अक्कलकोटच्या श्री स्वामी समर्थ यांच्या लीलांमध्ये एक कथा आढळते. मुंगीपैठणची विठाबाई नावाची भाविक स्त्री दर्शनासाठी आली असताना, स्वामी तिला म्हणाले, “विठोबाचा लंड धरायला अजून गेली नाहीस का?” या वाक्यातील ‘लंड’ शब्दामुळे आजच्या वाचकांना धक्का बसतो. पण या शब्दाचा अर्थ समजून घेताना इतिहास, भाषा आणि संदर्भ या तिन्ही गोष्टी लक्षात घेणे आवश्यक आहे. सदरची कथा श्री स्वामी समर्थांच्या लीलांचे वर्णन करणाऱ्या जुन्या बखरींमध्ये (उदा. गोपाळबुवा केळकर लिखित 'श्री स्वामी समर्थांची बखर') आढळते. त्यानुसार मुंगीपैठणची विठाबाई नावाची एक भाविक स्त्री अक्कलकोटला दर्शनासाठी आली होती. तसेच ही ऐतिहासिक नोंद अनेक चरित्रग्रंथांतही आहे.. परंतु त्त्यात 'लंड' हा शब्द आजच्या काळातील शिवी किंवा अश्लील अर्थाने आलेला नाही. जुन्या मराठीत, विशेषतः वारकरी संप्रदायात आणि ग्रामीण बोलीभाषेत 'लंड' या शब्दाचे अर्थ ​हट्टी किंवा हूड असा असून सदर कथेत, विठाबाईच्या मनात पंढरपूरला जाण्याची इच्छा होती, पण बाहेरून ती स्वामींची सेवा करत असल्याचा देखावा करत होती. तिची ही दुटप्पी वृत्ती उघडी पाडण्यासाठी स्वामींनी तिला त्या भाषेत विचारले असावे की, "तू अजून विठ्ठल दर्शनाचा हट्ट पुरा करायला गेली नाहीस का ?" ज्ञानेश्वरीच्या शब्दकोशात (राजवाडे किंवा इतर व्याकरणकार) 'लंड' या शब्दाची उत्पत्ती 'लंड' या प्राकृत धातूशी जोडली आहे, ज्याचा अर्थ 'तुटलेला' किंवा 'मर्यादा सोडलेला' असा होतो.. अन् महत्वाचे म्हणजे 'लंड' हा शब्द 'लांडा' (आखूड/कापलेला) या शब्दाचे एक अपभ्रंशित किंवा जुने रूप आहे. काळाच्या ओघात शब्दाचे मूळ अर्थ मागे पडून त्यांना नवीन, अनेकदा अश्लील अर्थ प्राप्त होतात, ज्याला भाषाशास्त्रात 'अर्थापकर्ष' (Pejoration) म्हणतात.. मराठीत "लांड्या मागे सहावा" ही म्हण प्रसिद्ध आहे. येथे 'लांडा' म्हणजे शेपूट कापलेला प्राणी, ज्याच्या मागे इतर लोक लागतात. याचा अर्थ संकटात सापडलेल्या माणसाला अधिक त्रास देणे असा होतो. ​'लंड' या शब्दाचा वापर जुन्या मराठी साहित्यात, विशेषतः संत वाङ्मयात आणि महानुभाव पंथाच्या ग्रंथांत अशाच अर्थाने वापरलेला आडळून येतो. उदा. ​ज्ञानेश्वरीतील संदर्भ (अध्याय २, ओवी ३१७) ​ज्ञानेश्वरीच्या अनेक प्रमाणित प्रतिंमध्ये (उदा. साखरे महाराज प्रत किंवा शासकीय मुद्रित प्रत) पुढील ओवी आढळते.. त्यानुसार ज्ञानेश्वरीत 'लंड' हा शब्द 'उद्दाम', 'हट्टी' किंवा 'मर्यादा सोडून वागणारा' या अर्थाने वापरला आहे. इंद्रियांच्या अनिर्बंध पणावर भाष्य करताना माऊली म्हणतात, ​"तैसीं इंद्रियें हीं लंडें । विषयमार्गीं वाढे कोडें ।" ​अर्थ: ज्याप्रमाणे मोकाट सुटलेली जनावरे कोठेही शिरतात, तशीच ही 'लंड' (उद्दाम/हट्टी) इंद्रिये विषयांच्या मार्गाला लागतात. येथे हा शब्द अश्लील अर्थाने नसून नियंत्रणाबाहेर असलेल्या प्रवृत्तीसाठी वापरला आहे. संत तुकाराम महाराज गाथा ( हा अभंग अनेक जुन्या गाथांमध्ये आहे.) अभंग क्र. ३१७२ तुकोबा एका अभंगात दुर्जनांचे वर्णन करताना म्हणतात, ​"लंडावरी काही न चले उपाय। धरितांही पाय न ये हातां ॥" ​संदर्भ: येथे 'लंड' म्हणजे 'खोडकर' किंवा 'दुष्ट प्रवृत्तीचा' माणूस. अशा माणसाला कितीही समजावून सांगितले किंवा त्याचे पाय धरले, तरी तो आपली खोड सोडत नाही, असा याचा अर्थ होतो. ​संत तुकाराम महाराज (आणखी एक संदर्भ) ​एका ठिकाणी दांभिक भक्तीवर प्रहार करताना तुकोबा म्हणतात, ​"काय तें न कळे लंडपणाचे जिणे। नागवे नाचणे लोकांपुढे ॥" ​संदर्भ: येथे 'लंडपणा' म्हणजे 'निर्लज्जपणा'. जो माणूस देवाची खरी भक्ती न करता केवळ लोकांपुढे प्रदर्शन करतो, त्याच्या वृत्तीला त्यांनी 'लंडपणा' (निर्लज्जता) म्हटले आहे. ​महानुभाव पंथीय 'लीळाचरित्र' (एकांक) ​चक्रधर स्वामींच्या लीळांमध्ये 'लंड' हा शब्द 'मूर्ख' किंवा 'अविचारी' या अर्थाने येतो. ​"हा गा लंडा, तू काय जाणसी?" ​संदर्भ: एखादा शिष्य जेव्हा अज्ञानाने काही बोलतो, तेव्हा त्याला 'लंडा' (अरे मूर्खा/ कमी अक्कलेचा) असे संबोधून स्वामींनी उपदेश केल्याच्या नोंदी आहेत. ​तसेच ​मोल्सवर्थ यांच्या शब्दकोशात आणि 'महाराष्ट्र शब्दकोशात' 'लंड' या शब्दाचा ​हूड किंवा खोडकर ( विशेषतःलहान मुले किंवा प्राणी जे ऐकत नाहीत.) असाच अर्थ सांगितला आहे. #👌प्रेरणादायी स्टेट्स #1️⃣महाराष्ट्र अपडेट्स #👌हृदयस्पर्शी फोटो #🔴आजचे ताजे अपडेट्स📰 #😊Feeling happy