"आदित्य, जगाच्या बाजारात प्रेमाचं मोल लावणं सोपं असतं रे, पण आईच्या त्यागाचा हिशोब करायला गणित नाही, तर काळीज लागतं... आणि ते काळीज जेव्हा तुटतं ना, तेव्हा आवाज होत नाही, फक्त आयुष्य उद्ध्वस्त होतं."
हा संवाद जेव्हा सावित्रीबाईंनी दवाखान्याच्या बिछान्यावर पडल्या पडल्या क्षीण आवाजात उच्चारला, तेव्हा आदित्यच्या डोळ्यांतून अश्रूंचा बांध फुटला होता. पण या अश्रूंच्या मागे एक असा भूतकाळ होता, जो आदित्यला आजवर माहितच नव्हता. सावित्रीबाई म्हणजे आदित्यसाठी सर्वस्व. वडिलांचे छत्र लहानपणीच हरपले होते, असे त्याला सांगण्यात आले होते. एका छोट्याशा कौलारू घरात, शिवणकाम करून आणि लोकांची धुणी-भांडी करून सावित्रीबाईंनी आदित्यला लहानाचा मोठा केला होता.
स्वतः अनेक रात्री उपाशी राहून त्यांनी आदित्यच्या डब्यात मात्र नेहमी साजूक तुपातली पोळी दिली होती. आदित्यला डॉक्टर करायचं, हे सावित्रीबाईंचं स्वप्न होतं. त्यासाठी त्यांनी आपल्या गळ्यातलं मंगळसूत्र, कानातले कुडं आणि अगदी शेवटची निशानी असलेल्या सोन्याच्या बांगड्याही विकल्या होत्या. "बाळा, तू फक्त शिक, या हातांना कष्ट करायची सवय आहे," असे त्या नेहमी हसून म्हणायच्या, पण त्या हातांवरचे घट्टे आदित्यला कधीच दिसले नव्हते. आदित्य हुशार होता. त्याने जिद्दीने अभ्यास केला आणि शहरातल्या नामांकित हॉस्पिटलमध्ये तो एक मोठा सर्जन झाला. परिस्थिती पालटली. झोपडीवजा घर जाऊन तिथे एक सुंदर बंगला उभा राहिला. आदित्यचे लग्न झाले. त्याची पत्नी, रिया, आधुनिक विचारांची होती, पण तिलाही सावित्रीबाईंचा साधेपणा आवडायचा. सर्व काही सुरळीत चालले होते. मात्र, काळाचा घाला काही वेगळाच होता. सावित्रीबाईंना अचानक छातीत दुखू लागले आणि त्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावे लागले. तपासणीत समजले की त्यांच्या दोन्ही किडनी निकामी झाल्या आहेत. आदित्य स्वतः डॉक्टर असूनही हतबल झाला होता. त्याला आपल्या आईला वाचवायचे होते. त्याने तातडीने किडनी ट्रान्सप्लांटचा निर्णय घेतला आणि स्वतःची किडनी देण्यासाठी तो तयार झाला.
ऑपरेशनच्या आधीच्या चाचण्या सुरू झाल्या आणि इथेच कथेला एक धक्कादायक वळण मिळाले. ब्लड रिपोर्ट आणि डीएनए मॅचिंगचे रिपोर्ट्स आले आणि आदित्यच्या पायाखालची जमीन सरकली.
रिपोर्ट्सनुसार, आदित्य आणि सावित्रीबाईंचा जनुकीय संबंध (Genetic Match) शून्य होता. म्हणजेच, सावित्रीबाई आदित्यच्या सख्ख्या आई नव्हत्या. आदित्यला धक्का बसला. ज्या मातेने र*क्ताचे पाणी करून त्याला वाढवले, जिने स्वतःच्या पोटाला पीळ देऊन त्याला घास भरवला, ती त्याची जन्मदात्री नाही? मग ती कोण आहे? आणि त्याचे खरे आई-वडील कोण? रागाच्या आणि गोंधळाच्या भरात तो घरी गेला आणि जुन्या पेटीत काही कागदपत्रे शोधू लागला. तिथे त्याला एक जुनी डायरी आणि एक फोटो सापडला.
त्या डायरीत सावित्रीबाईंनी लिहिलेले सत्य वाचताना आदित्यच्या हाताला कंप सुटला. सत्य हे होते की, सावित्रीबाईंचे कधीही लग्नच झाले नव्हते. त्या तरुणपणी एका अनाथाश्रमात सेविका म्हणून काम करत होत्या. तिथे एका रात्री, वादळी पावसात कोणीतरी एका नवजात अर्भकाला आश्रमाच्या पायरीवर सोडून गेले होते. ते बाळ खूप आजारी होते आणि आश्रमाच्या नियमानुसार त्याला तिथे ठेवणे कठीण होते. डॉक्टरांनी सांगितले होते की हे बाळ जगण्याची शक्यता कमी आहे. पण सावित्रीबाईंच्या मनात त्या बाळाबद्दल, म्हणजेच आदित्यबद्दल, एक वेगळीच ममता जागृत झाली. त्यांनी निर्णय घेतला की त्या या बाळाला दत्तक घेतील. पण, एक अविवाहित स्त्री एका मुलाला दत्तक घेतेय, यावरून समाजाने आणि त्यांच्या घरच्यांनी त्यांना वाळीत टाकले. ज्या मुलाशी त्यांचे लग्न ठरले होते, त्यानेही अट घातली की "या बेवारस मुलाला सोडशील तरच मी तुझ्याशी लग्न करेन."
सावित्रीबाईंसमोर दोन रस्ते होते - एकीकडे सुखी संसार, पती आणि स्वतःचे भविष्य, आणि दुसरीकडे मरणाच्या दारात असलेले एक अनाथ बाळ.
सावित्रीबाईंनी क्षणाचाही विचार न करता त्या मुलाला छातीशी कवटाळले आणि लग्नाला नकार दिला. त्यांनी स्वतःचे संपूर्ण आयुष्य, स्वतःचे मातृत्व, स्वतःचा संसार त्या एका परक्या जीवासाठी त्यागला. त्यांनी समाजाचे टोमणे सहन केले, "कुमारी माता" म्हणून हिणवणारी नजर झेलली, पण आदित्यला कधीही याची जाणीव होऊ दिली नाही की तो त्यांचा मुलगा नाही. त्यांनी त्याला वडिलांचे नाव देण्यासाठी एका काल्पनिक नावाची कागदपत्रे बनवली आणि त्याला आपले सर्वस्व दिले. डायरीच्या शेवटच्या पानावर लिहिले होते, "आदित्य, तू माझा पोटचा मुलगा नसशील, पण तू माझ्या काळजाचा तुकडा आहेस. र*क्ताच्या नात्यापेक्षा प्रेमाचं नातं जास्त घट्ट असतं, हे मला तुला वाढवताना समजलं."
हे वाचून आदित्य सुन्न झाला होता. ज्या आईला वाचवण्यासाठी तो आपली किडनी द्यायला निघाला होता, त्या आईने तर त्याला जीवन देण्यासाठी आपले संपूर्ण आयुष्यच दान केले होते. ती फक्त त्याची आई नव्हती, तर ती एक अशी देवता होती जिने स्वतःच्या सुखाचा होम करून त्याला प्रकाश दिला होता. तो धावतच आयसीयूमध्ये गेला. सावित्रीबाईंचे डोळे मिटले होते, पण श्वास सुरू होता. आदित्यने त्यांचे सुरकुतलेले हात आपल्या हातात घेतले आणि रडत म्हणाला, "आई, लोक म्हणतात देव दिसत नाही, पण मला तो रोज दिसत होता, फक्त ओळखता आला नाही. तू मला जन्म दिला नाहीस, पण तू मला जीवन दिलेस. तुझ्या या कर्जातून मी सात जन्मातही मुक्त होऊ शकणार नाही."
त्याच रात्री सावित्रीबाईंची प्रकृती जास्त खालावली. जणू काही हे सत्य आदित्यला समजण्याचीच त्या वाट पाहत होत्या. जाण्यापूर्वी त्यांनी डोळे उघडले, समोर रडणाऱ्या आदित्यकडे पाहिले आणि ओठांवर एक समाधानाचे हास्य आणले. त्यांनी खुणेने त्याला जवळ बोलावले आणि सांगितले की प्रेमाचं मोल रक्ताने नाही तर त्यागाने ठरतं.
सावित्रीबाईंनी प्राण सोडले, पण जाताना त्यांनी आदित्यला एक अशी शिकवण दिली होती की, 'आई' होण्यासाठी फक्त बाळाला जन्म देणे गरजेचे नसते, तर बाळासाठी स्वतःला विसरून जगणे गरजेचे असते. आदित्य आज जगातला सर्वात मोठा डॉक्टर होता, पण त्याच्या आईने 'माणुसकीच्या' ज्या विद्यापीठात त्याला शिकवले होते, त्याची पदवी त्याच्याकडे आजन्म असणार होती. अंत्यसंस्काराच्या वेळी जेव्हा आदित्यने सावित्रीबाईंना अग्नी दिला, तेव्हा उपस्थितांना वाटले मुलगा आईचे कर्तव्य करत आहे, पण आदित्यला माहित होते की तो त्या मातेचे ऋण फेडण्याचा एक अयशस्वी प्रयत्न करत आहे, जिने त्याला स्वतःच्या गर्भात नाही, पण हृदयात आयुष्यभर वाढवले होते. #🙂माणुसकीच नात #👩👧👦 आई आणि बाळ #🧚♀️माझी आई
