या पानावर 'शिवतीर्थ रायगड' या पुस्तकात करणारे श्री.गो.नी.दांडेकर पुढे मात्र हे मनोरे शिवपूर्वकालीन असावेत, असं मत व्यक्त करताना आढळतात. मात्र त्यामागची कारण परंपरा ते देत नाहीत. शिवाय चितोडचा आदर्श पहायला ते ( छत्रपती शिवाजी महाराज) चितोडचा स्वतः गेले नव्हते, पण विजापूरजवळच्या ऐनापूरला गेले असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही."('तो रायगड',श्री.प्र.के.घाणेकर) ✍️ रणजित देसाई यांच्या 'श्रीमानयोगी' या कादंबरीत पान क्र.९४३ वर रायगड बांधून झाल्यावर जेव्हा शिवराय गड पाहायला आलेत तेव्हाचे वर्णन आहे. त्या वर्णनात मनोऱ्यांचा उल्लेख आढळतो. तो असा- ✍️ "..गंगासागरावरून राजांची नजर बालेकिल्ल्याच्या तटाला लागून गंगासागराच्या काठावर उभ्या असलेल्या द्वादशकोनी दोन उंच मनोऱ्यांवर खिळली. अनेक रेखीव दगडी खिडक्यांनी सजलेले ते पाचमजली मनोरे नजर खिळवून ठेवीत होते. राजांनी ते निरखले. 'हिरोजी, तुम्ही मनकवडे तर नाही? आम्ही जेव्हा उत्तरेत गेलो होतो,तेव्हा वाटेवरल्या मानसिंग किल्ल्यानं असंच आमचं लक्ष वेधून घेतलं होतं. त्या किल्ल्यावरचे सुबक मनोरे आम्हाला असं वाटलं होतं की,आपणही असेच मनोरे बांधावेत. न सांगताही ती इच्छा तुम्ही पुरी केलीत!'.. "अर्थात हे वर्णन काल्पनिक आहे. त्यामुळे त्याचा संदर्भ घेता येणार नाही. फक्त विषयात साम्य आहे म्हणून हे वर्णन दिलें. छत्रपती एक विचार सातासमुद्रापार #📜इतिहास शिवरायांचा #🙏शिवदिनविशेष📜 #😇आमचे प्रेरणास्थान: छत्रपती🙏 #🚩शिवरायांचे भक्त #🚩मी शिवबा भक्त